ଭାରଗବଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ ଶାସ୍ତ୍ର କହିଲେ—ଏଥର୍ବଶିରସ୍ ମନ୍ତ୍ର ଯଦି କେହି ଆଜି ପଠନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ମନ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଧାନ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଯଜ୍ଞରେ ଯେଉଁ କାଠ ଦିଆଯାଏ, ତାରେ ପ୍ରଥମ ଅଫରିଂ ହୁଏ; ଏହିପରି ଘିଅ, ଚାଉଳ, ଗାଁର ଦୁଧ, ଓ ସୋରିସ ଦାଣା ଦିଆଯାଏ। ଅଭିନ୍ନ ଦାଣା, ତିଳ, ଦହି ଓ ଦୁଧ, ଦର୍ଭା ଗ୍ରାସ, ଦୂର୍ବା ଗ୍ରାସ, ବିଲ୍ବ ଫଳ, ଓ ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟ ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଶାନ୍ତି ଓ ପୋଷଣ ଦେଇଥାଏ; ତେଲ ଦିଆଯାଏ, କଳା ସୋରିସ, ରକ୍ତ, ବିଷ ମଧ୍ୟ ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ। କଣ୍ଟା ଥିବା କାଠ ବିରୋଧୀ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରୟୋଗ ହୁଏ; ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି, ଦେବତା, ଓ ଛନ୍ଦ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ଦରକାର। ପୁଷ୍କର କହିଲେ—ଶ୍ରୀସୂକ୍ତ ଏକ ମହାମନ୍ତ୍ର, ଯାହା ଚାରିଟି ବେଦରେ ପଠିବା ଦ୍ୱାରା ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ। "ହିରଣ୍ୟବର୍ଣ୍ଣା ହରିଣୀ" ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେବା ସହିତ ପନ୍ଦରଟି ଶ୍ଲୋକ ଶ୍ରୀର ପ୍ରଶଂସା କରେ। ଯଜୁର୍ବେଦରେ ଚାରିଟି ଶ୍ରୀସୂକ୍ତ ଚକ୍ରର ଅକ୍ଷରେ ପଠିତ ହୁଏ; ସାମବେଦରେ "ଶ୍ରାବନ୍ତୀୟମ୍" ଭାବେ ଶ୍ରୀସୂକ୍ତ ଗାଯାଏ। ଏଥର୍ବବେଦରେ "ଓ ପୋଷକ, ମୋରେ ଶ୍ରୀ ଦିଅ" ଭାବରେ ପ୍ରାର୍ଥନା ଅଛି। ଯିଏ ଶ୍ରୀସୂକ୍ତ ଭକ୍ତି ସହ ପଠନ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶ୍ରୀର ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇବେ। ପଦ୍ମ, ବିଲ୍ବ ପତ୍ର କିମ୍ବା ଘିଅ ଦେଇ ଅର୍ପଣ କଲେ ଶ୍ରୀର ଆଶୀର୍ବାଦ ମିଳେ; ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବେଦରେ ପୁରୁଷସୂକ୍ତ ପଠିବା ଉଚିତ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ତ୍ର ପଠିବା ସମୟରେ ଏକ ମୁଠି ଜଳ ଅର୍ପଣ କଲେ ପାପ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ନିସ୍ପାପ ହେବା ପାଇଁ ସ୍ନାନ ପରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ତ୍ର ସହ ଏକ ଫୁଲ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ସ୍ନାନ ପରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ତ୍ର ସହ ଅର୍ପଣ କଲେ, ଚାହିଁଥିବା ଫଳ ମିଳେ; ପୁରୁଷସୂକ୍ତ ପଠିବା ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ଓ ଛୋଟ ପାପ ଶେଷ ହୁଏ। ତପସ୍ୟା, ପଠିବା, ଅର୍ପଣ, ଓ ସ୍ନାନ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହେଇ, ସମସ୍ତ ଆଶୀର୍ବାଦ ମିଳେ। ଅଠାର ଟି ଶାନ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ତିନିଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବରେ ଗଣନା ହୁଏ। ଅମୃତା ଓ ଅଭ୍ୟା ଶାନ୍ତି ମୂଦୁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦୁର୍ଗତି ଦୂର କରେ; ଅମୃତା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ, ଅଭ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରାଯାଏ। ସୌମ୍ୟା ଶାନ୍ତି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ ଓ ଏହି ଆଶା ପୂରଣ କରେ; ଅଭୟା ମଣି ଭାରଗବ, ଏହା ଭାରୁଣଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ। ଶତକାଣ୍ଡ ମଣି ଅମୃତା ପାଇଁ, ଶଙ୍ଖଜନ୍ମ ମଣି ସୌମ୍ୟା ପାଇଁ; ଏହାର ମନ୍ତ୍ର ସେସେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ, ଏବଂ ସଫଳତା ପାଇଁ ମଣି ବାନ୍ଧିବା ଉଚିତ। ଏହି ଶାନ୍ତିମନ୍ତ୍ର ବାସ୍ତବରେ ଦିବ୍ୟ, ଆକାଶିକ ଓ ପୃଥିବୀ ଦୁର୍ଗତି ଦୂର କରିଥାଏ। ଏବେ ତିନିପ୍ରକାର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା—ଦିବ୍ୟ, ଆକାଶିକ ଓ ଭୂମିର ଉପରେ ଆସୁଥିବା ଦୁର୍ଗତି ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ଗ୍ରହ ଓ ତାରା ଦ୍ୱାରା ଦିବ୍ୟ ଦୁର୍ଗତି, ଆକାଶରେ ଉଲ୍କାପାତ, ଦିଗ୍ଦାହ, ଓ ହାଲୋ ଦେଖାଯାଏ। ଗନ୍ଧର୍ବ ନଗର ଦେଖାଯାଏ, ଅସମ୍ୟ ରବି, ଅଜଣା ବର୍ଷା, ଭୂମିରେ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ଘଟଣା, ଭୂମିକମ୍ପ ଦେଖାଯାଏ। ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା ସାତ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଘଟିଲେ, ତାହାର କୌଣସି ଫଳ ନାହିଁ; ଉପାସନା ନ କଲେ, ତିନି ବର୍ଷ ପରେ ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭୟର କାରଣ ହୁଏ। ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରତିମା ନୃତ୍ୟ କରିବା, କମ୍ପିତ ହେବା, ଦୀପ୍ତି ଦେବା, ଚିତ୍କାର, କାନ୍ଦିବା, ଘମ ଛାଡ଼ିବା, ହସିବା ଦେଖାଯାଏ। ଏପରି ପ୍ରତିମାର ଦୁର୍ଗତି ଉପାସନା ଓ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରି ଶାନ୍ତି ମିଳେ; ଯେଉଁଠି ଅଗ୍ନି ଜଳେନାହିଁ, ରାଜ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ତୁର୍ଣ୍ୟ ହୁଏ। ଯେଉଁଠି କାଠ ଜଳେନାହିଁ, ସେଠି ରାଜ୍ୟରେ ଶାସକମାନେ ଦୁର୍ଗତି ଦେଇଥାନ୍ତି; ଅଗ୍ନି ଦୁର୍ଗତିର ଉପାୟ ଅଗ୍ନିମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହୁଏ। ଚାଲିବା ଋତୁରେ ଗଛ ଫଳ ଦେଇଥିଲେ, ଦୁଧ ରକ୍ତ ଭାବେ ପ୍ରବାହିତ ହେଲେ, ଏହି ଦୁର୍ଗତିର ଉପାୟ ଶିବଙ୍କୁ ଶୁଭ ଉପାସନା କରିବା। ଅତିରିକ୍ତ ବର୍ଷା, ଶୁଷ୍କତା, ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ—ଏହି ଦୁଇଟି ଦୁର୍ଗତି ଭାବରେ ଗଣନା ହୁଏ; ଅସମ୍ୟରେ ତିନି ଦିନ ବର୍ଷା ହେଲେ ଭୟର କାରଣ ଭାବିବା ଉଚିତ। ବର୍ଷାର ବିଘ୍ନ ପରିହାର ପର୍ଯ୍ଞ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଉପାସନା କରି ହୁଏ; ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ି ବାହାରିଥିବା ଲୋକ ଫେରିଆସନ୍ତି, ନିକଟରେ ଥିବା ଲୋକ ସମୀପରେ ଆସନ୍ତି। ନଦୀ, ହ୍ରଦ, ଓ ଜଳସ୍ରୋତ ଅସ୍ୱାଦୁ ହେଲେ, ଜଳର ଦୁର୍ଗତିରେ ଭାରୁଣମନ୍ତ୍ର ପଠିବା ଉଚିତ। ମହିଳାମାନେ ଅସମ୍ୟରେ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ, କିମ୍ବା ନିୟମିତ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ୱାଭାବିକ ହେଲେ; ବିକୃତ ଜନ୍ମ, ଯମୁଁ ଜନ୍ମ ଦେଖାଯାଏ। ମହିଳାଙ୍କର ଜନ୍ମ ଦୁର୍ଗତିରେ ମହିଳା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ; ଯଦି ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ଗାଁ ଯମୁଁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ଜାତିର ଶିଶୁ କିମ୍ବା ବିକୃତ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ, ଏହା ଛଅ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ; ବିକୃତ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ଦେଖାଯାଏ ତେବେ ବିଦେଶୀ ସେନାର ଭୟ ହୁଏ। ଏପରି ଜନ୍ମ ଦୁର୍ଗତିରେ ଅଗ୍ନି ଅର୍ପଣ, ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁମାନେ ଅନୁକୂଳ ନୁହଁନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନୁକୂଳ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ଦେଇନାହିଁ। ଆକାଶରେ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ, ବଡ଼ ଭୟ ଆସିଥାଏ; ଜଙ୍ଗଲରୁ ପ୍ରାଣୀ ଓ ପକ୍ଷୀ ଗାଁକୁ ଆସିଲେ। ଗୃହପାଳିତ ପ୍ରାଣୀ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ, ଜଳର ପ୍ରାଣୀ ଭୂମିକୁ ଆସିଲେ; ଭୂମିର ପ୍ରାଣୀ ଜଳକୁ ଗଲେ, ଶୁଭ ପ୍ରାଣୀ ରାଜଦ୍ୱାର ଓ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଲେ। ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ କୁକୁଡ଼ ଘରେ ରହିଲେ, କିମ୍ବା ଶୁଭ ପକ୍ଷୀ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରେ ଦେଖାଯାଏ; ଫାକିଁ ଘରକୁ ଆସିଲେ, ମାଂସଭୋଜୀ ପ୍ରାଣୀ ଘର ଉପରେ ଶୋଇଲେ। ମଧୁମକ୍ଷି ମଧୁ କଲେ, କିମ୍ବା କାଉ ମିଳିଲେ; ଦ୍ୱାର, ଉଦ୍ୟାନ, ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାର, ଦିବାଲି, ଘରରେ ଏପରି ଦୁର୍ଗତି ଦେଖାଯାଏ। ଉପରୁ ଭାରୀ ଗଠିତ ଗଠନା ଅଚିରେ ଖସିଯାଏ, ଏହା ରାଜାର ମୃତ୍ୟୁ ସୂଚନା କରେ; ଦିଗ ଧୂଳି କିମ୍ବା ଧୂଆଁ ଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ଗତି ହୁଏ।