ଏକ ସମୟର କଥା, ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ଏହି ପ୍ରକାର ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଉଥିଲା: ଯେତେବେଳେ ଦେବମୂର୍ତ୍ତିରେ ବିଭିନ୍ନ ବିପଦ ଉପସ୍ଥିତି ଦେଖାଯାଏ, ଯଥା ଅଗ୍ନି ଜଳିନଥିବା, ରାଜ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଶୁଣିବା, ଏହି ସବୁ ଦୁର୍ଘଟନା ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୂଜା ଓ ବଳି ଦ୍ୱାରା ନିବାରଣ କରିଯାଏ। ଯେଉଁଠି ଜାଳ ଜଳିନଥାଏ, ଶାସକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ଆସେ, ଏବଂ ଏହି ଅଗ୍ନି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବିପଦ ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରିବା ଉପାୟ। ଯେତେବେଳେ ଗଛ ଅସମୟରେ ଫଳ ଦେଉଛି କିମ୍ବା ଦୁଧ ରକ୍ତରୂପେ ବହୁଛି, ଏହି ପ୍ରକାର ଦୃମ୍ବିପଦ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଶିବଙ୍କ ମଙ୍ଗଳାର୍ଥ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ଅତ୍ୟଧିକ ବର୍ଷା, ଅନାବୃଷ୍ଟି କିମ୍ବା ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ—ଏହି ସବୁ ବିପଦ ଭୟଙ୍କର ଚିହ୍ନ; ଏବଂ ଯଦି ଅସମୟରେ ତିନି ଦିନ ଧରି ଅବିରତ ବର୍ଷା ହୁଏ, ଏହା ଭୟ ପାଇଁ ଚିହ୍ନ ଅଟୁଟ। ଏହି ପ୍ରକାର ବର୍ଷା ବିପଦକୁ ପରିହାର କରିବା ପାଇଁ ପର୍ଜନ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଦ୍ୱାରା ସମାଧାନ ମିଳେ; ଏହାଦ୍ୱାରା ଯେଉଁମାନେ ଗ୍ରାମ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଇଥିଲେ ସେମାନେ ପୁଣି ଫେରିଆସନ୍ତି, ଏବଂ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଲୋକମାନେ ଆସନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ନଦୀ, ହ୍ରଦ, ଓ ଝରଣାର ପାଣି ରୁଚିହୀନ ହୋଇଯାଏ, ଏହି ପାଣି ବିପଦ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ବରୁଣ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଯଦି ମହିଳାମାନେ ଅସମୟରେ ପ୍ରସବ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ସମୟରେ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ତିବ୍ୟସ୍ତ, ବିକୃତ କିମ୍ବା ଜୁମ୍ଲା ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ହୁଏ, ଏହି ଅସ୍ତିବ୍ୟସ୍ତ ପ୍ରସବ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ମହିଳା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍। ଯଦି ଘୋଡ଼ି, ହାତୀ କିମ୍ବା ଗାଈ ଦୁଇଟି ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ଦିଏ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ପ୍ରଜାତି କିମ୍ବା ବିକୃତ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ହୁଏ, ସେମାନେ ଛଅ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି; ଏମିତି ହେଲେ ବାହାରୁ ଶତ୍ରୁ ଆକ୍ରମଣର ଭୟ ଥାଏ। ଏପରି ଅସ୍ତିବ୍ୟସ୍ତ ପ୍ରସବ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ହୋମ, ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦ୍ୱାରା କରିବା ଉଚିତ୍। ଯେତେବେଳେ ଆକାଶରେ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଏ, ବନ୍ୟ ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀ ଗ୍ରାମକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଘରୋଇ ପଶୁ ବନକୁ ଚାଲିଯାନ୍ତି, ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀ ଭୂମିକୁ ଆସନ୍ତି କିମ୍ବା ଭୂଚର ପ୍ରାଣୀ ଜଳକୁ ଯାନ୍ତି, ଏହି ସବୁ ଅସୁଭ ସଙ୍କେତ। ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ କୁକୁଡ଼ି ଘରେ ରହିଯାଏ, ସକାଳେ ଶୁଭ ପକ୍ଷୀ ଦେଖାଯାଏ, ପରିବାର ମଧ୍ୟରେ ପରିବେଶ କରେ, କିମ୍ବା ମାଂସାହାରୀ ପଶୁ ଘରର ଛତରେ ବସିଥାଏ, ମଧୁମକ୍ଷୀ ମଧୁ ତିଆରି କରେ, କାଉ କଳିଂଗା କରୁଛି, ଦ୍ୱାର, ବାଗିଚା, ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାର, ଦିଵାର ଓ ଘରରେ ଏପରି ଘଟଣା ଦେଖାଯାଏ। ଯଦି ହଠାତ୍ ଦୃଢ଼ ଗୃହ ଭଙ୍ଗି ପଡ଼େ, ଏହା ରାଜାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର ସୂଚନା; କିମ୍ବା ଦିଗ୍ବଳୟ ଧୁଳି କିମ୍ବା ଧୂଆଁରେ ଆବୃତ ହୁଏ। ଯେତେବେଳେ ଧୂମକେତୁ ଉଦୟ କିମ୍ବା ଅସ୍ତ ହୁଏ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଦୋଷ ଦେଖାଯାଏ, ଗ୍ରହ ଓ ତାରାମାନେ ଅସ୍ଥିର ହୁଅନ୍ତି—ଏହି ସବୁ ଅପଦ୍ରବ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟର ସୂଚନା। ଯେଉଁଠି ଅଗ୍ନି ଜଳିନଥାଏ କିମ୍ବା ଘଡ଼ିରେ ଜଳ ଚୁଇଁଯାଏ, ଏହାର ଫଳ ମୃତ୍ୟୁ, ଭୟ, ଶୂନ୍ୟତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିପଦ ହୁଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ବିପଦ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ପୁଷ୍କର କହିଲେ: ମୁଁ ଦେବପୂଜା ଓ ଅପଦ୍ରବ ନିବାରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ପ୍ରଥମେ ତିନିଟି ‘ଆପୋହିଷ୍ଠ’ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ସ୍ନାନ କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଜଳାଞ୍ଜଳି ଦିଅ। ‘ହିରଣ୍ୟବର୍ଣ୍ଣା’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପାଦ୍ୟ ଦିଅ, ‘ଶନ୍ନ ଆପୋ’ ମନ୍ତ୍ର ତରଳ ପାନ ପାଇଁ, ଏବଂ ଏହି ଜଳ ଛିଟାଇବା ପାଇଁ। ରଥ ଓ ଅକ୍ଷରେ ତିନିଟି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଗନ୍ଧ ଦିଅ, ‘ୟୁୱେତି’ କପଡ଼ା ପାଇଁ, ‘ପୁଷ୍ପଂ ପୁଷ୍ପବତୀ’ ଫୁଲ ପାଇଁ, ଏବଂ ‘ଧୂପଂ ଧୂପୋସି’ ଧୂପ ପାଇଁ। ‘ତେଜୋସି’ ଘୃତ ପାଇଁ, ‘ଶୁକ୍ରଂ’ ଦୀପ, ‘ମଧୁପର୍କଂ’ ମଧୁ ମିଶ୍ରଣ, ‘ଦଧୀତି’ ଦହି ପାଇଁ; ‘ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ’ ମନ୍ତ୍ର ଏଠାରେ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍। ଖାଦ୍ୟ, ସୁଗନ୍ଧିତ ପାନ, ବାଲିଶ, ଚାମର, ଜୁତା, ଛତା, ଯାନ, ଆସନ ଏବଂ ଏପରି ଯାହା ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍, ସାବିତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଅନୁସାରେ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରି ଦିଅ। ଯଦି ମୂର୍ତ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ବେଦି, ଜୋଡ଼ିଥିବା ହାତ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଡ଼ି, ନଦୀତୀର କିମ୍ବା ପଦ୍ମ ଉପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଶାନ୍ତି ମିଳେ। ତାପରେ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ୍; ଶୁଧ୍ଧି, ଛିଟାଇବା ଓ ନିୟମିତ ଉପଚାର ସହିତ। ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ ସମସ୍ତ ଭୋଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଂଶ ନେଇ, ଭଗବାନ୍ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବା ଦରକାର। ଏହା ସହିତ ଅଗ୍ନି, ସୋମ, ମିତ୍ର, ବରୁଣ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍। ସମସ୍ତ ଦେବତା, ପ୍ରଜାପତି, ଅନୁମତି, ରାମ, ଧନ୍ୱନ୍ତରିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ତାପରେ ବାସ୍ତୋଷ୍ପତି, ଦେବୀ, ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରି, ତାଙ୍କର ନାମ ଅନୁଯାୟୀ ଭୋଗ ଦିଅ। କଠମିଷ୍ଟ୍ରୀ ଓ ତାଙ୍କ ସହାୟକ, ଅଗ୍ନିର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଘୋଡ଼ା ଓ ଛାଗକୁ ମଧ୍ୟ ଦିଅ। ନିରୁନ୍ଧି, ଧୂମ୍ରିଣିକା, ଅଶ୍ୱପନ୍ତୀ, ମେଘପତ୍ନୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦିଅ। ଏହାପରେ, ଆଗ୍ନେୟୀ ଆଦି ଦେବୀମାନେ, ଶସ୍ତ୍ର ଉପରେ ନିବେଦନ; ନନ୍ଦିନୀ, ସୁଭାଗ୍ୟା, ସୁମଙ୍ଗଳ୍ୟାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗ ଦିଅ। ଭଦ୍ରକାଳୀ, ଯୂପ, ଶ୍ରୀ, ହିରଣ୍ୟକେଶୀ ଓ ବନସ୍ପତିମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦିଅ। ଦୁଇ ଦ୍ୱାରରେ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ, ଘର ମଧ୍ୟରେ ଧ୍ରୁବ, ବାହାରେ ମୃତ୍ୟୁ, ଓ ଜଳସ୍ଥଳରେ ବରୁଣଙ୍କୁ ଭୋଗ ଦିଅ। ବାହାରେ ପିଶାଚମାନେ, ଶରଣ ଉପରେ ଧନଦା, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଗଣ, ଦକ୍ଷିଣରେ ଯମ ଓ ଯମଗଣ, ପଶ୍ଚିମରେ ବରୁଣ ଓ ବରୁଣଗଣ, ଉତ୍ତରେ ସୋମ ଓ ସୋମଗଣ, ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବ୍ରହ୍ମଗଣଙ୍କୁ ଦିଅ। ଆକାଶ ଓ ଉପରେ, ପୃଥିବୀରେ ସ୍ଥଣ୍ଡିଳକୁ, ଦିନରେ ଦିନଚର ଭୂତ, ରାତିରେ ରାତିଚର ଭୂତକୁ ଭୋଗ ଦିଅ। ପ୍ରତିଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାତରେ ବାହାରେ ଭୋଗ ଦିଅ; ପିଣ୍ଡ ଦାନ ସକାଳେ କରିବା ଉଚିତ୍, ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ନୁହେଁ।