ଏଠି ଏକ ପବିତ୍ର ଦିବ୍ୟ କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଯେପରିକି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀମାନେ ମେଘର ଗୁଡ଼ିସ୍ଥ ଶବ୍ଦରେ ଆନନ୍ଦ ଭାବେ ଉଲ୍ଲାସିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେହିପରି ତୁମର କଥା ଶବ୍ଦ ଆମେ ଶୁଣି ଆନନ୍ଦ ଓ ଖୁସି ଅନୁଭବ କରିବା ଉଚିତ। ଯେପରିକି ମେଘର ଗୁଡ଼ିସ୍ଥ ଶବ୍ଦ ଜନନୀମାନେ ଭୟ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେହିପରି ତୁମର ଶବ୍ଦ ନିଜ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଭୀତ କରିବା ଉଚିତ। ତୁମେ ସଦା ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ବିଜୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେବା ଉଚିତ। ପ୍ରତିବର୍ଷ ଅଭିଷେକରେ ଘୃତ, କମ୍ବଳ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ ସଂପାଦିତ ହୁଏ। ପୁଷ୍କର କହିଲେ: ମନ୍ତ୍ରମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳକାରୀ ଏବଂ ଚାରିଟି ଜୀବନ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧନ କରନ୍ତି। ଋକ୍, ଅଥର୍ବ, ସାମ, ଏବଂ ଯଜୁର ମନ୍ତ୍ରର ସଂଖ୍ୟା ଏକ ଲକ୍ଷ। ଏଠି ଏକ ସାଂଖ୍ୟାୟନ ଶାଖା ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଶ୍ୱଳାୟନ ଶାଖା ଅଛି; ଦଶ ଶତ ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ଦୁଇ ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଛି। ଋଗ୍ବେଦ ଅଧିକାର ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ, ଦ୍ୱୈପାୟନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ସ୍ମୃତ। ଯଜୁର ମନ୍ତ୍ର ଦୁଇ ହଜାର ଠାରେ ଅପେକ୍ଷା କମ୍। ଦଶ ଶତ ମନ୍ତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ, ଏବଂ ଛଅଠି ଶାଖା ଅଛି। କାନ୍ବ, ମଧ୍ୟନ୍ଦିନୀ, କାଥି, ମଧ୍ୟକାଥି ଏହାର ନାମ। ମୈତ୍ରୟଣୀ, ସଂଜ୍ଞା, ତୈତିରୀୟ ଏହି ନାମରେ ଅଛି। ବୈଶମ୍ପାୟନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯଜୁର ଶାଖାରେ ସ୍ଥାପିତ। ସାମବେଦରେ କୌଥୁମ ଏକ ଶାଖା, ଅଥର୍ବନୟନୀ ଦ୍ୱିତୀୟ। ଚାରିଟି ଗୀତ ଏବଂ ଆରଣ୍ୟକ ଅଛି। ଉକ୍ଥ, ଉହା, ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ ମନ୍ତ୍ରର ସଂଖ୍ୟା ନଅ ହଜାର। ଚାରି ଶତ ବ୍ରାହ୍ମ ସଂଗ୍ରହ, ସ୍ମୃତିରେ ଅଛି। ସାମର ମାପ ୨୫ ଅଛି। ସୁମନ୍ତୁ, ଜାଜାଳି, ଶ୍ଲୋକାୟନ ଅଥର୍ବରେ ଅଛନ୍ତି। ଶୌଣକ, ପିପ୍ପଳାଦ, ମୁଞ୍ଜକେଶ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଶାଖା। ଦଶ ହଜାର ଷଠି ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ଏକ ଶତ ଉପନିଷଦ ଅଛି। ପୁଣି ବ୍ୟାସ ନିଜ ରୂପରେ ଶାଖା ବିଭାଗ କରିଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ଶାଖା ବିଭାଗ, ଇତିହାସ, ପୁରାଣର କାରଣ। ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ପୁରାଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥ ମିଳିବା ପରେ, ଲୋମହର୍ଷଣ, ସୁମତି, ଅଗ୍ନିବର୍ଚ୍ଛ, ମିତ୍ରୟୁ, ଶିଂଶପାୟନ ଅନୁସରିଲେ। ପରେ କୃତବ୍ରତ, ଯାହାକୁ ସାବର୍ଣି କୁହାଯାଏ, ଛଅ ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶାଂଶପାୟନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୁରାଣ ସଂଗ୍ରହ ରଚନା କରିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମା ଆରମ୍ଭରୁ ପୁରାଣ, ଏବଂ ହରିଙ୍କ ଦଶ ଓ ଅଠ ଉପଦେଶ ମହା ଅଗ୍ନିପୁରାଣରେ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ହରି ଜ୍ଞାନ ରୂପରେ ବସିଛନ୍ତି। ସେ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଦୁଇ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଜାଣି, ପୂଜି, ସ୍ତୁତି କରିଲେ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁଇଟି ଲାଭ ହୁଏ। ବିଷ୍ଣୁ ବିଜୟୀ, ଭବିଷ୍ୟତ, ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା; ଅଗ୍ନି ରୂପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମୁଖ, ବିଷ୍ଣୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ। ବେଦ ଓ ପୁରାଣରେ ସେ ଯଜ୍ଞ ରୂପରେ ସ୍ତୁତିତ; ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ। ଜନାର୍ଦନ ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣର ଲେଖକ ଓ ଶ୍ରୋତା; ତେଣୁ ଅଗ୍ନିପୁରାଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବେଦ ରୂପରେ ଅଛି। ଯିଏ ପଢ଼ନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୁଣନ୍ତି, ସେଠି ହରି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମାର ରୂପ, ସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି। ରାଜ୍ୟ ଚାହିଁଲେ ରାଜ୍ୟ, ଧର୍ମ ଚାହିଁଲେ ଧର୍ମ, ସ୍ୱର୍ଗ ଚାହିଁଲେ ସ୍ୱର୍ଗ, ପୁତ୍ର ଚାହିଁଲେ ପୁତ୍ର, ଗାଁ ଚାହିଁଲେ ଗାଁ, ଗାଁ ଓ ଗୋ ଦେଇଥାଏ। ଭୋଗ ଚାହିଁଲେ ଭୋଗ ଓ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ, ଲୋକଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଓ କୀର୍ତି, ବିଜୟ ଚାହିଁଲେ ବିଜୟ ଦେଇଥାଏ। ସମସ୍ତ ଚାହିଁଲେ ସମସ୍ତ, ମୋକ୍ଷ ଚାହିଁଲେ ମୋକ୍ଷ, ପାପ କରିଥିଲେ ଅଗ୍ନିପୁରାଣ ପାପ ନାଶ କରେ। ପୁଷ୍କର କହିଲେ: ବ୍ରାହ୍ମା ଯେଉଁ ଜନେ ମରିଚିଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ଖାଦ୍ୟର ମାପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏକ ଲକ୍ଷର ଅର୍ଧ, ସେହି ବ୍ରାହ୍ମା ଲିଖି ଦେବା ଉଚିତ। ବୈଶାଖ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ, ଯିଏ ସ୍ୱର୍ଗ ଚାହିଁଥାଏ, ସେ ପାଦ୍ମ ପୁରାଣ (୧୨ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ), ଅଧିକ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାଁ ସହିତ ଦେବା ଉଚିତ; ଜ୍ୟେଷ୍ଠରେ ଗାଁ ସହିତ ଦେବା ଉଚିତ। ବରାହ ଯୁଗ ଉପରେ ଚର୍ଚ୍ଚା, ପରାଶର ରଚିଥିବା ବୈଷ୍ଣବ (୨୩ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ), ଦେବା ଉଚିତ। ଏହା ଦେଇ, ଧନୀ ଗାଁ ସହିତ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ମିଳେ; ବାୟବୀୟ, ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ୧୪ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ। ଶ୍ୱେତ ଯୁଗରେ, ବାୟୁ ଘର୍ମା କହିଥିଲେ; ଲିଖି, ଶ୍ରାବଣରେ ଉତ୍ତମ ଗାଁ ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦେବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠି ଧର୍ମର ବିସ୍ତାର ଗାୟତ୍ରୀ ସହିତ ସ୍ତୁତିତ, ବୃତ୍ର ଓ ଅସୁର ବଧ ଅଛି, ସେ ଭାଗବତ ପୁରାଣ। ସାରସ୍ବତ ଯୁଗରେ, ପ୍ରୋଷ୍ଠପଦରେ ଦେବା ଉଚିତ; ୧୮ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ, ସୁନା ଶିଂହ ସହିତ। ନାରଦ କହିଥିବା ଧର୍ମ, ବଡ଼ କଳ୍ପ ଉପରେ ଆଧାରିତ, ୨୫ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ, ନାରଦ ପୁରାଣ। ଗାଁ ଓ ଅଶ୍ୱିନୀ ସହିତ ଦେଲେ ଉଚ୍ଚ ସାଧନା ମିଳେ; ଏଠି ଶତ୍ରୁ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ବିଚାର ହୁଏ। କାର୍ତ୍ତିକରେ, ୯ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୁରାଣ ଦେବା ଉଚିତ; ଅଗ୍ନି ଯେଉଁଠି ବସିଷ୍ଠକୁ କହିଥିଲେ, ସେହି ଅଗ୍ନିପୁରାଣ। ଭବା ମନୁଙ୍କୁ କହିଥିବା ଭବିଷ୍ୟତ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ୧୪ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ, ପୌଷରେ ଗୁରୁ ସହିତ ଦେବା ଉଚିତ। ସାବର୍ଣି ନାରଦକୁ କହିଥିବା ବ୍ରହ୍ମୱୈବର୍ତ, ରଥାନ୍ତର ଖାତା, ୧୮ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ। ମାଘରେ, ବ୍ରହ୍ମୱୈବର୍ତରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ବରାହ ଗଥା ଓ ରଥାନ୍ତର ଖାତା, ୧୮ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ, ଦେବା ଉଚିତ। ଆଗ୍ନେୟ କଳ୍ପରେ, ଲିଙ୍ଗ ପୁରାଣ ୧୧ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ; ଫାଲ୍ଗୁନରେ ତିଳ ଓ ଗାଁ ସହିତ ଦେଲେ ଶିବ ଲାଭ ହୁଏ। ବିଷ୍ଣୁ କହିଥିବା ବରାହ ପୁରାଣ ୧୪ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ, ଏବଂ ପୁଣି ବରାହ ଗଥା, ମନୁ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ। ଏହିପରି ଏହି ଦିବ୍ୟ ପୁରାଣ ଓ ବେଦ ରୂପରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅଗ୍ନିପୁରାଣ ଏକ ଦେବତା, ଯାହା ପଢ଼ିବା, ଶୁଣିବା ଓ ଦାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଜନମର ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧନ ହୁଏ, ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ।