ଏକ ସମୟର କଥା, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଭକ୍ତିମୟ ପରିବେଶରେ ଉପବେଶିଥିଲେ, ତାହାଁକୁ ଦେଖି ଧନ୍ବନ୍ତରି ଏହିପରି ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ— "ଯଦି ତୁମେ ତିବ୍ର ତିର୍ଷ୍ଣାରୁ ଦୁଃଖିତ, ତେବେ ଅଧିକ ପାଣି କିମ୍ବା ଦୁଧରେ ରାନ୍ଧା ଚାଉଳ ଖାଅ, କିମ୍ବା ଗରମ ପାଣିରେ ମାତ୍ର ଚାଉଳ ରାନ୍ଧି ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ ତିର୍ଷ୍ଣା ଶାନ୍ତ ହୁଏ। ଏହା ସହିତ, ମୁଷ୍ଟ ଓ ଗୁଡ଼ର ଏକ ଗୋଳି ମୁଁହରେ ଧରିଲେ ମଧ୍ୟ ଉପକାର ମିଳେ। ଯେଉଁମାନେ ଶରୀର ଜଡତାରୁ ପୀଡିତ, ସେମାନେ ଯବ ଦ୍ରବ୍ୟ, ପିଠା, ଶୁଷ୍କ ମୂଳ ଓ ପାଟୋଳ, ବେତ ତୂଣୀ ଭାଜି ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ମୁଗ, ତୁରି, ମସୁର ଡାଲି, ତିଳ, ବନ୍ୟ ପଶୁର ରସ, ସେଣ୍ଟା ଲୁଣ, ଘଉଁ ଘିଅ, ଦ୍ରାକ୍ଷା, ଶୁଖିଲା ଅଦା, ଆମଳକୀ, ଓ କୋଳା ଭିତରେ ଯୋଗ କରି ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ପୁରୁଣା ଗହୁଁ, ଯବ ଓ ଚାଉଳର ଦାଲି ଖାଇଲେ ଉତ୍ତମ, ଓ ଯେଉଁମାନେ ବିଶେଷ ଚର୍ମ ରୋଗରୁ ଦୁଃଖିତ, ସେମାନେ ତିଳ, ମଧୁ, ଦ୍ରାକ୍ଷା ଓ ଦାନା ରସର ମିଶ୍ରଣର ମିଠା ଖାଇଲେ ଲାଭ ମିଳେ। ଲାଲ୍ ଉଖୁ, ଗହୁଁ, ଯବ, ଓ ମୁଗ ହଳୁକ ଓ ହଜମ ହୁଏ; କାକମାରି, ବେତ ତୂଣୀ ଶିରା, ବସ୍ତୁକା ଓ ସୁବର୍ଚ୍ଚଳା ମଧ୍ୟ ଉପକାରୀ। ବାୟୁ ଓ ରକ୍ତ ଦୋଷ ନାଶ ପାଇଁ ମଧୁ ମିଶିତ ପାଣି ଦିଆଯାଏ; ଅସାଧ୍ୟ ରୋଗରେ ଦୁର୍ବା ରସର ଘିଅ ବିଶେଷ ଉପକାର କରେ। ଭୃଙ୍ଗରାଜ କିମ୍ବା ଆମଳକୀ ରସର ତେଲ ଶିରୋରୋଗ ଓ ମୁଣ୍ଡ ରେ ପରଜୀବୀ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ରୋଗରେ ନାସାରେ ଦେଲେ ଭଲ। ଏଠାରେ ଥଣ୍ଡା ପାଣି, ଶୀତଳ ଖାଦ୍ୟ, ଦ୍ରବ୍ୟ, ଏବଂ ତିଳ ଭୋଜନ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମନ୍ଦତା ଆଣେ, କିନ୍ତୁ ଏହା ତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତି ମଧ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ତିଳ ତେଲ ଦ୍ୱାରା କୁହୁଡ଼ି କଲେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମନ୍ଦତା ଅଧିକ ହୁଏ; ବିରଙ୍ଗ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଗାଈର ମୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ତର ଜୀବ ନାଶ ହୁଏ। ଆମଳକୀ ଓ ଘଉଁ ଘିଅର ଲେପ ମୁଣ୍ଡ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ମୁଣ୍ଡ ରୋଗ ନାଶ ପାଇଁ ତେଲ ଓ ଉଷ୍ଣ ଖାଦ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ। କାମେଲ ତେଲ କିମ୍ବା ମୁତ୍ର କାନ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ; କାନ ଯନ୍ତ୍ରଣା ନାଶ ପାଇଁ ମୁକ୍ତା ମଧ୍ୟ ସୁଯୋଗ୍ୟ। ପାହାଡ଼ି ମାଟି, ଚନ୍ଦନ, ଲାକ୍ ଓ ଚମ୍ପା କୁଡ଼ ଏକସାଥି ଲେପ କଲେ ଶୁକ୍ର ଘାଉ ନାଶ ହୁଏ। ତ୍ରିଫଳା ଓ ବ୍ୟୋଷ ଚୂର୍ଣ୍ଣ, ତୁଚ୍ଛକ ଓ ପାଣି ମିଶାଇ ଚକ୍ଷୁ ରୋଗ ନାଶ କରେ; ରସଞ୍ଜନ ମଧ୍ୟ ଏହିପାଇଁ ଉତ୍ତମ। ଘଉଁ ଘିଅକୁ ଚୁଲି ଉପରେ ମାନ୍ଧି, ଲୋଧ୍ର, ତକ୍ର ଓ ସେଣ୍ଟା ଲୁଣ ମିଶାଇ ଆଖି ଧୁଅଁ ଏବଂ ଚିକିତ୍ସା କରିବା ଉପକାରୀ। ପାହାଡ଼ି ମାଟି ଓ ଚନ୍ଦନ ଲେପ ଆଖି ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ; ଚକ୍ଷୁ ରୋଗ ରୋକ୍ଷା ପାଇଁ ତ୍ରିଫଳା ସବୁବେଳେ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ରାତିରେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଚାହାଁଥିବା ଲୋକେ ମଧୁ ଓ ଘଉଁ ଘିଅ ଦେଖନ୍ତୁ; ଶତାବରୀ ରସ ଦୁଧ ଓ ଘଉଁ ଘିଅ ସହିତ ଶକ୍ତିବର୍ଦ୍ଧକ। କଳମ୍ବିକା ଓ ମାଷ ଦାଲି ଦୁଧ ଓ ଘଉଁ ଘିଅ ସହିତ ଶକ୍ତିବର୍ଦ୍ଧକ; ତ୍ରିଫଳା ଓ ଯଷ୍ଟିମଧୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଇଥାଏ। ଯଷ୍ଟିମଧୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରସ ଶକ୍ତି ଦେଇଥାଏ ଓ ପକା କେଶ ଦୂର କରେ; ବଚା ଘଉଁ ଘିଅ ଭୂତ ଦୋଷ ନାଶ କରେ। କବିତା ବୁଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ ଓ ସମସ୍ତ କାମ ସଫଳ କରେ; ବଳା ଓ କଳ୍କକଷାୟ ତେଲ ମାଲିଶ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ। ରସ୍ନା ଓ ସହଚର ତେଲ ଭାତ, ବାୟୁ ଦୋଷ ନାଶ କରେ; ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଅବରୋଧ କରେ ନାହିଁ, ଘାଉ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଶକ୍ତୁ ପିଠା ଓ ଖଟା ଖାଦ୍ୟ ଜଠରାଗ୍ନି ବଢ଼ାଏ; ଗାଉଁ ଓ ତାହାର ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ନିମ୍ବ ପାଉଡ଼ର ଉପଯୁକ୍ତ। ଏହିପରି, ଶୁଦ୍ଧି ଓ ବିଶେଷ ହୋମ ଅତି ଆବଶ୍ୟକ; ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ସବୁଜୀବର ଉପକାର। ସାପ ଦଶିଲେ ନିମ୍ବ ପତ୍ର ଖାଇବା ଉପାୟ; ତାଳ ଓ ନିମ୍ବ ପତ୍ର, ପୁରୁଣା ତେଲ, ଯବ ଓ ଘଉଁ ଘିଅ ଲେପ ମଧ୍ୟ ଉପକାରୀ। ବିଛି ଦଶିଲେ ମୟୂର ପଂଖ ଘଉଁ ଘିଅ ଧୂପ କିମ୍ବା ଅର୍କ ଦୁଧ, ପଦ୍ମବୀଜ ଓ ପଳାଶ ବୀଜ ଲେପ ଲାଗିଅ। ବିଛି ଦୁଃଖରେ କଳା ଭଣ୍ଟି, ଶିବା ଗଛ ଫଳ, ଅର୍କ ଦୁଧ, ତେଲ, ମାଟି ଓ ଗୁଡ଼ ସମଭାଗ ମିଶାଇ ଲେପ କରିବା ଉପକାରୀ। କୁକୁର କଟିଲେ ତାଣ୍ଡୁଳିୟ ମୂଳ ତ୍ରିବୃତ ସମାନ ଘଉଁ ଘିଅ ସହିତ ପିଇଲେ ବିଷ ଶୀଘ୍ର ନାଶ ହୁଏ। ସାପ, କୀଟ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଗୁରୁତର ବିଷ ସନ୍ଧାନ, ପଦ୍ମକ, କୁଷ୍ଠ, ତାଳ, ଉଶୀର, ପାଟଳା ଦ୍ୱାରା ନିବୃତି ହୁଏ। ନିର୍ଗୁଣ୍ଡି, ଶାରିବା, ସେଲୁ, ଲୁଟା ଓଷଧି ବିଷ ନାଶ କରେ; ମୁଣ୍ଡ ଶୁଧି ପାଇଁ ଗୁଡ଼ ଓ ନାଗର ଉତ୍ତମ। ସ୍ନେହନ ଓ ବସ୍ତି ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତେଲ ଓ ଘଉଁ ଘିଅ ବ୍ୟବହାର କରିବେ; ଭଲ ଶ୍ୱେଦନ ଓ ଶୀତଳ ପାଣି ତୀବ୍ର ସଂକୋଚକ। ତ୍ରିବୃତ ବିରେଚନ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମଦନ ବମନ ପାଇଁ; ବସ୍ତି, ବିରେଚନ, ବମନ, ତେଲ, ଘଉଁ ଘିଅ, ମଧୁ ଉପଯୋଗ କରିବେ। ବାତ, ପିତ୍ତ, କଫ ଦୋଷରେ ଏହି ଔଷଧି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଠିକ୍ କ୍ରମରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଧନ୍ବନ୍ତରି କହିଲେ— ରୋଗ ଚାରି ପ୍ରକାର ହୁଏ: ଦେହଜ, ମାନସିକ, ବାହ୍ୟ ଓ ଜନ୍ମଜାତ। ଦେହଜ ରୋଗ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ୱର ଓ ଚର୍ମ ରୋଗ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ କ୍ରୋଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମନୋଭାବ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ମାନସିକ ରୋଗ। ବାହ୍ୟ ରୋଗ ଆଘାତ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ; ଜନ୍ମଜାତ ରୋଗ ହେଉଛି ଭୋକ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା। ଦେହଜ ଓ ବାହ୍ୟ ରୋଗ ନାଶ ପାଇଁ ରବିବାର ଘଉଁ ଘିଅ ଓ ଗୁଡ଼ ହୋମ କର। ସୁନା ସହିତ ଲୁଣ ଭାତ ପିଠା ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦିଅ; ଚନ୍ଦ୍ରବାସରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅନ୍ଗ ମର୍ଦ୍ଦନ କର, ଏହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ରୋଗ ମୁକ୍ତ ହେବେ। ଶନିବାର ତେଲ ଦିଅ, ଅଶ୍ୱିନୀ ଦିନେ ଗାଈ ଦୁଧ ଓ ଚାଉଳ ଦିଅ; ଘଉଁ ଘିଅ ଓ ଦୁଧରେ ପ୍ରତିମା ସ୍ନାନ କରାଅ, ତେବେ ରୋଗ ମୁକ୍ତ ହେବେ। ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ତିନି ପ୍ରକାର ମିଠା ଦ୍ରବ୍ୟ ଦର୍ଭା ଘାସରେ ଲଗାଇ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କର; ଯେଉଁଠାରେ ରୋଗ ହୋଇଛି, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ହୋମ କର। ମନୋବିକାର ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ବିଷ୍ଣୁ ନାମ ସ୍ତୁତି ଚିକିତ୍ସା; ବାତ, ପିତ୍ତ, କଫ ଦୋଷ ଓ ଧାତୁ ବିଷୟରେ ଏବେ ଶୁଣ। ଖାଦ୍ୟ ଉଦରେ ଯାଇ ପାଚିତ ହେଲେ, ଦୁଇ ଭାଗ ହୁଏ: ଏକ ମଳ ଅଂଶ, ଅନ୍ୟଟି ସାର। ମଳ ଅଂଶ ଦେହର ମଳ, ମୁତ୍ର, ପସିନା, ନାକ, କାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଅପଦ୍ରବ୍ୟ ତିଆରି କରେ।