ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ଶ୍ରୀନାରଦ ମୁନି ବିବର୍ଣ୍ଣନ କରୁଛନ୍ତି କିପରି ନରଦେହରେ ଆତ୍ମାର ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଓ ସ୍ଥାନ ଅଛି। ଅଂଗୁଠି, ତାଳୁ, ଆଙ୍ଗୁଳି, ମୁଣ୍ଡ, ଲଳାଟ, ମୁଖ, ହୃଦୟ, ନାଭି, ଗୁପ୍ତାଙ୍ଗ, ଜଙ୍ଘା, ଗୁଡ଼ି, ଗୋଡ଼—ଏହି ସମସ୍ତ ଅଂଗରେ ନବଧା ଓ ଦଶଧା ଆତ୍ମା ବିରାଜମାନ। ଦୁଇ ଅଂଗୁଠିରେ ଜୀବନ ଶକ୍ତି ଓ ଅଗ୍ନି ରହିଛି, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆଙ୍ଗୁଳିରେ ପ୍ରତିକ୍ରମାନୁସାରେ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଛି। ଏହି ଦେହର ମୁଣ୍ଡ, ଲଳାଟ, ମୁଖ, ହୃଦୟ, ନାଭି, ଗୁପ୍ତାଙ୍ଗ, ଜଙ୍ଘା, ଗୁଡ଼ି, ଗୋଡ଼ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଂଗରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଆତ୍ମା ବିଦ୍ୟମାନ। ଦୁଇ ଅଂଗୁଠିରେ ଅଗ୍ନି ଅଛି, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଆଙ୍ଗୁଳି ଓ ଅଂଗରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ତତ୍ତ୍ୱ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ। ଦୁଇଟି ପାଦରେ ଏକାଦଶ ଆତ୍ମା—ମନ, କାନ, ଚର୍ମ, ଚକ୍ଷୁ, ଜିହ୍ବା, ନାସିକା, ବାଣୀ, ହାତ, ପାଦ, ମଳଦ୍ୱାର ଏବଂ ଗୁପ୍ତାଙ୍ଗ ବିଦ୍ୟମାନ। ମନ ଏବଂ ଗୁପ୍ତାଙ୍ଗ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଭାବେ ରହିଛି, କାନ ଦୁଇ ଅଂଗୁଠିରେ, ଅନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକ ଅନୁକ୍ରମରେ ଅଂଗୁଳି ଓ ତାଳୁରେ ଅଛି। ଏହି ଦେହର ଉପରି ଅଂଗ, ଲଳାଟ, ମୁଖ, ହୃଦୟ, ନାଭି, ଗୁପ୍ତାଙ୍ଗ, ଉରୁ, ଗୁଡ଼ି, ଗୋଡ଼ରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ନାମ—ବିଷ୍ଣୁ, ମଧୁସୂଦନ, ତ୍ରିବିକ୍ରମ, ବାମନ, ଶ୍ରୀଧର, ହୃଷୀକେଶ, ପଦ୍ମନାଭ, ଦାମୋଦର, କେଶବ, ନାରାୟଣ, ମାଧବ, ଗୋବିନ୍ଦ—ସ୍ଥାପିତ କରିବା କଥା କୁହାଯାଇଛି। ଦେହର ଅଂଗୁଠି, ତାଳୁ, ପାଦ, ଜଙ୍ଘା, କଟି, ମୁଣ୍ଡ, ମୁର୍ଦ୍ଧା, କଟି, ଜଙ୍ଘା, ପାଦରେ ଏହି ଦେବତାମାନେ ସ୍ଥାପିତ ହେବା ଉଚିତ। ତେବେ, ଏଠାରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଆତ୍ମା ଓ ପଞ୍ଚବିଂଶତି ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଛବିଶିତମ ରୂପର ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିବର୍ଣ୍ଣନ ହେଉଛି—ପୁରୁଷ, ଧୃତି, ଅହଂକାର, ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଶବ୍ଦ ତତ୍ତ୍ୱ, ତାଳୁରେ ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ କରିବା କଥା। ଏହା ସହ, ସ୍ପର୍ଶ, ରସ, ରୂପ, ଗନ୍ଧ; କାନ, ଚର୍ମ, ଚକ୍ଷୁ, ଜିହ୍ବା, ନାସିକା, ବାଣୀ, ହାତ, ପାଦ, ମଳଦ୍ୱାର, ଗୁପ୍ତାଙ୍ଗ, ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଆକାଶ—ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଦେହର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଗରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ନିୟମ ଦିଆଯାଇଛି। ଏହି ପରି, ବାମ ତାଳୁ, ମୁଣ୍ଡ, ଲଳାଟ, ମୁଖ, ହୃଦୟ, ନାଭି, ଗୁପ୍ତାଙ୍ଗ, ଜଙ୍ଘା, ଗୁଡ଼ି, ପାଦ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦୂତମାନେ ସ୍ଥାପିତ ହୁଅନ୍ତୁ। ପାଦ, ଜଙ୍ଘା, ଉରୁ, ହୃଦୟ, ମୁଣ୍ଡରେ କ୍ରମରେ ଏହି ଉଚ୍ଚତମ ଆତ୍ମା ଓ ଛବିଶିତମ ରୂପ ସ୍ଥାପିତ ହେଉ। ଏକ ଚକ୍ରରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ପ୍ରକୃତିଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଓ ପୂର୍ବ, ଦକ୍ଷିଣ, ପଶ୍ଚିମ, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ହୃଦୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଂଗ ପୂଜିବା ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଏ। ଅସ୍ତ୍ର ମୁଦ୍ରା ସୌଥିସ୍ଟ ଓ ଅନ୍ୟ କୋଣରେ, ଗରୁଡ଼ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା ଯଥାପୂର୍ବବତ୍ ସ୍ଥାପିତ, ଦିଗପାଳମାନେ ଅନ୍ୟ ଭାବେ, ଓ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ତ୍ରିପ୍ଳ ଅଗ୍ନି ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ହେଉ। ସଉଘୃତ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ପୂର୍ବ ଆଦି ଦିଗର ଦେବତାମାନେ ଓ ମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟରେ ମନୋମୟ ଦେବତା ସ୍ଥାପିତ ହୁଅନ୍ତୁ। ବିଶ୍ୱର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଓ ହବିସ୍ତୁତିର ଜୟ ପାଇଁ ବିଶ୍ୱରୂପକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ଏହି ପୂଜା ସମସ୍ତ ଅଂଗ ଓ ଚତୁର୍ବିଧ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସହିତ ହେଉ। ଗରୁଡ଼ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ପୂଜା କଲେ, ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ମିଳେ। ଆକାଶରେ ବିଜ ଭାବେ ବିଷ୍ୱକ୍ଷେଣଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏହାପରେ, ମୁନି ନାରଦ ମୁଦ୍ରାର ବିଶେଷତା ଓ ପ୍ରକାର ବିଷୟରେ କହିଛନ୍ତି। ମୁଦ୍ରାର ଆଦି ଅଂଶ ହେଉଛି ଅଞ୍ଜଳି, ଯାହା ହୃଦୟ ସହିତ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ଅଂଗୁଠି ଉପରକୁ ଉଠାଇ, ବାମ ମୁଷ୍ଟି ଓ ଡାହାଣ ଅଂଗୁଠିକୁ ବାନ୍ଧି, ବାମ ହାତର ଅଂଗୁଠି ଏଭଳି ଉଠାଯାଏ। ଏହି ମୁଦ୍ରା ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ତିନୋଟି ସାଧାରଣ ଓ କିଛି ବିଶିଷ୍ଟ ମୁଦ୍ରା ଅଛି; ଛୋଟ ଆଙ୍ଗୁଳିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଏକାଧିକ ମୁଦ୍ରା କ୍ରମରେ ହୁଏ। ଏଠି ଆଠଟି ପ୍ରାଥମିକ ବିଜ ମୁଦ୍ରାର କ୍ରମ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଅଂଗୁଠିରୁ ଛୋଟ ଆଙ୍ଗୁଳି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତିନିଟି ଆଙ୍ଗୁଳି ମୋଡ଼ିବା ଉଚିତ। ନବମ ମୁଦ୍ରା ପାଇଁ ଆଙ୍ଗୁଳି ଉପରକୁ ଉଠାଇ ସାମ୍ନାକୁ ଦେଖାଇବା ଓ ବାମ ହାତକୁ ଆଧା ମୋଡ଼ି ଉପରକୁ ଘୁଞ୍ଚାଇବା ଉଚିତ। ଏହାକୁ ବରାହ ମୁଦ୍ରା ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ଏହି ଅଂଗଶ୍ରେଣୀର ଆରମ୍ଭ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୁଦ୍ରାକୁ ବାନ୍ଧି, ବାମ ମୁଷ୍ଟିର ଆଙ୍ଗୁଳି ବିମୋଚନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବ ମୁଦ୍ରାକୁ ଡାହାଣ ହାତରେ ନିବିଡ଼ କରି, ଅଂଗୁଠି ଉଠାଇ ଏହି ମୁଦ୍ରା ସିଦ୍ଧି ହୁଏ। ଏଉଁପରେ, ନାରଦ ରୂପସିଦ୍ଧି ଅର୍ଥାତ୍ ଦିକ୍ଷା ବିଧି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି, ଯାହା ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଶିଖାଇଥାନ୍ତି। ଏହି ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧପୁରୁଷ ସଫଳତା ପାଉଥିବା ସହିତ ରୋଗୀ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହା ଦ୍ୱାରା ରାଜା ରାଜ୍ୟ, ପୁତ୍ର, ନାରୀ ଓ ଦୋଷ ନାଶ ପାଉଥିବା କଥା ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି। ମଧ୍ୟଭାଗ, ପୂର୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ ମଣିମାଣି ଭରା ମାଟିର ଘଡ଼ା ରଖିବାକୁ କୁହାଯାଏ। ହଜାର କିମ୍ବା ଶତ ପରିକ୍ରମା କରିବା, ମଣ୍ଡପ କିମ୍ବା ମଣ୍ଡଳରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂର୍ବ ଓ ଇଶାନ ମୁଖୀ ଆସନରେ ବସାଇବା ଉଚିତ। ପୁତ୍ର, ସିଦ୍ଧ, ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ନିୟମିତ ଭାବେ ବସି, ଗୀତ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରମରେ ଦିକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ଯୋଗପୀଠ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନ ଦେଇ, ଯେଉଁମାନେ ତୁମେ କୃପା କରିବାକୁ ଚାହ, ସେମାନେ ଏଠାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବେ। ଗୁରୁ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଶିଷ୍ୟକୁ ଉପଦେଶ ଦେବେ। ଏଉଁପରେ, ମନ୍ତ୍ରସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଦେବତା ନିବାସରେ ବା ପବିତ୍ର ଭୂମିରେ ବା ଘରରେ, ମଣ୍ଡଳରେ ହରି ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଚତୁର୍ଭୁଜ ଆକାରର ମଣ୍ଡଳ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଚିତ୍ରାଙ୍କନ କରିବା, ପାରା ଓ ସୁନାର ଖଣ୍ଡରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଅଙ୍କନ କରିବା ଉଚିତ। ଛତ୍ତିଶ ଖଣ୍ଡରେ ବାହାରେ ପଙ୍କଜ ଆସନ ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ; ଦୁଇଠାରୁ ପଥ ଓ ଦୁଇଠାରୁ ଦ୍ୱାର ଦିଗରେ ରଖିବା ନିୟମ। ଏହି ରେଖାକୁ ଘୁରାଇ ମୁଖ୍ୟ ପଙ୍କଜ କ୍ଷେତ୍ର ଅଙ୍କନ କରିବା, ଅର୍ଧ ପଙ୍କଜ ଘୁରାଇ ବାହାରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଭାଗ ଚିହ୍ନିବା ଉଚିତ।