ଏକ ପବିତ୍ର ଦିନରେ, ଆଚାର୍ୟ ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ କ୍ରିୟାର ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ ମାଟି, ରୋଜନା, ସୁଗନ୍ଧିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଗୁଗ୍ଗୁଳୁକୁ ବିଶେଷ ପାତ୍ରରେ ରଖିଲେ। ଏହି ପାତ୍ରରେ ଋଷିମାନେ ତୟାରି କରିଥିବା ହଜାର ଚକ୍ଷୁ, ଶତଧାରା ପବିତ୍ର ଜଳ ଭରି ଦିଆଗଲା। ଏହି ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଆଚାର୍ୟ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଶୁଧ୍ଧ କରିଲେ, ଏବଂ ଏହି ଜଳ ପାଇଁ ଭଗବାନ ବରୁଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଶୁଭ ଦାନ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁ ଓ ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ଦେଉଅନ୍ତୁ ବୋଲି କହିଲେ। ଚୁଲ, ମଣ୍ଡା, ମୁଣ୍ଡ, ଲଳାଟ, କାନ ଓ ଆଖିରେ ଥିବା ଅଶୁଭ ଏହି ଜଳ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୂର ହେଉଅନ୍ତୁ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ଆଚାର୍ୟ ଡାହା ଘାସ ହାତରେ ନେଇ, ନ୍ୟାସ କରି ଉଡୁମ୍ବର କାଠର ଚମଚରେ ସୋରି ତିଳ ତେଲ ନେଇ, ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ତେଲ ଢାଲିଲେ; ଏହି ସମୟରେ କୁଶ ଘାସ ହାତରେ ରଖି ଶୁଭ କ୍ରିୟା କରିଲେ। ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ମିତ, ସମ୍ମିତ, ଶାଳକ, କଣ୍ଟକ, କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ ଓ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ନାମ, ଅର୍ପଣ ଓ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଚଉଁରା ରାସ୍ତାରେ କୁଶ ଘାସ ଚଉଁଉଁ ଫିଲାଇ ଓ ଖଳିରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠି ରାନ୍ଧା ଓ ଅରାନ୍ଧା ଚାଉଳ, ମାଣ୍ଡ, ମାଛ, ମାଟି, ଫୁଲ ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ମଦ ଦେଇ ଅର୍ପଣ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି। ମୁଳା, ଭଜା ଲୁଣ୍ଡା, ମିଠା ଲୁଣ୍ଡା, ଚିନି ମିଠା, ଦହ-ଭାତ, ଦୁଧ-ଭାତ, ଆଟା ଦିଆ ଖାଦ୍ୟ, ମିଠା ଗୋଲା, ଗୁଡ଼ ଦେଇ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି। ପରେ ବିନାୟକଙ୍କର ମାତାକୁ ପୂଜା କରି, ଆମ୍ବିକାଙ୍କୁ ଦୁର୍ବା, ତିଳ, ଫୁଲ ଦେଇ ଏକ ମୁଟି ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବାକୁ ଉଚିତ। ଏହି ପୂଜାରେ, "ମୋତେ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, କୀର୍ତି, ଶ୍ରୀ, ପୁତ୍ର, ଧନ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର," ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ଏହି କ୍ରିୟା ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇ, ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦୁଇ ଗୋଟି ଉପରେ ଦେଉଅନ୍ତୁ। ବିନାୟକ ଓ ଗ୍ରହମାନେ ପୂଜିଲେ ଶ୍ରୀ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଉପଚାରର ଫଳ ମିଳେ। ପୁଷ୍କର ଏହି ପରେ କହିଲେ: ମୁଁ ମାହେଶ୍ୱର ସ୍ନାନ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ରାଜାଙ୍କର ବିଜୟ ବଢ଼ାଏ। ଏହି ସ୍ନାନ ଉଶନାସ ଦାନବ ରାଜା ବଲିକୁ ଦେଇଥିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଗ୍ରିବା ପୂର୍ବରୁ, ଏକ ଆସନରେ ବସି, ପାତ୍ରରେ ଜଳ ଦେଇ ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ କହାଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ "ଓମ୍, ଶ୍ରୀ ରୁଦ୍ର, ବଳ, ଧୂଳି ଲିପ୍ତ ଦେହବାଳାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ବିଜୟ, ବିଜୟ! ଶତ୍ରୁମାନେ ନିର୍ବିକାର ହେଉଅନ୍ତୁ, ବିବାଦ ଓ ଦ୍ୱେଷରେ ଭଙ୍ଗ ହେଉଅନ୍ତୁ। ଓମ୍, ମାନେ ଦୂର କର; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଆକାର, ହଜାର କିରଣମାନେ, ଯେଉଁଠି ଶେଷକାଳରେ ପ୍ରଳୟ ଅଗ୍ନି ହେଉଅନ୍ତି, ସେ ଏହି ପୂଜାକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ, ଶିବ ତୁମ ଜୀବନକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ତିନିପୁର ନାଶକ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ମୂଳ, ଶିବ ତୁମ ଜୀବନକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଲେଖ, ଲେଖ, ମୁଦ୍ରା କର! ସ୍ୱାହା।" ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସ୍ନାନ କରାଯାଏ। ପଞ୍ଚାମୃତ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରି, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବାକୁ କହାଯାଏ। ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ନାନ ମଧ୍ୟ ବିଜୟ ପାଇଁ କରିବା ଉଚିତ। ଘିଅରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ଆୟୁ ଅତ୍ୟଧିକ ବଢ଼େ; ଗୋମୟରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ; ଗୋମୁତ୍ରରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ପାପ ନାଶ ହୁଏ। ଦୁଧରେ ଶକ୍ତି ଓ ବୁଦ୍ଧି, ଦହରେ ସମୃଦ୍ଧି, କୁଶ ଘାସର ଜଳରେ ପାପ ନାଶ, ଗୋମାତାର ପଞ୍ଚ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଫଳ ମିଳେ। ଶତମୂଳ ମୂଳର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ସମସ୍ତ ଫଳ ମିଳେ; ଗୋଉଁ ଶଙ୍ଖର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ଶତ୍ରୁ ଜୟ ହୁଏ; ପଳାଶ, ବିଲ୍ବ, ପଦ୍ମ, କୁଶ ଘାସର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ସମସ୍ତ ଲାଭ ହୁଏ। ଭଚା, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ହଳଦି, ମୁସ୍ତା ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରିଲେ ଅପରିମିତ ରକ୍ଷା ଓ ଆୟୁ, କୀର୍ତି, ଧର୍ମ, ବୁଦ୍ଧି ବଢ଼େ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ଶୁଭ ହୁଏ, ଚାନ୍ଦି ଓ ପିତଳ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ଶୁଭ ହୁଏ; ରତ୍ନ ଜଳରେ ବିଜୟ ମିଳେ, ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ ଦାଣାରେ ଶୁଭ ମିଳେ। ଫଳ ଜଳରେ ଶ୍ରୀର, ଧାତ୍ରୀ ଫଳରେ ସମୃଦ୍ଧି, ତିଳ ଓ ତିଳ ଦାଣାରେ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଶୁଭ, ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ ଦାଣାରେ ଶୁଭ ମିଳେ। ପଦ୍ମ, ନୀଳପଦ୍ମ, କଦମ୍ବ ଫୁଲର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ସମୃଦ୍ଧି, ବଲା ଗଛର ଜଳରେ ଶକ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ଜଳରେ ସ୍ନାନ ଏହି ସମସ୍ତ ଭଳି ଉତ୍ତମ। ଏକା ଅବସ୍ଥାରେ, ନିଜେ ନିଜେ ପ୍ରଭାତରେ ଏହି କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ; ଅକ୍ରଣ୍ଡୟତି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହାତରେ ରତ୍ନ ବାନ୍ଧିବାକୁ କହାଯାଏ। କୁଷ୍ଠ, ପାଠା, ଭଚା, ଶୁଖିଲା ଆଦା ଓ ଶଙ୍ଖ ଧାତୁର ରତ୍ନ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାର ଅଧିପତି; ଶ୍ରୀ ହରି ସମସ୍ତ ଫଳର ଅଧିପତି। ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ; ଘିଅ ଓ ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ ଓ ସମ୍ମାନ କଲେ ପିତ୍ତ ରୋଗ ଦୂର ହୁଏ। ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ମୁଙ୍ଗ ଦେଇ ଅର୍ପଣ କଲେ ଅତିସାର ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଗୋମାତାର ପଞ୍ଚ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ସ୍ନାନ କଲେ ବାୟୁ ଜନିତ ରୋଗ ଦୂର ହୁଏ। ଦୁଇ ଥର ତେଲରେ ସ୍ନାନ କଲେ କଫ ରୋଗ ଦୂର ହୁଏ; ବିଶେଷ ପୂଜା ସହିତ ଘିଅ, ତେଲ, ମଧ ଦେଇ ତିନି ରସର ସ୍ନାନ ଉତ୍ତମ। ଘିଅ ଜଳ, ଦୁଇ ଥର ତେଲ, ଘିଅ, ତେଲ, ମଧ, ଚିନି କାନ୍ଡ ରସ, ଦୁଧ ଦେଇ ତିନି ମିଠା ରସର ସ୍ନାନ କହାଯାଏ। ଘିଅ, ଚିନି କାନ୍ଡ ରସ, ତେଲ, ମଧ—ଏହି ତିନି ରସ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ; ତିନି ଧଳା ଲେପ କଫୁର, ଉସିର, ଚନ୍ଦନ ଦେଇ ତିଆରି। ଚନ୍ଦନ, ଅଗର, କଫୁର, କସ୍ତୁରୀ, କେସର—ଏହି ପଞ୍ଚ ଲେପ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ ସମସ୍ତ ଫଳ ମିଳେ। ତିନି ସୁଗନ୍ଧି—କଫୁର, ଚନ୍ଦନ, କେସର; କସ୍ତୁରୀ, କଫୁର, ମାଲୟ ଚନ୍ଦନ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ଜାଇଫଳ, କଫୁର, ଚନ୍ଦନ, ତିନି ପ୍ରକାର ଶୀତଳ; ହଳଦି ହଳଦିଆ, ଧଳା, ଶୁଧ୍ଧ ଧଳା, ଭାର୍ଗବ। କଳା ଓ ଲାଲ, ପାଞ୍ଚ ରଙ୍ଗ ଦିଆଯାଇଛି; ପଦ୍ମ, ନୀଳପଦ୍ମ, ତିନି ଶୀତଳ ଦ୍ରବ୍ୟ ହରିଙ୍କ ପୂଜାରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। କେସର, ଲାଲ ପଦ୍ମ, ତିନି ଲାଲ, ଲାଲ ପଦ୍ମ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଧୂପ, ଦୀପ ଦେଇ ପୂଜିଲେ ଲୋକମାନେ ଶାନ୍ତି ପାନ୍ତି। ଚତୁର୍ଭୁଜ ଅଲ୍ତାରରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏଠି ଏଠି ଅଠ ଓ ସୋଳ ଜଣା ଦଳରେ ହୋମ କରନ୍ତି, ତିଳ, ଘିଅ, ଯବ, ଲକ୍ଷ ଓ କୋଟି ଗଣନା ଧାନ ଦେଇ।