ଏକ ସମୟର କଥା, କେହି ଭକ୍ତ ମାଙ୍ଗଳ୍ୟମୟୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ନମ୍ର ହୃଦୟରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—“ମୋତେ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଦିଅ, ଖ୍ୟାତି ଦିଅ, ଭାଗ୍ୟ ଦିଅ, ମୋତେ ପୁଅ ଦିଅ, ଧନ ଦିଅ, ଏବଂ ମୋ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର।” ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା ପରେ, ଶାସ୍ତ୍ର କହେ—ଏହି ମଙ୍ଗଳମୟ କାମନା ପୂରଣ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଓ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ସହିତ, ବିନାୟକ ଓ ନବଗ୍ରହଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ଦ୍ରବ୍ୟ, କ୍ଷେମ, ଏବଂ ବିଧିର ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ପୁଷ୍କର ମୁନି କହିଲେ, “ମୁଁ ଏବେ ମାହେଶ୍ୱର ସ୍ନାନ ବିଧି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ଯାହା ରାଜାଙ୍କର ବିଜୟ ବଢ଼ାଏ। ଏହି ସ୍ନାନ ପୂର୍ବେ ଉଶନାସ୍ ମହାରାଜ ବଳିଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ପୂର୍ବରୁ, ଏକ ଆସନ ଉପରେ ବସି, ପାତ୍ରରେ ପାଣି ଭରି ସ୍ନାନ କରିବା ସମୟରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ—‘ଓଁ, ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର, ବଳ, ଧୂଳିରେ ଅଙ୍କିତ ଦେହଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ବିଜୟ, ବିଜୟ! ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନିର୍ବିକଳ୍ପ କର, ବିବାଦ ଓ କଳହରେ ତାଙ୍କୁ ଭଙ୍ଗ କର। ଓଁ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମଥ, ମଥ! ସେଇ ଭୟଙ୍କର ରୂପୀ, ହଜାର କିରଣମୟ, ଯିଏ ଯୁଗାନ୍ତରେ ସମସ୍ତକୁ ଦଗ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହେ, ସେ ଏହି ପୂଜାକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ, ଶୁଦ୍ଧ ଶିବ ତୁମ ଜୀବନକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ତ୍ରିପୁର ଦଳନ କର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସାର ଶିବ ତୁମ ଜୀବନକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଲେଖ, ଲେଖ, ମୁଦ୍ରା କର! ସ୍ଵାହା।’” ଏହିପରି ସ୍ନାନ ପରେ, ପଞ୍ଚାମୃତରେ ସ୍ନାନ କରି ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ପୁଷ୍କର ଏହାଠାରୁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଜୟଦାୟକ ସ୍ନାନ ବିଧି ବିବର୍ଣ୍ଣା କଲେ—ଘୃତରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଆୟୁଷ୍ୟ ବଢ଼େ, ଗୋମୟରେ କଲେ ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ, ଗୋମୂତ୍ରରେ କଲେ ପାପ ନାଶ ହୁଏ। ଦୁଧରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଶକ୍ତି ଓ ବୁଦ୍ଧି, ଦହିରେ କଲେ ଧନବୃଦ୍ଧି, କୁଶ ଜଳରେ କଲେ ପାପ ନିବୃତ୍ତି, ଏବଂ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ ଲାଭ ହୁଏ। ଶତମୂଳ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ ଲାଭ ମିଳେ, ଗୋ-ଶୃଙ୍ଗ ଜଳରେ ଶତ୍ରୁ ଜୟ, ପଳାଶ, ବିଲ୍ୱ, ପଦ୍ମ, କୁଶ ଜଳରେ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ମିଳେ। ଭାସ୍ମ, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ହଳଦୀ, ଓ ମୁଷ୍ଟା ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କଲେ ଅପମୃତ୍ୟୁ ରୋଧ ହୁଏ, ଆୟୁ, ଖ୍ୟାତି, ଧର୍ମ, ବୁଦ୍ଧି ବଢ଼େ। ସୁନା, ଚାନ୍ଦି, ତାମ୍ବା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମଙ୍ଗଳ ଓ ଜୟ ମିଳେ, ରତ୍ନ ଜଳରେ ବିଜୟ ଓ ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ ବିଜ ଜଳରେ ଭାଗ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ଫଳ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଆରୋଗ୍ୟ, ଧାତ୍ରୀ ଫଳ ଜଳରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମୃଦ୍ଧି, ତିଳ ଓ ସୋରିଷ ଜଳରେ ଧନ ଓ ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ ବିଜ ଜଳରେ ଭାଗ୍ୟ ମିଳେ। ପଦ୍ମ, କୁମୁଦ, କଦମ୍ବ ଫୁଲ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସମୃଦ୍ଧି, ବଳା ଜଳରେ ବଳ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମ ଜଳରେ ସ୍ନାନ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ଯେଉଁମାନେ ଏକାକୀ ଓ ନିର୍ଜନ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟରେ ହାତରେ ରତ୍ନ ପିନ୍ଧି ଏବଂ ଅକ୍ରଣ୍ଡୟତି ସୂକ୍ତ ପାଠ କରି ଏହି କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ। କୁଷ୍ଠ, ପାଠା, ଭାସ୍ମ, ଶୁଖିଲା ଅଦା, ଶଂଖ ଧାତୁ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ରତ୍ନ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ; ଏହାର ମାଧ୍ୟମରେ ଭଗବାନ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ। ଘୃତ ଓ ଦୁଧରେ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ପରେ ହରିଙ୍କ ପୂଜା କଲେ ପିତ୍ତ ଜନିତ ରୋଗ ନିବୃତ୍ତି ହୁଏ। ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ମୁଙ୍ଗ ଦାନ କଲେ ଅତିସାର ନାଶ ହୁଏ; ପଞ୍ଚଗବ୍ୟରେ ସ୍ନାନ କଲେ ବାୟୁ ଜନିତ ରୋଗ ଦୂର ହୁଏ। ଦୁଇଥର ତେଲରେ ସ୍ନାନ କଲେ କଫ ଜନିତ ରୋଗ ଦୂର ହୁଏ; ଘୃତ, ତେଲ, ମଧୁ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନାଯାଏ। ଘୃତ-ଜଳ, ଦୁଇଥର ତେଲ, ଘୃତ, ତେଲ, ମଧୁ, ଖଣ୍ଡ ରସ, ଓ ଦୁଧରେ ସ୍ନାନ ‘ତ୍ରିମାଧୁର୍ୟ’ ସ୍ନାନ ବୋଲି ପରିଚିତ। ଘୃତ, ଖଣ୍ଡ ରସ, ତେଲ, ମଧୁ—ଏହି ତିନି ରସ ଧନବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଦିଆଯାଏ। ତିନି ପ୍ରକାର ଧଳା ଲେପ କପୂର, ଉଶୀରା, ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୁଏ। ଚନ୍ଦନ, ଅଗରୁ, କପୂର, କଷ୍କୁସ, କୁଙ୍କୁମ—ଏହି ପଞ୍ଚ ଲେପ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜାରେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। କପୂର, ଚନ୍ଦନ, କୁଙ୍କୁମ—ଏହି ତିନି ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ; କଷ୍କୁସ, କପୂର, ମଲୟ ଚନ୍ଦନ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ଜାଫଲ, କପୂର, ଚନ୍ଦନ, ତିନି ପ୍ରକାର ଶୀତଳ ଦ୍ରବ୍ୟ; ହଳଦୀ, ଧଳା, ଶୁଧ୍ଧ ଧଳା ଏବଂ କଳା, ଲାଲ—ପାଞ୍ଚ ରଙ୍ଗ ଉପଯୋଗ କରାଯାଏ। ପଦ୍ମ, କମଳ, ତିନି ଶୀତଳ ଦ୍ରବ୍ୟ ହରିଙ୍କ ପୂଜାରେ ଦିଆଯାଏ। କୁଙ୍କୁମ, ରକ୍ତପଦ୍ମ, ତିନି ପ୍ରକାର ଲାଲ ଏବଂ ରକ୍ତପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଧୂପ, ଦୀପ ଓ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜିଲେ ଲୋକମାନେ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଚତୁରସ୍ର ବେଦିରେ, ଆଠ କିମ୍ବା ସୋଳ ଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦଳ ଦ୍ୱାରା ତିଳ, ଘୃତ, ଯବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧାନ୍ୟରେ ଲକ୍ଷ-କୋଟି ହୋମ କରାଯାଏ। ପୁଷ୍କର କହିଲେ, “ରାଜା ପ୍ରତିବର୍ଷ ନିଜ ଜନ୍ମନକ୍ଷତ୍ରରେ ଏହି ବିଧିର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରତିମାସ ସଂକ୍ରାନ୍ତିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦରକାର। ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଉଦୟ ସମୟରେ ଚାରି ମାସ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଉଦୟ ଓ ଶୟନ ଉତ୍ସବ ପାଞ୍ଚ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଲ୍ଲାସରେ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ପ୍ରୋଷ୍ଠପଦ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ପ୍ରଥମ ଦିନରୁ ପ୍ରାରମ୍ଭ କରି, ପୂର୍ବଦିଗରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଏକ ନିବାସ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଧ୍ୱଜ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ଶଚୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜିବାକୁ ହୁଏ। ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନ ସଙ୍ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟ ସହିତ ଧାଗା କଠି ଆଣିବା ଦରକାର। ଏଗାରସୀ ଦିନ ଉପବାସ ଓ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ଧ୍ୱଜ ଉତ୍ଥାପନ କରିବା ପରେ, ଦେବେଶ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଶଚୀଙ୍କୁ ଚିରଉପଚାର ପୂଜା କରାଯିବା ଉଚିତ। ପୂଜାରେ ଉଚ୍ଚାରଣ—‘ବୃତ୍ର ସଂହାରୀ, ଶତ୍ରୁ ଜୟୀ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନିପତି, ମହାଦେବ, ତୁମେ ଭୂଲୋକରେ ଅବତରିଛ। ତୁମେ ନିତ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଚିନ୍ତାକର୍ତ୍ତା, ଅନନ୍ତ ତେଜ ଧାରୀ, ଖ୍ୟାତି ଓ ବିଜୟ ବଢ଼ାଇଥିବା ରାଜା। ଇନ୍ଦ୍ର, ବର୍ଷାଦାତା, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମହେଶ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ, ବିନାୟକ—ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତା ତୁମ ତେଜ ବଢ଼ାନ୍ତି। ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ସାଧ୍ୟ, ଭୃଗୁ, ଦିଗ୍ପାଳ, ମାରୁତ୍ଗଣ, ଲୋକପାଳ, ଗ୍ରହ, ଯକ୍ଷ, ନଦୀମାନେ ତୁମ ତେଜ ଉନ୍ନତ କରନ୍ତି।