ପୂଜା ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ଦେବତାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣପାର୍ଶ୍ୱରେ ଧନୁଷ ଓ ତଳୱାର ରଖିବା ଉଚିତ୍, ବାମପାର୍ଶ୍ୱରେ ଚାମର, ଶ୍ରୀ (ସମୃଦ୍ଧି) ଏବଂ ପୁଷ୍ଟି (ପୋଷଣ) ରଖିବା ଦିଆଯାଏ। ବାମପାର୍ଶ୍ୱର ସାମ୍ନାରେ ଏହି ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ନିୟମ। ପରେ, ଅରଣ୍ୟ ମାଳା, ଶ୍ରୀବତ୍ସ, କୌସ୍ତୁଭ ଓ ଦିଗ୍ପାଳମାନେ ବାହାରେ ରଖାଯିବେ, ଏହାମାନେ ନିଜ-ନିଜ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେବେ। ଶେଷରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ବିଭକ୍ତ କିମ୍ବା ଏକତ୍ର କରି, ବୀଜମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଚାଲିଥାଏ। ପଠନ, ପରିକ୍ରମା, ସ୍ତୁତି ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦାନ ପରେ ଏହି କ୍ରମ ଅନୁସରିତ ହୁଏ। ହୃଦୟରେ ଧ୍ୟାନ କରି, 'ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ତୁମେ ହରି' ଏହି ଭାବନା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରିବା ଉଚିତ। ଆବାହନ ସମୟରେ 'ଆସ', ବିଦାୟ ସମୟରେ 'ମୁଁ ଖ୍ଷମା ଚାହେଁ' ବୋଲିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ମୁକ୍ତି ଲାଭ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଏକ ରୂପ ପୂଜା ବିବରଣ କରାଯାଇଛି; ଏବେ ନବବ୍ୟୂହ ପୂଜା ଶୁଣ। ଭାସୁଦେବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦୁଇ ଅଂଗୁଠିରେ, ତାପରେ ତର୍ଜନୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଆଙ୍ଗୁଠି, ଶରୀର, ମୁଣ୍ଡ, କପାଳ ଓ ମୁହଁରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯିବେ। ହୃଦୟ, ନାଭି, ଗୁପ୍ତାଙ୍ଗ, ହାଟୁ, ପାଦ ଓ ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ପୂର୍ବଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଏକାସନ, ନବବ୍ୟୂହ ଓ ନବାସନରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ନବଦଳରେ, ନବମ ରୂପ ଓ ନବବ୍ୟୂହ ପୂର୍ବବତ୍ ପୂଜିବା ଦ୍ୱାରା, ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଭାସୁଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ନିୟମ। ଏହିପରେ, ନାରଦ କହିଲେ—'ଏବେ ମୁଁ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ପ୍ରକ୍ରିୟା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଫଳ ମିଳିଥାଏ।' ଏହି ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ଚତୁରସ୍ର ହେବା ଉଚିତ, ଚବିଶି ଆଙ୍ଗୁଠି ଓ ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଠି ମାପ ହେବା ଦରକାର। ଏହାକୁ ଦୋରି ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନଟ କରି, ତାହା ଅନୁଯାୟୀ ଭୂମି ଖନନ କରିବା ଉଚିତ। ପୁନି, ନାରଦ ପଚାରିଲେ—'ମୋତେ ଭାସୁଦେବ, ସଙ୍କର୍ଷଣ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଅନିରୁଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ବୀଜମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜିବା ଯାଏ, ସେମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ କହ।' ପୂଜା ଆରମ୍ଭରେ ଭଗବତଙ୍କୁ, ବୀଜ ଅକ୍ଷର ଅ, ଆ, ଅଂ, ଅଃ ଓ ଓଂ ଆରମ୍ଭ ଓ 'ନମଃ' ଶେଷରେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରାଯିବ। 'ଓଂ', 'ତତ୍', 'ସତ୍' ଓ 'ବ୍ରହ୍ମା'କୁ; 'ଓଂ' ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, 'କ୍ଷଂ', 'ଓଂ' ଭଗବତ ନରସିଂହଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। 'ଓଂ ଭୂଃ', ଭଗବତ ବରାହଙ୍କୁ, ରଙ୍ଗରେ ତୀବ୍ର, ଲାଲ, ହଳଦିଆ, ଗାଢ଼ ନୀଳ, କଳା ଓ ଲାଲ ରୂପରେ ବିବରଣ ମିଳେ। ମେଘ ରଙ୍ଗ, ଅଗ୍ନି ରଙ୍ଗ, ମଧୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରୂପରେ, ନବ ନାୟକ ଓ ବର୍ଣ୍ଣାକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ହୃଦୟ ଆଦି ସ୍ଥାନ ତନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବିଭକ୍ତ କରନ୍ତି; ବ୍ୟଞ୍ଜନ ବୀଜମନ୍ତ୍ର ଭିନ୍ନ ଲକ୍ଷଣ ଧାରଣ କରେ। 'ନମଃ' ଶେଷ ଓ ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱର ଯୋଗ କଲେ ଅଙ୍ଗ ହୁଏ; ହ୍ରସ୍ୱ ସ୍ୱର ସହିତ ଉପାଙ୍ଗ ଅଟୁଟ ରହେ। ନାମ ଓ ଅକ୍ଷର ବିଭକ୍ତି ଶେଷରେ ଯୋଗ ହେଲେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ; ଦୀର୍ଘ-ହ୍ରସ୍ୱ ସହିତ ପ୍ରଧାନ ଓ ଉପାଙ୍ଗ ଅନୁକ୍ରମରେ ରଖାଯିବା ଉଚିତ। ଏହିଭଳି ବ୍ୟଞ୍ଜନ କ୍ରମରେ ହୃଦୟ ଆଦି ସ୍ଥାନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯିବ; ନିଜ ବୀଜମନ୍ତ୍ର ଓ ନିଜ ନାମ ସହିତ ପ୍ରଧାନ-ଉପାଙ୍ଗ ବିଭାଜିତ ହୁଏ। ହୃଦୟ ଆଦି ଅଙ୍ଗ ପ୍ରଧାନ-ଉପାଙ୍ଗ ସହିତ ଦ୍ୱାଦଶ ଓ ପଞ୍ଚ ଶେଷ ଅକ୍ଷର ନିମିତ୍ତେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ଆବଶ୍ୟକ ଫଳ ପାଇଁ ପଠିବା ଉଚିତ। ହୃଦୟ, ମୁଣ୍ଡ, ଶିରୋଭୂଷଣ, କବଚ, ଚକ୍ଷୁ, ମୌଳି—ଏହିଛି ବୀଜମନ୍ତ୍ରର ଛଅ ଅଙ୍ଗ; ମୂଳରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଅଙ୍ଗ ଅଛି। ଏହି ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁକ୍ରମରେ ରଖିବା ନିୟମ। କଂ, ଟଂ, ପଂ, ଶଂ—ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଭୈନତେୟଙ୍କୁ; ଖଂ, ଠଂ, ଫଂ, ଷଂ—ଗଦାମନ୍ତ୍ର; ଗଂ, ଡଂ, ବଂ, ସଂ—ବଳମନ୍ତ୍ର; ଘଂ, ଢଂ, ଭଂ, ହଂ—ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ବଂ, ଶଂ, ମଂ, କ୍ଷଂ—ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ; ଛଂ, ତଂ, ପଂ—କୌସ୍ତୁଭ; ଜଂ, ଖଂ, ବଂ—ସୁଦର୍ଶନ; ଶ୍ରୀବତ୍ସ—ସଂ, ବଂ, ଦଂ, ଚଂ, ଲଂ। 'ଓଂ, ଢଂ, ବଂ'—ବନମାଳାକୁ; ମହାନନ୍ତକୁ ନମସ୍କାର। ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ରରେ ବୀଜ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଅଙ୍ଗ ଗଠିତ କରିବା ଉଚିତ। ନାମ ଶ୍ରେଣୀ ଶେଷରେ ଯୋଗ କଲେ ହୃଦୟ ଆଦି ପଞ୍ଚଭିନ୍ନ ହୁଏ; ପ୍ରଣବ ସହିତ ହୃଦୟ ଆଦି ପଞ୍ଚଭିନ୍ନ ହୁଏ। ପ୍ରଥମେ ପ୍ରଣବ ହୃଦୟ, ପରା ମୁଣ୍ଡ ଓ ଶିରୋଭୂଷଣ; ନିଜ ନାମରେ କବଚ, ଏବଂ ଶେଷରେ ନାମ ସହିତ ଅସ୍ତ୍ର। 'ଓଂ, ପରା, ଅସ୍ତ୍ର, ନିଜ ନାମ', ଚତୁର୍ଥୀ ବିଭକ୍ତି ଓ 'ନମଃ' ଶେଷ; ଏକ ବ୍ୟୂହରୁ ଦଶବ୍ୟୂହ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜ ମନ୍ତ୍ର ହୁଏ। କାନ୍ଛି ଆଙ୍ଗୁଠି ଓ ହାତର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଶରୀର ରୂପରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପରା ପୁରୁଷର ଆତ୍ମା ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପ ଭାବରେ ପ୍ରକୃତି। 'ଓଂ'—ପରମେଶ୍ୱର, ଅଗ୍ନିକୁ ଆତ୍ମା ଭାବେ, ବାୟୁ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବେ; ତ୍ରିରୂପ ଓ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଅଗ୍ନିକୁ ହାତ ଓ ଶରୀରରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ। ବାୟୁ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୁଇ ହାତର ଶାଖାରେ; ରୂପକୁ ହୃଦୟ ଓ ଶରୀରରେ, ତ୍ରିଭାଗ ଓ ଚତୁର୍ଥ ରୂପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ନିୟମ। ଋଗ୍ବେଦ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଭାବେ ହାତରେ, ଯଜୁର୍ବେଦ ଆଙ୍ଗୁଠିରେ, ଅଥର୍ବ ଦୁଇ ପାଳିରେ, ମୁଣ୍ଡ, ହୃଦୟ ଓ ପାଦ ଶେଷରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ। ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଆକାଶ ପୂର୍ବବତ୍ ହାତ ଓ ଶରୀରରେ; ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ବାୟୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ; ମୁଣ୍ଡ, ହୃଦୟ, ଗୁପ୍ତାଙ୍ଗ ଓ ପାଦରେ। ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ପୃଥିବୀ—ଏହି ପଞ୍ଚଭିନ୍ନ ହୁଏ; ମନ, କାନ, ଚର୍ମ, ଚକ୍ଷୁ, ଜିହ୍ବା, ନାସିକା ଷଡ୍ଭିନ୍ନ କୁହାଯାଏ। ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ମନକୁ ପରେ ଆଙ୍ଗୁଠିଠାରୁ ଅନୁକ୍ରମରେ; ମୁଣ୍ଡ, ମୁଖ, ହୃଦୟ, ଗୁପ୍ତାଙ୍ଗ, ପାଦ ଶେଷରେ, ଦୟାମୟଙ୍କୁ ବିବରଣ କରାଯିବ। ଅଦିରୂପ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ସତ୍ତାକୁ 'ଜୀବ' କୁହାଯାଏ; ଭୂଃ, ଭୁଵଃ, ସ୍ୱଃ, ମହଃ, ଜନଃ, ତପଃ, ସତ୍ୟ—ଏହି ସପ୍ତଭିନ୍ନ ଭାଗ। ହାତ ଓ ଶରୀରରେ ଅଦିକୁ ଆଙ୍ଗୁଠିଠାରୁ ଅନୁକ୍ରମରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ; ସପ୍ତମ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ତଳେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇ, ଶରୀରରେ କ୍ରମିକ ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯିବ।