ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନବ ପ୍ରକୃତି ସୃଷ୍ଟି କଥା ଏହି ବିଶ୍ୱର ମୂଳ କାରଣ ଭାବରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ନବଟି ସୃଷ୍ଟି ଘଟିଛି। ପ୍ରଥମେ, ଅଷ୍ଟମ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି ଅନୁଗ୍ରହର, ଯାହା ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ତାମସ ଗୁଣର ମିଶ୍ରଣ। ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ସୃଷ୍ଟିକୁ ଉପସୃଷ୍ଟି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ତାପରେ ତିନିଟି ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବରେ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ। ପ୍ରାକୃତିକ, ଉପସୃଷ୍ଟି ଓ କୌମାରୀ—ଏହି ତିନିଟି ମିଶି ନବମ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନବଟି ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ କାରଣ ଭାବେ ମନାଯାଏ। ଡକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର କ୍ୟାତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କନ୍ୟାମାନେ ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେଙ୍କ ସହ ବିବାହିତ ହେଲେ। ଏହି ପରି ସନାତନ ଓ ନିମିତ୍ତିକ ସୃଷ୍ଟି ଲୋକେ ତିନି ପ୍ରକାରରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ପ୍ରାକୃତିକ ସୃଷ୍ଟି ଦିନ ପ୍ରତିଦିନ ମଧ୍ୟମ ପ୍ରଳୟ ପରେ ହୁଏ; ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରତିଦିନ ଏହି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ତାକୁ ନିତ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି ମନାଯାଏ। ଭୃଗୁଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା କ୍ୟାତିରୁ ଧାତା ଓ ବିଧାତା ଦୁଇ ଦେବତା ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏବଂ ଶ୍ରୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସିତ। ଧାତା ଓ ବିଧାତା ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କର ପ୍ରଥମେ ପ୍ରାଣ ଓ ମୃକଣ୍ଡୁକ ନାମକ ଦୁଇ ପୁଅ ହେଲେ। ମୃକଣ୍ଡୁରୁ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଓ ପରେ ବେଦଶିରା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ମରୀଚିଙ୍କ ପୁଅ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସ ଥିଲେ; ସ୍ମୃତି ମାନେ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ପୁଅ ସିନୀବାଳୀ ଓ କୁହୂଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଅତ୍ରିଙ୍କୁ ରାକା ଓ ଅନୁମତି ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଅନସୂୟା ଦେଲେ ସୋମ, ଦୁର୍ବାସା ଓ ଯୋଗୀ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କୁ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାରୁ ସ୍ନେହବଶତଃ ଦତ୍ତୋଳି ଜନ୍ମ ନେଲେ; ପୁଲହ ଓ କ୍ଷମାଙ୍କୁ ସହିଷ୍ଣୁ ଓ କର୍ମପାଦିକା ଜନ୍ମ ହେଲେ। ସନ୍ନତି ଓ କ୍ରତୁଙ୍କୁ ବଳଶାଳୀ ବାଳିଖିଲ୍ୟମାନେ, ଅଂଗୁଳିର ଅର୍ଦ୍ଧ ମାତ୍ର ଆକାରର, ସଠି ହଜାର ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଉର୍ଜ୍ଜା ଓ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ରାଜା ଗାତ୍ରୋର୍ଧ୍ୱବାହୁକ, ସବନ, ଆଳଘୁ, ଶୁକ୍ର, ସୁତପା ଓ ସାତ ଋଷି ଜନ୍ମ ନେଲେ। ପାୱକ, ପବମାନ, ଶୁଚି ଓ ସ୍ୱାହାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିଜ ଜନ୍ମ ହେଲେ; ଅଗ୍ନିସ୍ୱାତ୍ତ, ବର୍ହିଷଦ୍, ଅନଗ୍ନି, ସାଗ୍ନିମାନେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ପିତୃମାନେ ଓ ସ୍ୱଧା, ଏବଂ ବୈଧାରଙ୍କ କନ୍ୟା ମେନାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଅଧର୍ମଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହିଂସାରୁ ତଥା ଓ ଅନୃତ ଜନ୍ମ ହେଲେ। ଏହି ଦୁଇଁଠାରୁ ଏକ କନ୍ୟା ନିକୃତି, ଭୟ, ନରକ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମାୟା ଓ ବେଦନା ନାମକ ଦୁଇଁଠାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ମାୟା ମୃତ୍ୟୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି; ବେଦନା ରୌରବରୁ ଦୁଃଖ ନାମକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ରୋଗ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ଶୋକ, ତୃଷ୍ଣା ଓ କ୍ରୋଧ ଜନ୍ମ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଶ୍ରୁ ପଡ଼ିଥିବାବେଳେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ନାମ ତାଙ୍କର କାନ୍ଦିବାରୁ ପଡ଼ିଲା। ଭବ, ଶର୍ବ, ଈଶାନ, ପଶୁପତି, ଭୀମ, ଉଗ୍ର, ମହାଦେବ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। ଡକ୍ଷଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସତୀ ଦେହ ବିସର୍ଜନ କଲେ; ସେ ପୁନଃ ହିମାବନ୍ତଙ୍କ କନ୍ୟା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଏବଂ ଆଉଥରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କର ପତ୍ନୀ ହେଲେ। ନାରଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ଓ ପୂଜାବିଧି ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଯାହା ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରମାନୁସାରେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଳନ କରିଥିଲେ। ଏହି କ୍ରମରେ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ଭକ୍ତି, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିଲେ। ପୂଜା ପ୍ରକ୍ରିୟା ନାରଦ କହିଲେ, “ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେଙ୍କ ସାଧାରଣ ପୂଜା ବିଧି ଓ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପରିବାର ସହିତ ‘ନମସ୍’ ବୋଲି ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଧାତୃ, ବିଧାତୃ, ଗଙ୍ଗା, ଯମୁନା, ଧନରାଶି, ଦ୍ୱାରଦେବୀ, ନୂତନ ସ୍ଥଳ, ଶକ୍ତି, କୂର୍ମ, ଅନନ୍ତକ, ପୃଥିବୀ, ଧର୍ମ, ଜ୍ଞାନ, ବୈରାଗ୍ୟ, ସାମ୍ରାଜ୍ୟ, ଅଧର୍ମ, ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ପଦ୍ମର ତଣ୍ଡୁଲି, ପତ୍ର, ତନୁ, ମଧ୍ୟପୁଷ୍ପ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଋଗ୍ବେଦ ଓ ଅନ୍ୟ ବେଦ, କୃତଯୁଗ ଓ ଅନ୍ୟ ଯୁଗ, ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ସୂର୍ୟମଣ୍ଡଳ, ବିମଳୋତ୍କର୍ଷିଣୀ, ଜ୍ଞାନ, କର୍ମ, ଯୋଗ—ଏହିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ପ୍ରାହ୍ୱୀ, ସତ୍ୟ, ଈଶାନ, ଅନୁଗ୍ରହ, ସନମୂର୍ତ୍ତି, ଦୁର୍ଗା, ଗିରା, ଅଙ୍ଗଣ, କ୍ଷେତ୍ର, ବାସୁଦେବ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ—ଏହିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ହୃଦୟ, ମସ୍ତକ, ତ୍ରିଶୂଳ, କବଚ, ଚକ୍ଷୁ, ଅସ୍ତ୍ର, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ପଦ୍ମ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ, କୌସ୍ତୁଭ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ବନମାଳା, ଶ୍ରୀ, ପୁଷ୍ଟି, ଗରୁଡ଼, ଗୁରୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଯମ, ରାକ୍ଷସ, ଜଳ, ବାୟୁ, ଧନାଧିପତିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜିବା ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱକ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ସମସ୍ତ ଅଂଶ, ଅସ୍ତ୍ର, ଭୂଷଣ, ଯାନ, ପଦ୍ମ, ବିଶ୍ୱକ୍ଷେନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୂଜିତ ହୁଏ। ଶିବଙ୍କ ସାଧାରଣ ପୂଜା କ୍ରମରେ ପ୍ରଥମେ ନନ୍ଦିଙ୍କୁ, ପରେ ମହାକାଳ, ଗଙ୍ଗା, ଯମୁନା, ଗଣମାନେଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଭାଷା, ଶ୍ରୀ, ଗୁରୁ, ଗୃହ, ଶକ୍ତି, ଧର୍ମ, ବାମା, ଜ୍ୟେଷ୍ଠା, ରୌଦ୍ରୀ, କାଳୀ, କଳବିକାରିଣୀ, ବଳବିକାରିଣୀ, ବଳପ୍ରମଥିନୀ, ସର୍ବଭୂତଦମନୀ, ମଦନୋନ୍ମାଦିନୀ, ଓ ଶିବାସନକୁ ପୂଜିବା ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କ ପୂଜା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ‘ହାଁ’, ‘ହୁଁ’, ‘ହାଁ’ ଏହି ବୀଜ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କ ଅନେକ ଅଂଗ ଓ ମୁହଁ ସହିତ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି; ‘ହୌଁ’ ଶିବଙ୍କ ପାଇଁ, ‘ହାମ୍’ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ, ‘ହାମ୍’ ଈଶାନ ଓ ଅନ୍ୟ ମୁଖ ପାଇଁ। ଗୌରୀ ପାଇଁ ‘ହ୍ରୀଁ’, ଗଣ ପାଇଁ ‘ଗଂ’, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଚଣ୍ଡୀ, ହୃଦା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ; ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଦଣ୍ଡିନ, ପିଙ୍ଗଳଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ର ଅନୁକ୍ରମ ରହିଛି। ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା, ଆରୁଣ, ପ୍ରଭୂତ, ବିମଳଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ମଧ୍ୟରେ ସ୍କନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଯିଏ ସାର ଓ ପରମ ସୁଖର ଉତ୍ସ, ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ଦୀପ୍ତା, ସୂକ୍ଷ୍ମା, ଜୟା, ଭଦ୍ରା, ବିଭୂତି, ବିମଳା, ଅମୋଘା, ବିଦ୍ୟୁତା, ସର୍ବତୋମୁଖୀ ମଧ୍ୟ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି।