ଏକ ସମୟରେ ପ୍ରାଚୀନ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ପୂଜା ବା ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ବିଶେଷ ଶୁଦ୍ଧିକରଣ ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉଥିଲା। ଏହି ନିୟମରେ ପ୍ରଥମେ ପୁନର୍ନବା, ରୋଚନା, ଶତାଙ୍ଗ, ଗୁରୁନୀ କାଠ, ମଧୁକା, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ହଳଦୀ, ଟାଗରା, ନାଗକେଶର ଭଳି ଔଷଧି ଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଏ। ଏହାପରେ ଆମ୍ବର, ମଞ୍ଜିଷ୍ଠା, ମାଂସି, ଯାସକ, ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ, ସୋରିସ, କୁଷ୍ଠ, ଅମ୍ବଳା, ବ୍ରାହ୍ମୀ ଓ କେସର ଯୋଗ କରି ଏହି ଅଞ୍ଜନ ତିଆରି ହେଉଥିଲା। ଏହି ଅଞ୍ଜନକୁ ଗାଁ ଶରୀର ଉପରେ ଲଗାଇ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଓ ମାଉଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତ୍ରିକ୍ତ ଅଞ୍ଜନ କରି ନିମ୍ନ ଏବଂ ଶୁଭ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ। ସ୍ନାନ ମଞ୍ଚର ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ। ଦିଗ ଓ ଉପଦିଗରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇ ବ୍ୟଥା ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ହୋମ ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ନାମରେ ଦିଆଯାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେବତା ପାଇଁ ଏକ ଶତ ଆଠ ଟି ସାକ୍ଷାତ୍ କାଠ, ତିଳ ଓ ଘୀ ବ୍ୟବହାର କରି ଭଦ୍ର, ସୁଭଦ୍ର, ସିଦ୍ଧାର୍ଥ, କଳଶ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ବଢ଼ାଇଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟର ନିମିତ୍ତେ ପ୍ରସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ। ଅମୋଘ, ଚିତ୍ରବାନୁ, ପର୍ଜନ୍ୟ, ସୁଦର୍ଶନ କଳଶ ସହିତ ଅଶ୍ୱିନୀ, ରୁଦ୍ର, ମାରୁତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ। ଏହି କଳଶ ମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବ, ଦାନବ, ବସୁ, ଋଷି ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ ବୋଲି କାମନା କରାଯାଏ। କଳଶ ମଧ୍ୟରେ ଜୟନ୍ତୀ, ବିଜୟା, ଜୟା, ଶତାବରୀ, ଶତପୁଷ୍ପା, ବିଷ୍ଣୁକ୍ରାନ୍ତା ଓ ଅପରାଜିତା ଭଳି ଔଷଧି ଦିଆଯାଏ। ଏହା ସହିତ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚନ୍ଦନ, ଉସୀରା, କେସର, କସ୍ତୁରୀ, କମ୍ପୁର, ବାଳକା, ପତ୍ର ଓ କାଠ ଦିଆଯାଏ। ଜାତି ଫଳ, ଲବଙ୍ଗ, ମାଟି, ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଏକ ଶୁଭ ଆସନ ଉପରେ ରଖି ତ୍ରିବର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ନିମ୍ନ କରେ। ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ମନ୍ତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲିଖିତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଜଳି ଦିଆଯାଏ। ଶେଷରେ ଦକ୍ଷିଣା ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଭିଷେକ ହେଇଥିଲା ଓ ତାହା ପରେ ଦେମନ ନିହତ ହେଲେ। ଏହି ରୀତି ରକ୍ଷକଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଲାଗି ବିଜୟ ଆଣେ। ପୁଷ୍କର କହିଲେ: ମୁଁ ଏବେ ଭିନ୍ନ ଏକ ବିଶ୍ୱ ଅଭିଷେକ ରୀତି କଥା କହିବି, ଯାହା ବିନାୟକ ଦ୍ୱାରା ବିପଦ୍ଗ୍ରସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅତି ଲାଭକାରୀ। ବିନାୟକ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ ଓ ବିଘ୍ନ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ନିୟୁକ୍ତ। ଗଣପତି ଭଳି, କେଶବ ଓ ପିତାମହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟୁକ୍ତ ହୋଇ, ବିନାୟକ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଆସି, ଅତିରିକ୍ତ ପାଣି ଓ ମୁଣ୍ଡ ଦେଖାଇଥାନ୍ତି। ବିନାୟକ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ହେଲେ, ମାଂସ ଭକ୍ଷୀ ଭୂତ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି; ଯେଉଁଠି ଯିବା, ଅନ୍ୟ ଲୋକ ପଛରେ ଆସୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଭାବିବାକୁ ଲାଗେ। ମନ ନିରାଶ ହୋଇ, କୌଣସି କାମ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ ନାହିଁ; କୌଣସି ଜନାନୀ ବିବାହ ପାଇନାହିଁ, ସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀ ସନ୍ତାନ ପାଇନାହିଁ। ଏହି ଦୁଃଖରେ ଶିକ୍ଷକ ଭାବ ନାହିଁ, ବେଦ ଶିକ୍ଷା ନାହିଁ; ଧନୀ ଲୋକ ଲାଭ ନାହିଁ, କୃଷକ ଚାଷରେ ସଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ। ରାଜା ରାଜ୍ୟ ପାଇନାହିଁ। ଏପରି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ, ଏକ ଶୁଭ ଆସନରେ, ହସ୍ତ, ପୁଷ୍ୟ, ଅଶ୍ୱୟୁକ, ସୌମ୍ୟ ଯୋଗରେ, ବୈଷ୍ଣବ ମାସରେ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଅଭିଷେକରେ ଗାଁ ଘୀ ଓ ସୋରିସ ଦ୍ୱାରା ଲେପ କରି, ସମସ୍ତ ଔଷଧି ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଶରୀର ଓ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଲଗାଯାଏ। ସ୍ନାନ ପରେ, ସମସ୍ତ ଔଷଧି ଚାରିଟି କଳଶରେ ରଖାଯାଏ—ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ପିଲା, ସଙ୍ଗମ ଓ ପୋଖରି ସ୍ଥାନରୁ ଆଣି। ମାଟି, ରୋଜନା, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଗୁଗୁଳୁ ଏହି କଳଶରେ ଦିଆଯାଏ; ଋଷିମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା ହଜାର ଚକ୍ଷୁ, ଶତ ଧାରା ଶୁଧ୍ଧି ଜଳ ଦିଆଯାଏ। ଏହି ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କରାଯାଏ—"ଏହି ଶୁଧ୍ଧି ଜଳ ତୁମକୁ ପରିଶୁଦ୍ଧ କରୁ, ବରୁଣ ରାଜା ତୁମକୁ ଧନ ଦିଅନ୍ତୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବୃହସ୍ପତି ଦିଅନ୍ତୁ।" "ଇନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁ, ସପ୍ତ ଋଷି ତୁମକୁ ଧନ ଦିଅନ୍ତୁ। କେଶ, ମାଥା, ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଅଶୁଭ କ୍ଷୟ ହେଉ। କପାଳ, କାନ, ଚକ୍ଷୁ ଉପରେ ମୁଁ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧି କରିବି।" ବାମ ହାତରେ ଦର୍ଭା ଧରି, ଶିକ୍ଷକ ଉଦୁମ୍ବର କାଠର ଚମଚ ଦ୍ୱାରା ସୋରିସ ତେଲ ଦେବା ଉଚିତ; କୁଶ ଧରି ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ତେଲ ଦିଅନ୍ତି। ମିତ, ସମ୍ମିତ, ଶାଳକ, କଣ୍ଟକ, କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ, ରାଜକୁମାର ସହିତ ସ୍ୱାହା ମନ୍ତ୍ରରେ ହୋମ କରାଯାଏ। ନାମ, ହୋମ ଓ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନମସ୍କାର କରି, ଚଉମୁହା ରାସ୍ତାରେ କୁଶ ରଖି, ମୁଁ ଏହା ଦେବି। ପାକା ଓ ଅପାକ ଚାଉଳ, ମଣ୍ଡ, ମାଛ, ମାଟି, ଫୁଲ ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ମଦ ଦିଅନ୍ତି। ମୁଳା, ଭଜା ପିଠା, ମିଠା ପିଠା, ଚିନି ମିଶ୍ରଣ, ଦହି-ଭାତ, ଦୁଧ-ଭାତ, ମାଉଡ଼ା ପ୍ରସ୍ଥୁତି, ମିଠା ଲଡ଼ୁ, ଗୁଡ଼ ଦିଅନ୍ତି। ଶେଷରେ ବିନାୟକଙ୍କ ମାତା ଓ ଅମ୍ବିକାକୁ ପୂଜା କରି, ଦୁର୍ବା, ସୋରିସ ଓ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଅଞ୍ଜଳି ଦିଅନ୍ତି। "ମୋତେ ସୁନ୍ଦରତା, କୀର୍ତି, ଶୁଭ ଦିଅ, ପୁତ୍ର ଦିଅ, ଧନ ଦିଅ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର" ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦିଅନ୍ତି, ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ପୋଷାକ ଦିଅନ୍ତି। ବିନାୟକ ଓ ଗ୍ରହ ପୂଜା କରି, ନିୟମ ପାଳନ କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଫଳ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ। ପୁଷ୍କର କହିଲେ: ମୁଁ ଏବେ ମାହେଶ୍ୱର ଅଭିଷେକ ବିବର୍ଣ୍ତ କରିବି, ଯାହା ରାଜାଙ୍କ ବିଜୟ ବଢ଼ାଇଥାଏ; ଏହି ଅଭିଷେକ ଉଶନାସ୍ ବାଲି ଦାନବର ଲୋର୍ଡକୁ ଦିଅଥିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ପୂର୍ବରୁ, ଏକ ଆସନ ଉପରେ, ପାଞ୍ଚ କଳଶରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। "ଓଁ, ଶୁଭ ରୁଦ୍ର, ବଳ, ଧୂଳି ଲଗା ଶରୀର ଧାରି, ବିଜୟ, ବିଜୟ! ଶତ୍ରୁ ନିର୍ବଳ କର, ବିବାଦ କ୍ଷୟ କର। ଓଁ, ଚର୍ଣ୍ଣ, ଚର୍ଣ୍ଣ, ପଥରେ ଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ; ତିବ୍ର ରୂପ, ହଜାର ରେଖା, ଶେଷ କାଳରେ ଦହିବାକୁ ଚାହିଁ, ଏହି ପୂଜାର ରକ୍ଷା କର, ପରିଶୁଧ୍ଧ ଜୀବନ ଦିଅ। ଶିବ, ବିନାଶ ଅଗ୍ନି, ତ୍ରିପୁର ନାଶକ, ସମସ୍ତ ଦେବତାର ତତ୍ତ୍ୱ, ତୁମେ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କର। ଲେଖ, ଲେଖ, ମୁଦ୍ରା! ସ୍ୱାହା।" ପଞ୍ଚ ଅମୃତରେ ସ୍ନାନ କରି, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଅନ୍ୟ ଅଭିଷେକ ମଧ୍ୟ ବିଜୟ ପାଇଁ ଦିଆଯାଏ।