ଏକ ପବିତ୍ର କ୍ରମାବଳୀରେ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଦେହର ଏକେକ ଅଂଗ ଯଥା ହୃଦୟ, ମୁଣ୍ଡ, ଚୂଡା, କବଚ, ଅସ୍ତ୍ର, ଚକ୍ଷୁ, ଓ ଉଦର; ପଛ, ବାହୁ, ଉରୁ, ଗୁଡ଼ି, ଶିରୁ, ଓ ପାଦ—ଏହି ସବୁକୁ ଠିକ୍ କ୍ରମରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡିକୁ ବିଭିନ୍ନ ବିଜ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଦେବତାଙ୍କ ସଂଯୋଗରେ ଅର୍ପିତ କରାଯାଏ—ଯଥା କଂ, ଟଂ, ପଂ, ଶଂ ବିନୈତେୟ; ଖଂ, ଠଂ, ଫଂ, ଷଂ ଗଦାମନୁ; ଗଂ, ଡଂ, ବଂ, ସଂ ଶକ୍ତିର ମନ୍ତ୍ର; ଘଂ, ଢଂ, ଭଂ, ହଂ ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ ପାଇଁ ବଂ, ଶଂ, ମଂ, କ୍ଷଂ; କୌସ୍ତୁଭ ପାଇଁ ଛଂ, ତଂ, ପଂ; ସୁଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଜଂ, ଖଂ, ବଂ; ଶ୍ରୀବତ୍ସ ପାଇଁ ସଂ, ବଂ, ଦଂ, ଚଂ, ଲଂ। ବନମାଳା ପାଇଁ ଓଂ, ଢଂ, ବଂ; ମହାନନ୍ତ ପାଇଁ ନମସ୍କାର; ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ରରେ ବିଜ ନାହିଁ, ସେଠା ଅଂଗଗୁଡିକୁ ଶବ୍ଦରେ ଗଠିତ କରିବା ଉଚିତ୍। ନାମଗୁଡିକୁ ଶ୍ରେଣୀ ଅନୁସାରେ ଯୋଡି ହୃଦୟ ଆଦି ପାଞ୍ଚ ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ରହିଛି; ପ୍ରଣବ ଯୋଗେ ହୃଦୟ ଆଦି ପାଞ୍ଚ ଭାଗ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ। ପ୍ରଣବ ପ୍ରଥମେ ହୃଦୟ, ପରା ମୁଣ୍ଡ ଓ ଚୂଡା; ନିଜ ନାମରେ କବଚ, ଏବଂ ନାମ ଶେଷରେ ଅସ୍ତ୍ର। ଓଂ, ପରା, ଅସ୍ତ୍ର, ନିଜ ନାମ ଚତୁର୍ଥ ବିଭକ୍ତିରେ ନମଃ ସହିତ; ଏକ ଭ୍ୟୁହରୁ ଦଶ ଭ୍ୟୁହ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜ ମନ୍ତ୍ର। ଛୋଟ ଆଂଗୁଠି ଓ ହାତର ଅଙ୍ଗୁଳି ଉପରେ ଦେହର ସ୍ୱଭାବକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍; ପରା ପୁରୁଷର ଆତ୍ମା, ଏହି ଦ୍ବିତୀୟ ଭାବରେ ରହିଛି। ଓଂ, ପରମ, ଅଗ୍ନି ଆତ୍ମାରୂପେ, ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବରେ ବାୟୁ ଓ ସୂର୍ୟ; ତିନ୍ ଭାଗରେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଅଗ୍ନିକୁ ହାତ ଓ ଦେହରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍। ବାୟୁ ଓ ସୂର୍ୟକୁ ହାତର ଶାଖାରେ, ଦୁଇ ହାତରେ; ରୂପକୁ ହୃଦୟ ଓ ଦେହରେ, ତିନ୍ ଭାଗ ଓ ଚତୁର୍ଥ ଭାବରେ ନିର୍ମାଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଋଗ୍ବେଦ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଭାବରେ ହାତରେ; ଯଜୁର୍ବେଦ ଅଙ୍ଗୁଳିରେ; ଅଥର୍ବ ଦୁଇ ହାତରେ; ମୁଣ୍ଡ, ହୃଦୟ, ପାଦ ଶେଷରେ। ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଆକାଶକୁ ହାତ ଓ ଦେହରେ ପୂର୍ବ ଭାବରେ; ଅଙ୍ଗୁଳିରେ ବାୟୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ; ମୁଣ୍ଡ, ହୃଦୟ, ଗୁପ୍ତ ଅଂଗ, ପାଦରେ। ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ପୃଥିବୀ ଏହି ପାଞ୍ଚ ଭାଗ; ମନ, କଣ, ଚର୍ମ, ଚକ୍ଷୁ, ଜିହ୍ବା, ନାକ—ଏହି ଷଟ୍ ଭାଗ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ। ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ମନକୁ ଅଂଗୁଠିରୁ କ୍ରମରେ ରଖିବା; ମୁଣ୍ଡ, ମୁଖ, ହୃଦୟ, ଗୁପ୍ତ ଅଂଗ, ପାଦରେ ଦୟାଳୁ ରୂପରେ ବିବରଣା। ଆଦି ରୂପ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଜୀବ; ଭୂଃ, ଭୁଵଃ, ସ୍ୱଃ, ମହର୍, ଜନ, ତପସ୍, ସତ୍ୟ—ସପ୍ତ ଭାଗ ଭାବରେ। ହାତ ଓ ଦେହରେ ଆଦିକୁ ଅଂଗୁଠିରୁ କ୍ରମରେ; ସପ୍ତମ ବେଶ ତଳେ, ସେହି ଲୋକନାଥ, ଦେହରେ କ୍ରମାବଳୀ। ଦେହରେ—ମୁଣ୍ଡ, ଲଳାଟ, ମୁଖ, ହୃଦୟ, ଗୁପ୍ତ ଅଂଗ, ପାଦ ଶେଷରେ—ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ, ଉକ୍ଥ, ଷୋଡଶୀ, ଵାଜପେୟ। ଅତିରାତ୍ର ଓ ଅପ୍ତୋର୍ୟାମ, ଯଜ୍ଞର ସାର, ସପ୍ତ ଭାଗରେ; ଦୃଢ଼ ଆତ୍ମା, ମନ, ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ, ରସ, ଏବଂ ପ୍ରସ୍ଥାନ। ଗନ୍ଧ ଓ ବୁଦ୍ଧି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ; ହାତ ଓ ଦେହରେ କ୍ରମରେ; ଶେଷ ଦୁଇ ହାତରେ, ଲଳାଟ, ମୁଖ, ହୃଦୟରେ। ନାଭି, ଗୁପ୍ତ ଅଂଗ, ପାଦରେ ଏଠି ଅଷ୍ଟ ଭାଗରେ ବ୍ୟକ୍ତି: ପ୍ରାଣ, ବୁଦ୍ଧି, ଅହଂ, ମନ, ଶବ୍ଦ, ଗୁଣ, ବାୟୁ। ରୂପ, ରସ—ଏହି ନଉ ଆତ୍ମା; ପ୍ରାଣ ଦୁଇ ଅଂଗୁଠିରେ; ଅନ୍ୟମାନେ ତର୍ଜନୀରୁ ବାମ ଅନାମିକା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କ୍ରମରେ। ଦେହରେ—ମୁଣ୍ଡ, ଲଳାଟ, ମୁଖ, ହୃଦୟ, ନାଭି, ଗୁପ୍ତ ଅଂଗ, ଗୁଡ଼ି, ପାଦ—ଏହି ଦଶ ଆତ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଭାବରେ। ଦୁଇ ଅଂଗୁଠିରେ ଅଗ୍ନି; ତର୍ଜନୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କ୍ରମରେ; ମୁଣ୍ଡ, ଲଳାଟ, ମୁଖ; ହୃଦୟ, ନାଭି, ଗୁପ୍ତ ଅଂଗ, ଗୁଡ଼ି। ଦୁଇ ପାଦରେ ଏଗାରଟି ଆତ୍ମା: ମନ, କଣ, ଚର୍ମ, ଚକ୍ଷୁ, ଜିହ୍ବା, ନାକ, ଵାଣୀ, ହାତ, ପାଦ, ମଳ ଅଂଗ। ଜନନ ଅଂଗ, ମନ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ; କଣ ଦୁଇ ଅଂଗୁଠିରେ; ତର୍ଜନୀରୁ ଅଠଟି ଅଂଗୁଳିରେ; ଶେଷ ଦୁଇ ହାତରେ। ଉପର ଅଂଗ, ଲଳାଟ, ମୁଖ, ହୃଦୟ, ନାଭି, ଗୁପ୍ତ ଅଂଗ; ଦୁଇ ଉରୁ, ଶିରୁ, ଗୁଡ଼ି, ପାଦ କ୍ରମରେ—ବିଷ୍ଣୁ, ମଧୁସୂଦନ, ତ୍ରିବିକ୍ରମ, ବାମନ, ଶ୍ରୀଧର, ହୃଷୀକେଶ, ପଦ୍ମନାଭ। ଦାମୋଦର, କେଶବ, ତାପରେ ନାରାୟଣ ପରମ; ମଧବ ଓ ଗୋବିନ୍ଦ—ଏଭଳି ଏକ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବିଷ୍ଣୁକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଅଂଗୁଠି, ହାତ, ପାଦ, ଗୁଡ଼ି, ଉରୁ, ମୁଣ୍ଡ, ଚୂଡା, କଟି, ଗୁଡ଼ି, ପାଦ—ଏହି ଭାଗରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ୍। ବାରଟି ଆତ୍ମା, ପ୍ରକୃତିର ପଚିଶତି ଏବଂ ଛବିଶତିର ବ୍ୟବସ୍ଥା; ପ୍ରକୃତି, ଦୃଢ଼, ଅହଂ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଶବ୍ଦ ତତ୍ତ୍ୱ। ସ୍ପର୍ଶ, ରସ, ରୂପ, ଗନ୍ଧ; କଣ, ଚର୍ମ, ଚକ୍ଷୁ, ଜିହ୍ବା, ନାକ, ଵାଣୀ, ହାତ, ପାଦ, ମଳ ଅଂଗ। ଜନନ ଅଂଗ, ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଆକାଶ; ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପୁରୁଷକୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ଦଶ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଂଗୁଠିରୁ ଆରମ୍ଭ କରିବା। ଶେଷ ହାତ, ମୁଣ୍ଡ, ଲଳାଟ, ମୁଖ, ହୃଦୟ, ନାଭି, ଗୁପ୍ତ ଅଂଗ, ଉରୁ, ଶିରୁ, ପାଦ, ଦୁଇ ଦୂତ ଅଂଗରେ। ପାଦ, ଗୁଡ଼ି, ଉରୁ, ହୃଦୟ, ମୁଣ୍ଡରେ କ୍ରମରେ; ପରମ, ପୁରୁଷର ଆତ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଛବିଶତି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ଏକ ବୃତ୍ତକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ପ୍ରକୃତିକୁ ପୂଜା କରିବା; ପୂର୍ବ, ଦକ୍ଷିଣ, ପଶ୍ଚିମ, ଉତ୍ତର—ହୃଦୟ ଆଦି ଅଂଗ ପୂଜା। ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଆଗ୍ନେୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ, ଗରୁଡ଼ ଆଦି; ଦିଗପାଳଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ, ତିନ୍ ଭାଗର ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ। ଘୃତ ଆଦି ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଶୋଭିତ, ପୂର୍ବ ଆଦି ଦିଗର ଦିଗପାଳଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ; କର୍ଣ୍ଡ ଓ ଆକାଶରେ, ମନସ୍ଥ ଦେବତା କର୍ଣ୍ଡରେ। ସମସ୍ତ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ବିଶ୍ୱରୂପକୁ ପୂଜା କରିବା, ଘୃତ ଯଜ୍ଞର ଜୟ ପାଇଁ; ସମସ୍ତ ଭାଗ ଓ ପାଞ୍ଚ ଅଂଗ ସଂଯୁକ୍ତ। ଗରୁଡ଼ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ; ଵିଶ୍ୱକ୍ସେନ ନାମରେ ପୂଜା, ଆକାଶରେ ବିଜ ସ୍ଥାପନ। ଏଠି ନାରଦ କହିଲେ: ମୁଁ ମୁଦ୍ରାର ଲକ୍ଷଣ ବିବରଣା କରିବି, ତାହାର ଉପସ୍ଥିତି ଆଦି ଭାବରେ; ପ୍ରଥମ ମୁଦ୍ରା ଅଞ୍ଜଳି, ହୃଦୟରେ ଅର୍ପିତ। ଅଂଗୁଠି ଉପରେ ଉଠାଇ, ବାମ ମୁଠି ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଅଂଗୁଠି ନିବିଡ଼ କରି; ବାମ ହାତର ଅଂଗୁଠି ଏପରି ଉଠାଇବା ଉଚିତ୍।