ବନେ ବନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏହି ମହାଗଜମାନେ ସେମାନଙ୍କର ମୂଳ ଉତ୍ସକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି। ଏହି ମହାଗଜମାନଙ୍କୁ ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟ ଏବଂ ମାରୁତଗଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ହେ ସର୍ପମାନଙ୍କର ନାୟକ, ତୁମେ ତୁମ ମାଲିକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର, ଏବଂ ତୁମର ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ ପାଳନ କର। ଇନ୍ଦ୍ର ଯିଏ ବଜ୍ରଧାରୀ ଏବଂ ଏୟରାବତ ଉପରେ ଆସିଛନ୍ତି, ସେ ତୁମ ପଛରେ ଥିବା ଦେବତାଙ୍କ ରାଜା ଭାବରେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ଲାଭ କର, ସଦା ସ୍ୱସ୍ଥ ରୁହ। ଏୟରାବତଙ୍କ ପରି ଶକ୍ତି ଲାଭ କର, ସୋମ ଠାରୁ ସମୃଦ୍ଧି, ବିଷ୍ଣୁଠାରୁ ଶକ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ତେଜସ୍ୱୀତା, ଓ ବାୟୁଠାରୁ ଦ୍ରୁତଗତି ପାଅ। ପାହାଡ଼ଠାରୁ ଦୃଢତା, ରୁଦ୍ରଠାରୁ ବିଜୟ, ପୁରନ୍ଦର ଠାରୁ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଭ କର; ଯୁଦ୍ଧରେ ହାତୀମାନେ ଓ ଦିଗ୍ଦେବତାମାନେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; ମନୁ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ବାୟୁ, ସୋମ ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ। ନାଗ, କିନ୍ନର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ଭୂତ ଓ ଗ୍ରହମାନେ, ପ୍ରମଥଗଣ ସହିତ ଆଦିତ୍ୟମାନେ, ଭୂତେଶ ଓ ମାତୃମାନେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଶକ୍ର, ସେନାପତି ସ୍କନ୍ଦ ଓ ଵରୁଣ ତୁମର ରକ୍ଷକ; ସେମାନେ ତୁମ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦାହ କରନ୍ତୁ, ଓ ରାଜାକୁ ବିଜୟ ଦିଅନ୍ତୁ। ଚାରିପାଖରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ପିନ୍ଧିଥିବା ସମସ୍ତ ଆଳଙ୍କାର ତୁମର ତେଜରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଯାଉ। କାଳନେମି ବଧ, ତ୍ରିପୁର ବିନାଶ, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ଓ ସମସ୍ତ ଆସୁର ବଧ ପରି, ଏହିପରି ଏବେ ତୁମେ ଶୋଭିତ; ଚମକ, ଏହି ସମ୍ମତିକୁ ସ୍ମରଣ କର; ଏହି ନୀଳ ଓ ଧଳାମାନେକୁ ଦେଖି ଶତ୍ରୁ ରାଜାମାନେ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ୱାନ୍ତୁ। ଭୟଙ୍କର ରୋଗ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ: ପୁତନା, ରେବତୀ, ଲେଖା ଓ କାଳରାତ୍ରି ନାମକ ଅନ୍ୟେ। ତୁମେ ଧ୍ୱଜ ତଳେ ଅଶ୍ରୟ ପାଇଛ, ଏହିପରି ତୁମର ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ୱାନ୍ତୁ; ମହାଯଜ୍ଞରେ ଦେବତାଙ୍କ ଦେବତା ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା। ତୁମେ ଶର୍ବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସାର; ନନ୍ଦକଙ୍କ ଅନ୍ୟ ରୂପକୁ ସ୍ମରଣ କର, ଶତ୍ରୁନାଶକ। ନୀଳ କମଳର ପାତ୍ର ଭଳି କଳା, କୃଷ୍ଣ ଅଶୁଭ ସ୍ୱପ୍ନ ନାଶକ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଧାରଣକାରୀ, ଭୟଙ୍କର। ତୁମର ପୂର୍ବରୁ ଘୋଷିତ ଏଠି ଆଠ ନାମ: ଅଉଗର୍ଭ, ବିଜୟ, ଧର୍ମପାଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ। କୃତ୍ତିକା ନକ୍ଷତ୍ର ତୁମର, ଦିବ୍ୟ ମହେଶ୍ୱର ତୁମର ଗୁରୁ। ସୁନା ତୁମର ଦେହ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ତୁମର ଦେବତା। ରାଜା, ତଳୱାର, ସେନା ଓ ନଗରକୁ ରକ୍ଷା କର; ପିତା ଓ ପିତାମହ ଦିବ୍ୟ, ସେମାନେକୁ ସଦା ରକ୍ଷା କର। ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରକ୍ଷା ଦେଉଛ; ଆଜି ମୋତେ ବୀରମାନେ ମଧ୍ୟରେ କୀର୍ତ୍ତି ଦିଅ। ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ଏ ଦୋଷହୀନ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ। ତୁମେ ସେଇ ଢୋଳ ଯାହାର ଧ୍ୱନି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ହୃଦୟକୁ କମ୍ପିତ କରେ। ରାଜାଙ୍କ ସେନା ପାଇଁ ତୁମେ ବିଜୟ ବୃଦ୍ଧିକାରୀ ହେଉ। ଯେପରି ମହାଗଜମାନେ ମେଘର ଗର୍ଜନିରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି ତୁମର ସ୍ୱର ଆମ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ଓ ହର୍ଷ ଆଣୁ। ଯେପରି ବିଜୁଳିର ଧ୍ୱନି ଜଣେ ନାରୀଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରେ, ସେପରି ତୁମର ସ୍ୱର ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ କମ୍ପିତ କରୁ। ତୁମେ ସଦା ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଉ ଏବଂ ବିଜୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉ। ପ୍ରତିବର୍ଷ ବିଧିରେ ଘୃତ, କମ୍ବଳ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହିତ ପୂଜା ହୁଏ। ତାପରେ ପୁଷ୍କର କହିଲେ: ଏହି ମନ୍ତ୍ରମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳକାମୀ ଏବଂ ଚାରି ପ୍ରକାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରନ୍ତି। ଋଗ୍, ଅଥର୍ବ, ସାମ, ଯଜୁର ମିଶି ମନ୍ତ୍ରର ସଂଖ୍ୟା ଏକ ଲକ୍ଷ। ଏଠି ଏକ ସାଂଖ୍ୟାୟନ ଶାଖା ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଶ୍ୱଳାୟନ ଶାଖା ଅଛି; ଦଶ ଶତ ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ଦୁଇ ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଛନ୍ତି। ଋଗ୍ବେଦ ସ୍ଥାପିତ ଅଧିକାରରେ, ଦ୍ୱୈପାୟନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି। ଯଜୁର୍ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ସଂଖ୍ୟା ଦୁଇ ହଜାର ଠାରୁ କମ। ଦଶ ଶତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏବଂ ଛଏଠିଅଠ ଶାଖା ଅଛି। କାଣ୍ବ, ମଧ୍ୟନ୍ଦିନୀ, କାଠି ଓ ମଧ୍ୟକାଠି ତାଙ୍କର ନାମ। ମୈତ୍ରାୟଣୀ, ସଂଜ୍ଞା ଓ ତୈତ୍ତିରୀୟ ଏହିପରି ଅଛି। ବୈଶମ୍ପାୟନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯଜୁର୍ବେଦର ଶାଖା ସ୍ଥାପିତ କରିଛନ୍ତି। ସାମବେଦର କୌଥୁମ ଏକ ଶାଖା, ଅଥର୍ବଣୟନୀ ଦ୍ୱିତୀୟ। ଚାରିଟି ଗୀତ ଏବଂ ଆରଣ୍ୟକ ଅଛି। ଉକ୍ଥ, ଉହା ଓ ଚତୁର୍ଥ ମିଶି ମନ୍ତ୍ର ସଂଖ୍ୟା ନଅ ହଜାର। ଚାରି ଶତ ବ୍ରହ୍ମ ସଂଗ୍ରହ ଅଛି। ସାମବେଦର ମାପ ପଚିଶ ଅଛି। ସୁମନ୍ତୁ, ଜାଜଳି, ଶ୍ଲୋକାୟନ ଅଥର୍ବ ଶାଖାରେ ଅଛନ୍ତି। ଶୌଣକ, ପିପ୍ପଳାଦ ଓ ମୁଞ୍ଜକେଶ ଭଳି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶାଖା ଅଛନ୍ତି। ମନ୍ତ୍ର ସଂଖ୍ୟା ଦଶ ହଜାର ଷଠି ଏବଂ ଏକ ଶତ ଉପନିଷଦ। ଭଗ୍ୟଶାଳୀ ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କ ରୂପରେ ଶାଖା ବିଭାଗ କରିଥିଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ହେଉଛନ୍ତି ଶାଖା ବିଭାଗ, ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣର କାରଣ। ବ୍ୟାସଙ୍କଠାରୁ ପୁରାଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥ ଲୋମହର୍ଷଣ, ସୁମତି, ଅଗ୍ନିବର୍ଚ୍ଚ, ମିତ୍ରାୟୁ ଓ ଶିଂଶପାୟନ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ତାପରେ କୃତବ୍ରତ, ଯାହା ସାବର୍ଣି ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ, ତାଙ୍କ ଛଅ ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ; ସେମାନେ ପୁରାଣ ସଂହିତା ରଚନା କରିଥିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମ ଆଦି ପୁରାଣ ଓ ହରିଙ୍କ ଦଶ ଏବଂ ଅଠ ଉପଦେଶ ମହା ଅଗ୍ନିପୁରାଣରେ ମିଳେ, ଯେଉଁଠାରେ ହରି ଜ୍ଞାନର ରୂପରେ ବିରାଜ କରନ୍ତି। ସେ ସାକାର ଓ ନିରାକାର, ରୂପ ଓ ଅରୂପ ଦୁହିଁ ଧରିଥିବା; ତାଙ୍କୁ ଜାଣି, ପୂଜି ଓ ସ୍ତୁତି କଲେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ମିଳେ। ବିଷ୍ଣୁ ହେଉଛନ୍ତି ବିଜୟୀ, ଭବିଷ୍ୟତ, ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଦି ରୂପଧାରୀ; ଅଗ୍ନି ରୂପରେ ସେ ଦେବତାଙ୍କର ମୁଖ, ବିଷ୍ଣୁ ହେଉଛନ୍ତି ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ। ବେଦ ଓ ପୁରାଣରେ ସେ ଯଜ୍ଞମୟ ଭାବେ ସ୍ତୁତିତ; ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ରୂପ। ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ହେଉଛନ୍ତି ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣର ରଚୟିତା ଓ ଶ୍ରୋତା; ଏହିପରି ଅଗ୍ନି ପୁରାଣ ମହାନ୍ ଓ ସମସ୍ତ ବେଦର ସାର।