ଏକ ସମୟରେ, ଅସମୌଜସଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ସୁଦଂଷ୍ଟ୍ର, ସୁବାସ ଓ ଧୃଷ୍ଟ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କଲେ। ଧୃଷ୍ଟଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଲେ ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ ମାଦ୍ରୀ। ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ସୁମିତ୍ର ଓ ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଯୁଧାଜିତ ଜନ୍ମିଲେ। ଧୃଷ୍ଟଙ୍କ ଜନ୍ମଦାତା ଥିଲେ ଅନମିତ୍ର ଓ ଶିନି, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଉତ୍ତରସୁରୀ ଥିଲେ ଦେବମୀଢୁଷ। ଅନମିତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ନିଘ୍ନ, ତାଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ପ୍ରସେନକ। ପ୍ରସେନକଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଥିଲେ ସତ୍ରାଜିତ ଓ ପ୍ରସେନ। ଏହି ଦୁଇଜଣ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ପୂଜି ଅଦ୍ଭୁତ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଲାଗିଥିଲେ। ଏହି ମଣି ନେଇ ତାଙ୍କର ଅଭିନବ ଘଟଣା ଘଟିଲା। ଏକ ଦିନ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିବାବେଳେ, ସିଂହ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଲା ଓ ମଣିଟି ନେଇଗଲା। ପରେ ଏହି ସିଂହକୁ ଜାମ୍ବବନ୍ ମାରିଦେଲେ। ଅବଶେଷରେ ହରି ଅର୍ଥାତ୍ କୃଷ୍ଣ ଜାମ୍ବବନ୍କୁ ଜିତିଲେ। ଏହିପରି ଭାବରେ କୃଷ୍ଣ ମଣି ଓ ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କୁ ଅପ୍ଲବ୍ଧ କଲେ ଓ ଦ୍ୱାରକା ନଗରକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସେ ମଣିଟି ସତ୍ରାଜିତଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ଶତଧନ୍ୱା ସତ୍ରାଜିତଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲେ। ଏହାପରେ କୃଷ୍ଣ ଶତଧନ୍ୱାକୁ ମାରି, ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ନେଇ ମହାନ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଗିଲେ। ଯାଦବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ମଣିଟି ଅକୃରକୁ ଦେଇଦେଲେ। ଏହି ମଣି ନେଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଅପବାଦ ଲାଗିଥିଲା, ତାହା ଅପସାରିତ ହେବା ପରେ ସତ୍ରାଜିତ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଏହି ଘଟଣାର କାରଣ ହେଲେ ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସତ୍ୟଭାମା। ଅନମିତ୍ରଙ୍କୁ ଥିଲେ ଶିନି, ତାଙ୍କ ପୁଅ ସତ୍ୟକ, ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମିଲେ ସାତ୍ୟକି, ଏବଂ ଯୁୟୁଧାନଙ୍କୁ ଥିଲେ ହୁନି। ଧୁନେରି ଯୁଗନ୍ଧରଙ୍କ ପୁଅ ସ୍ୱାହ୍ୟା ଯୁଧାଜିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ପୁଅ ରୁଷଭ ଓ କ୍ଷେତ୍ରକ, ରୁଷଭଙ୍କୁ ଥିଲେ ସ୍ଵଫଳ୍କକ। ସ୍ଵଫଳ୍କଙ୍କ ପୁଅ ଅକୃର, ତାଙ୍କୁ ଥିଲେ ସୂଧନ୍ୱକ। ଶୂରଙ୍କୁ ଜନ୍ମିଲେ ବସୁଦେବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଏବଂ ପୃଥା ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପ୍ରିୟା ହେଲେ। ପାଣ୍ଡୁଙ୍କୁ ଧର୍ମର ଅଂଶରୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ବାୟୁର ଅଂଶରୁ କୁନ୍ତୀଙ୍କ ଭିମ, ଇନ୍ଦ୍ରର ଅଂଶରୁ ଧନଞ୍ଜୟ ଅର୍ଜୁନ ଓ ମାଦ୍ରୀଙ୍କୁ ନକୁଳ ଓ ସହଦେବ ଜନ୍ମିଲେ। ବସୁଦେବ ଓ ରୋହିଣୀଙ୍କୁ ଜନ୍ମିଲେ ବଳରାମ, ସାରଣ, ଦୁର୍ଗମ; ବସୁଦେବ ଓ ଦେବକୀଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ଜନ୍ମିଲେ ସୁସେନକ। କୀର୍ତିମାନ, ଭଦ୍ରସେନ, ଜାରୁଖ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁଦାସକ, ଭଦ୍ରଦେହ, କଂସ—ଏହି ଛଅ ଗର୍ଭ କଂସ ହତ୍ୟା କଲା। ପରେ ବଳରାମ, ତାପରେ କୃଷ୍ଣ, ଶୁଭଦ୍ରା, ଚାରୁଦେଷ୍ଣ, ଶାମ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କୃଷ୍ଣ ଓ ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଅଗ୍ନି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଲେ—କଶ୍ୟପ ବସୁଦେବ ହେଲେ, ଦେବକୀ ହେଲେ ମହିମାମୟୀ ଅଦିତି। ବସୁଦେବ ଓ ଦେବକୀଙ୍କୁ ତପୋବଳସମ୍ପନ୍ନ କୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମିଲେ। ସେ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରିବା, ଅଧର୍ମକୁ ନାଶ କରିବା, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ଦାନବମାନେକୁ ଦମନ କରିବା ପାଇଁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନେକ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ—ରୁକ୍ମିଣୀ, ସତ୍ୟଭାମା, ସତ୍ୟା, ନଗ୍ନଜିତୀ, ଗାନ୍ଧାରୀ, ଲକ୍ଷ୍ମଣା, ମିତ୍ରବିନ୍ଦା, କାଳିନ୍ଦୀ, ଦେବୀ ଜାମ୍ବବତୀ, ସୁଶୀଳା, ମାଦ୍ରୀ, କୌଶଳ୍ୟା, ବିଜୟା, ଜୟା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ। ଏଭଳି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ୧୬,୦୦୦ ରାଣୀ ଥିଲେ। ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କୁ ଭୀମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କୁ ଶାମ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଜନ୍ମିଲେ। ଏଭଳି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏକ ହଜାରରୁ ଶତଗୁଣ ସନ୍ତାନ ଥିଲେ। ସେ ୮୦,୦୦୦ ଯାଦବଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ବୈଦର୍ଭୀଙ୍କୁ ଜନ୍ମିଲେ ଯୁଦ୍ଧପ୍ରିୟ ଅନିରୁଦ୍ଧ, ତାଙ୍କୁ ଭଲିୟାନ ବଜ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଯାଦବ ଜନ୍ମିଲେ। ତିନି କୋଟି ଯାଦବ ଓ ସାଠି ହଜାର ଦାନବ ଥିଲେ। ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ନାଶ ପାଇଥିଲେ; ହରି ମନୁଷ୍ୟ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଇ ଧର୍ମକ୍ରମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବାରୋଟି ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା; ପ୍ରଥମ ହେଲା ନରସିଂହ ଯୁଦ୍ଧ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବେ ବାମନଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ, ତୃତୀୟ ଭାବେ ବାରାହ ଯୁଦ୍ଧ, ଚତୁର୍ଥ ହେଲା ଅମୃତ ମନ୍ଥନ। ପଞ୍ଚମ ତାରକାମୟ ଯୁଦ୍ଧ, ଷଷ୍ଠ ଆଜୀବକ ଯୁଦ୍ଧ, ସପ୍ତମ ତ୍ରିପୁର ଯୁଦ୍ଧ, ଅଷ୍ଟମ ଅନ୍ଧକ ବଧ, ନବମ ବୃତ୍ର ବଧ, ଦଶମ ହଳାହଳ ବିଜୟ, ଏକାଦଶ କୋଳାହଳ ଯୁଦ୍ଧ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଦେବତାଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ନରସିଂହ ଅବତାର ହେଇ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କୁ ନଖରେ ଛିରିଦେଲେ ଓ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ। ବାମନ ଅବତାର ହୋଇ କଶ୍ୟପ ଓ ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଲେ, ବଳିଙ୍କୁ ଦମନ କରି ରାଜ୍ୟ ମହେନ୍ଦ୍ରକୁ ଦେଲେ। ବାରାହ ଅବତାର ହୋଇ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷକୁ ବଧ କରି ଦେବତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ, ଏବଂ ଅପମୃତିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଲେ। ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ମନ୍ଥନ ଶଳା ଓ ବାସୁକିକୁ ରସି କରି ଦେବତା-ଦାନବମାନେ ମନ୍ଥନ କଲେ, ଯାହାରୁ ଦେବତାମାନେ ଅମୃତ ଲାଗିଲେ। ତାରକାମୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେ ରକ୍ଷା ପାଇଲେ; ଇନ୍ଦ୍ର ଅବରୋଧିତ ହେଲେ, ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କ ଆଚାର୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହେଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ବଶିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ତିନି ଋଷି ଦେବତାମାନେକୁ ରକ୍ଷା କଲେ, ଦ୍ୱେଷପୂର୍ଣ୍ଣ ଦାନବମାନେକୁ ଅପସାରଣ କରିଲେ। ହରି, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ତିନି ତ୍ରିପୁର ନଗରକୁ ଦହନ କରି ଦେବତାମାନେକୁ ରକ୍ଷା କଲେ, ଦାନବମାନେକୁ ନାଶ କଲେ। ରେବତୀପତି ହରି ଅନ୍ଧ ଦାନବକୁ ବଧ କଲେ, ଯିଏ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଥିଲେ ଓ ଗୌରୀଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିୟମ ରକ୍ଷା କରି ବୃତ୍ର ଦାନବକୁ ବଧ କଲେ। ହରି ପରଶୁରାମ ରୂପେ ଶାଲ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନବମାନେକୁ ଦମନ କରି ଦେବତା ଓ ତାଙ୍କ ନେତାମାନେକୁ ରକ୍ଷା କଲେ, ଦୁଷ୍ଟ ରାଜାମାନେକୁ ନାଶ କଲେ। ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ହଳାହଳ ବିଷ ଓ ଦାନବ ଠାରୁ ମୁକ୍ତ କରି, ମଧୁସୂଦନ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଭୟ ଅପସାରଣ କଲେ। କୋଳାହଳ ଦାନବ ଓ ହଳାହଳ ବିଷକୁ ବିଜୟ କରି, ବିଷ୍ଣୁ ଧର୍ମର ରକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେକୁ ରକ୍ଷା କଲେ। ଏହିପରି ଦେବ-ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧରେ କୋଳାହଳ ବିଜୟ ପାଇଲେ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ଧର୍ମକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ।