ଉର୍ଜ୍ଜା ଓ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିରୁ ରାଜା ଗାତ୍ରୋର୍ଧ୍ୱବାହୁକ, ସବନ, ଆଲଘୁ, ଶୁକ୍ର, ସୁତପା ଓ ସାଥିରେ ସାତିଜଣ ଋଷିଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା। ପାଵକ, ପବମାନ ଓ ଶୁଚିଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା; ସ୍ୱାହା ଅଗ୍ନିଜଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଅଗ୍ନିସ୍ୱାତ୍ତ, ବର୍ହିଷଦ୍, ଅନଗ୍ନି ଓ ସାଗ୍ନିମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ପିତୃମାନେ ଓ ସ୍ୱଧା, ବୈଧାରର କନ୍ୟା ମେନା ଠାରୁ ଜନ୍ମିଲେ; ଅଧର୍ମଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ହିଂସାଠାରୁ ତଥା ଓ ଅନୃତ ଜନ୍ମିଲେ। ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଠାରୁ ଏକ କନ୍ୟା ନିକୃତି, ଭୟ ଓ ନରକ ଜନ୍ମିଲେ; ଏହି ଦୁଇଁଠାରୁ ମାୟା ଓ ବେଦନା ଏକ ଯୁଗଳ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ମାୟାଠାରୁ ମୃତ୍ୟୁ ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି; ବେଦନାଠାରୁ ରୌରବରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଦୁଃଖ ନାମକ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ରୋଗ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ଶୋକ, ତୃଷ୍ଣା ଓ କ୍ରୋଧ ଜନ୍ମିଲେ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଶ୍ରୁ ଠାରୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଲା, ତାଙ୍କର କାନ୍ଦିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଏହି ନାମ ଦିଆଯାଇଛି। ଭବ, ଶର୍ବ, ଈଶାନ, ପଶୁପତି, ଭୀମ, ଉଗ୍ର ଓ ମହାଦେବ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମା ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। ଦକ୍ଷଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ସତୀ ତାଙ୍କ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କଲେ; ପରେ ସେ ହିମବତଙ୍କ କନ୍ୟା ଭାବେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଓ ପୁନି ଶିବଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ହେଲେ। ନାରଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଠାରୁ ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୂଜା ବିଧିର ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଏହି ବିଧିଗୁଡିକ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରଥମେ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ଆନନ୍ଦ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି। ତାପରେ ନାରଦ କହିଲେ: “ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ସାଧାରଣ ପୂଜା ବିଧି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି; ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପରିବାର ସହିତ ‘ନମସ୍’ ଶବ୍ଦରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଧାତୃ, ବିଧାତୃ, ଗଙ୍ଗା, ଯମୁନା, ଧନର ଅଧିପତିମାନେ, ଦ୍ୱାରଦେବୀ, ନୂତନ ସ୍ଥଳ, ଶକ୍ତି, କୂର୍ମ, ଅନନ୍ତକ, ପୃଥିବୀ, ଧର୍ମ, ଜ୍ଞାନ, ବୈରାଗ୍ୟ, ଶାସନ, ଅଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ପଦ୍ମର ତଣ୍ଡି, ପତ୍ର, କେଶର, ଏବଂ ମଞ୍ଜରୀକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଋଗ୍ବେଦ ଓ ଅନ୍ୟ ବେଦ, କୃତ ଓ ଅନ୍ୟ ଯୁଗ, ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ, ବିମଳୋତ୍କର୍ଷିଣୀ, ଜ୍ଞାନ, କର୍ମ ଓ ଯୋଗକୁ ପୂଜିବା ଦରକାର। ପ୍ରାହ୍ୱୀ, ସତ୍ୟ, ଈଶାନ, ଅନୁଗ୍ରହ, ସନମୂର୍ତ୍ତି, ଦୁର୍ଗା, ଗିରା, ଅଙ୍ଗଣା, କ୍ଷେତ୍ର, ବାସୁଦେବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ହୃଦୟ, ମୁଣ୍ଡ, ତ୍ରିଶୂଳ, କବଚ, ଚକ୍ଷୁ, ଅସ୍ତ୍ର, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ପଦ୍ମ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ, କୌସ୍ତୁଭ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ବନମାଳା, ଶ୍ରୀ, ପୁଷ୍ଟି, ଗରୁଡ଼, ଗୁରୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଯମ, ରାକ୍ଷସ, ଜଳ, ବାୟୁ, ଧନର ଅଧିପତିଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦ୍ୱାରା ମଣ୍ଡଳରେ ଅସୀମ, ଅଜନ୍ମା, ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର, ବାହନ, ପଦ୍ମ ଇତ୍ୟାଦି ଓ ବିଷ୍ୱକ୍ସେନଙ୍କୁ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ। ଶିବଙ୍କ ସାଧାରଣ ପୂଜାରେ ପ୍ରଥମେ ନନ୍ଦିନ୍କୁ, ପରେ ମହାକାଳ, ଗଙ୍ଗା, ଯମୁନା ଓ ଗଣମାନେ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଵାଣୀ, ଶ୍ରୀ, ଗୁରୁ, ଗୃହ, ଶକ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଧର୍ମ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ, ଭାମା, ଜ୍ୟେଷ୍ଠା, ରୌଦ୍ରୀ, କାଳୀ, କଳବିକାରିଣୀ, ବଳବିକାରିଣୀ, ବଳପ୍ରମଥିନୀ, ସର୍ବଭୂତଦମନୀ, ମଦନୋନ୍ମାଦିନୀ ଓ ଶିବାସନ ପୂଜିତ ହେବା ଦରକାର। ‘ହାଁ’, ‘ହୁଁ’, ‘ହାଁ’ ମନ୍ତ୍ରରେ ଅଙ୍ଗ ଓ ମୁଖ ସହିତ ଶିବଙ୍କୁ, ‘ହୌଁ’ ଏବଂ ‘ହାମ୍’ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଈଶାନ ଓ ଅନ୍ୟ ମୁଖ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ‘ହ୍ରୀଁ’ ରେ ଗୌରୀ, ‘ଗଂ’ ରେ ଗଣ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଚଣ୍ଡୀ, ହୃଦା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଦଣ୍ଡିନ୍, ପିଙ୍ଗଳ ପୂଜା ମନ୍ତ୍ର ଅନୁକ୍ରମରେ ପୂଜିବା ଦରକାର। ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା, ଆରୁଣ, ପ୍ରଭୂତ, ବିମଳକୁ ପୂଜିବା ଦରକାର; ମଧ୍ୟରେ ସ୍କନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସାର୍ବଭୂମ ଆନନ୍ଦ ଦେବେ, ସେମାନେ ପୂଜିତ ହେବେ। ଦୀପ୍ତା, ସୂକ୍ଷ୍ମା, ଜୟା, ଭଦ୍ରା, ବିଭୂତି, ବିମଳା, ଅମୋଘା, ବିଦ୍ୟୁତା ଓ ସର୍ବତୋମୁଖୀକୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟାସନ ହଁ, ଖଁ, ଖ, ସୋ, ଉଲ୍କା ଓ ତାଙ୍କ ରୂପ; ‘ହ୍ରାଁ’, ‘ହ୍ରୀଁ’, ‘ସ’, ‘ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ନମସ୍’, ‘ଆଁ’, ‘ହୃଦୟକୁ ନମସ୍’ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିବା ଦରକାର। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶିଖା, ଅଗ୍ନି, ଈଶ, ଅସୁର, ବାୟୁ, ‘ଭୂଃ’, ‘ଭୁଵଃ’, ‘ସ୍ୱଃ’ ଦ୍ୱାରା ତେଜସ୍ୱୀ, ଶିଖା, ‘ହୁଁ’ କବଚ ଭାବେ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଚକ୍ଷୁ ‘ମାଁ’, ଗୃହ ‘ଅର୍କାସ୍ତ୍ର’, ରାଣୀ ‘ଶକ୍ତି’, ନିଷ୍କୁଭା; ସୋମ, ଅଙ୍ଗାରକ, ବୁଧ, ଜୀବ, ଶୁକ୍ର, ଶନି ଅନୁକ୍ରମରେ; ରାହୁ, କେତୁ, ତେଜସ୍, ଚଣ୍ଡ ଓ ସାରାଂଶରେ ଏହି ପୂଜା ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ—ଆସନ, ମୂଳ, ହୃଦା ଓ ଗଣମାନେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆସନ, ରୂପ, ‘ରଁ’, ‘ଶ୍ରୀଁ’, ‘ଶ୍ରୀଁ’, ଶ୍ରୀଧର, ହରି; ‘ହ୍ରୀଁ’ ସମସ୍ତ ରୂପ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ର—ଏହିପରି ସେ ତିନି ଲୋକକୁ ଆକର୍ଷିତ କରନ୍ତି। ‘ହ୍ରୀଁ’ ହୃଷୀକେଶ, ‘କ୍ଲୀଁ’ ବିଷ୍ଣୁ, ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱର ହୃଦା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ; ସମସ୍ତ, ପଞ୍ଚମୀ ବିଭକ୍ତି, ପୂଜା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ। ଚକ୍ର, ଗଦା, ଶଂଖ, ମୁଷଳ, ତଳୱାର, ଧନୁ ଶାର୍ଙ୍ଗ, ପାଶ, ଅଙ୍କୁଶ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ, କୌସ୍ତୁଭ, ବନମାଳା; ‘ଶ୍ରୀଁ’, ଶ୍ରୀ, ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ, ତାତାର୍କ୍ଷ୍ୟ, ଗୁରୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ; ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ଆସନ, ରୂପ, ‘ଔଁ’, ‘ହ୍ରୀଁ’, ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀ ପୂଜିତ ହେବେ। ‘ହୃଦା’ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଅଲକ୍ଷ୍ମୀ, ମେଧା, କଳା, ତୁଷ୍ଟି, ପୁଷ୍ଟିକା; ଗୌରୀ, ପ୍ରଭାମତୀ, ଦୁର୍ଗା, ଗଣ, ଗୁରୁ, କ୍ଷେତ୍ରପାଳକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି, ‘ଗଂ’ ଗଣପତି, ‘ହ୍ରୀଁ’ ଗୌରୀ, ‘ଶ୍ରୀଁ’ ଶ୍ରୀ, ‘ହ୍ରୀଁ’ ତ୍ୱରିତା, ‘ହ୍ରୀଁ’, ‘ସଉ’ ତ୍ରିପୁରା, ଚତୁର୍ଥୀ ବିଭକ୍ତି ଓ ‘ଓଁ’ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିବା ଦରକାର। ନାମର ଆଦି ଅକ୍ଷର କଣ୍ଡ ଓ ‘ଓଁ’ ସହିତ ଯୋଗ କରି, ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପୂଜା କଲେ ଏହା ଜପ ହେବାକୁ ଗଣାଯାଏ। ଯିଏ ତିଳ, ଘିଅ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ହୋମ କରି ଏହି ପୂଜା ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରେ, ସେ ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥ ଓ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଭୋଗ ଭୁଗି, ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ। ନାରଦ କହିଲେ: “ଏବେ ମୁଁ କର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ସ୍ନାନ ବିଧି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।