ଏହି ପବିତ୍ର ଶ୍ରୁତିଗୁଡ଼ିକର ଅନୁସୃତିରେ, ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନେ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଉପଯୋଗ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଧନୁ ଉଠାଇବା ବେଳେ ‘ଧନ୍ୱନାଗେ’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ, ଏହିପରି ଅନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ‘ୟୁଞ୍ଜୀତ’ ମନ୍ତ୍ର ଜଣାଯିବା ଦରକାର। ବାଣ ପାଇଁ ‘ଅହିରଥେତ୍ୟେତଦ୍’ ମନ୍ତ୍ର ଉପଯୋଗ କରାଯାଏ, ଝୋଲା ପାଇଁ ‘ବହ୍ନି’ ଓ ‘ପିତର’ ମନ୍ତ୍ର ଦିଆଯାଇଛି। ଘୋଡ଼ା ଯୁତ କରିବାରେ ‘ୟୁଞ୍ଜନ୍ତି’ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରିବାରେ ‘ଆଶୁଃ ଶିଶାନ’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ରଥରେ ଚଡ଼ିବା ସମୟରେ ‘ବିଷ୍ଣୋଃ କ୍ରମେତି’ ଏବଂ ଘୋଡ଼ାକୁ ଚାଳନ କରିବାକୁ ‘ଆଜଙ୍ଘେତି’ ମନ୍ତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଶତ୍ରୁ ସେନା ସାମ୍ନାରେ ‘ୟାଃ ସେନା ଅଭିତ୍ୱରୀତି’ ମନ୍ତ୍ର ପୂର୍ବରୁ ପଢ଼ିବା ଯୋଗ୍ୟ, ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ‘ୟମେନ ଦତ୍ତମ୍’ ମନ୍ତ୍ରରେ ଲକ୍ଷ ହୋମ କଲେ ବିବେକ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ପୂର୍ବ ହୋମମାନେ ଯଥାଯଥ ମନ୍ତ୍ରରେ କରାଗଲେ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଶ୍ଚୟ ଜୟୀ ହୁଏ। ଏହି ଉପାୟରେ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟଦାୟକ ରଥ ତିଆରି କରିପାରିବେ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ‘ଆ କୃଷ୍ଣେତି’ ମନ୍ତ୍ର ଉପଯୋଗ ହୁଏ। ଶିବସଙ୍କଳ୍ପ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମନ ଏକାଗ୍ର ହୁଏ, ପଞ୍ଚ ନଦୀକୁ ପଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ହୋମ କଲେ ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ହଜାର ଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସୁନା ପିନ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁ ରୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ଘର ଚାରିପାଖରେ ‘ଇମଂ ଜୀବେଭ୍ୟ’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପାଥର ବା ମାଟି ଫିଙ୍ଗିଲେ ରାତିରେ ଚୋର ଭୟ ନାହିଁ। ‘ପରି ମେ ଗାମନେନେତି’ ମନ୍ତ୍ର ବଶୀକରଣର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉପାୟ, କିଏ ହତ୍ୟାକୁ ଆସିଲେ ସେଠାରେ ବଶୀଭୂତ ହୁଏ। ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭୋଜ୍ୟ, ପାନ, ଫୁଲ ଆଦି ଦେଇଲେ ଗ୍ରାହକ ଶୀଘ୍ର ବଶ ହୁଏ। ‘ଶନ୍ନୋ ମିତ୍ର’ ମନ୍ତ୍ର ସବୁଠି ଶାନ୍ତି ଆନେ, ତଥା ମୁଖ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ଚତୁର୍ମୁଖୀ ରାସ୍ତାରେ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଧାନ୍ୟ ଦାନ କଲେ ସମଗ୍ର ଜଗତ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବଶୀଭୂତ ହୁଏ; ଏହି ସୁନା ରଙ୍ଗର ଶୁଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ। ‘ଶନ୍ନୋ ଦେବୀର୍ ଅଭିଷ୍ଟୟେ’ ମନ୍ତ୍ର ଉପରେମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାନ୍ତି ଦେଇଥାଏ; ‘ଏକଚକ୍ର’ ମନ୍ତ୍ରରେ ଘୃତ ହୋମ କଲେ ଶାନ୍ତି ଓ ଗ୍ରହଦୋଷ ଶମନ ହୁଏ, ଦୁଇଟି ମନ୍ତ୍ର ‘ଗାଵୋ ଭଗ’ ଦ୍ୱାରା ଘୃତ ଦାନ କଲେ ଗାଏ ଲାଭ ହୁଏ। ଗୃହ୍ୟ ଯଜ୍ଞରେ ‘ପ୍ରବାଦାଂଷଃ ସୋପ’ ମନ୍ତ୍ର ଦିଆଯାଇଛି, ବୃକ୍ଷ ଯଜ୍ଞରେ ‘ଦେବେଭ୍ୟୋ ବନସ୍ପତେ’ ମନ୍ତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଏଠାରେ ପୁଷ୍କର କହିଲେ, “ଏଯାଁତିକି ଯଜୁର୍ବେଦିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି, ବର୍ତ୍ତମାନ ସାମନ୍ତ ସଂହିତା ପ୍ରକ୍ରିୟା କହିବି। ବୈଷ୍ଣବ ସଂହିତା ପଢ଼ି ହୋମ କଲେ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ଚ୍ଛାନ୍ଦସ ସଂହିତା ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ଶଙ୍କର ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ, ସ୍କନ୍ଦ ଓ ପିତୃ ସଂହିତା ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ଅନୁଗ୍ରହ ମିଳେ। ‘ଯତ ଇନ୍ଦ୍ର ଭଜାମହେ’ ମନ୍ତ୍ର ହିଁସା ଦୋଷ ନାଶ କରିଥାଏ, ‘ଅବକୀର୍ଣୀ ମୁଚ୍ୟତେ ଚ ଅଗ୍ନିସ୍ତିଗ୍ମେତି’ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞର ବିଖଣ୍ଡନ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏମାନେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ ଓ ପ୍ରସନ୍ନତା ଦାୟକ, ଏହା ବିକ୍ରୟ ନ କରିବା ଉଚିତ, ବିକ୍ରୟ କଲେ ‘ଘୃତବତୀତି’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦରକାର। ‘ଅୟାନୋ ଦେବ ସବିତର’ ମନ୍ତ୍ର ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱପ୍ନ ନାଶକ, ‘ଅବୋଧ୍ୟଗ୍ନିର୍’ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘୃତ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ଶେଷ ଘୃତ ଛିଁଟିବା ପରେ ବନ୍ଧନ କରିବା ନିୟମ ଅଛି, ଭୃଗୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁ ନାରୀଙ୍କ ଗର୍ଭପାତ ହେଉଛି ସେମାନେ। ନୂତନ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ମଣି ବାନ୍ଧିଲେ, ରାଜା ସୋମ ରୋଗମୁକ୍ତ ହୁଏ। ସର୍ପସାମନ୍ ମନ୍ତ୍ର ଉପଯୋଗ କଲେ ସାପ ଡସିବା ଭୟ ନାହିଁ, ‘ମାଦ୍ୟ ତ୍ୱା ବାଦ୍ୟତେ’ ମନ୍ତ୍ରରେ ହୋମ କଲେ ପୁରୋହିତ ହଜାର ଲାଭ କରନ୍ତି। ଷଟାବରୀ ମଣି ବାନ୍ଧିଲେ ଅସ୍ତ୍ର ଭୟ ନାହିଁ, ‘ଦୀର୍ଘତସସୋର୍କ’ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଖାଦ୍ୟ ମିଳେ। ‘ସ୍ଵମଧ୍ୟାୟନ୍ତି’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ତିରିଷ୍ଣା ରେ ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ, ‘ତ୍ୱମିମା ଔଷଧୀ’ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ରୋଗ ନ ହୁଏ। ‘ପଥି ଦେବବ୍ରତ’ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭୟ ଦୂର ହୁଏ, ‘ଯଦିନ୍ଦ୍ରୋ ମୁନୟେ’ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ ଲାଭ ବଢ଼େ। ‘ଭଗୋ ନ ଚିତ୍ର ହତ୍ୟେବଂ’ ମନ୍ତ୍ର ଚକ୍ଷୁର ରଙ୍ଗ ପାଇଁ ଉପକାରୀ, ‘ସଉଭାଗ୍ୟବର୍ଧନ’ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ ଅଧିକ, ଏହାର ଅନ୍ୟ ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ। ଇନ୍ଦ୍ରେତି ଓ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ସଉଭାଗ୍ୟ ବଢ଼େ, ‘ପରି ପ୍ରିୟା ହି ଵଃ କାରିଃ’ ଦୁଇଟି ମନ୍ତ୍ର ନାରୀକୁ ଶ୍ରବଣ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ସେ ଅବଶ୍ୟ ଆକୃଷ୍ଟ ହୁଏ। ରଥନ୍ତର ଓ ବାମଦେବ ସାମନ୍ତ ପାଠ କଲେ ବ୍ରହ୍ମତେଜ ଉନ୍ନତ ହୁଏ। ପ୍ରତିଦିନ ଶିଶୁକୁ ଘୃତ ମିଶ୍ରିତ ବାଣୀ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରମିଦ୍ ଗାଥିନ୍ ଚାନ୍ତ ପଢ଼ିଲେ ସେ ସ୍ମୃତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ। ରଥନ୍ତର ହୋମ ଓ ପାଠ କଲେ ପୁତ୍ର ଲାଭ ନିଶ୍ଚିତ, ‘ମୟି ଶ୍ରୀ’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ଶ୍ରୀବୃଦ୍ଧି ହୁଏ। ନିୟମିତ ଅଷ୍ଟପଦୀ କ୍ରିୟା କଲେ ଦୃଢ଼ ଶ୍ରୀ ମିଳେ, ସପ୍ତ ବା ଅଷ୍ଟ ପଦୀ କ୍ରିୟା କଲେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ। ଯେଉଁ ଅନୁଶାସନ ଅନୁସାରେ ପ୍ରତିଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାତରେ ‘ଗବ୍ୟେଷୁଣେତି’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଗାଏ ଦେଖେ, ସେଠି ତାଙ୍କ ଘରେ ସଦା ଗାଏ ରହେ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ରୋଣ ଘୃତ ରହିଛି, ବାୟୁ ଔଷଧ ଆଣିଦିଅ, ଯଥାବିଧି ଦାନ କଲେ ସମସ୍ତ ମୋହ ଦୂର ହୁଏ। ପ୍ରଦେବ ଦାସ ଦ୍ୱାରା ତିଳ ଦାନ କରାଇ ‘ଅଭି ତ୍ୱା ପୂର୍ବପୀତୟେ’ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଭଷଟ୍ ଧ୍ୱନି ଦେଲେ କର୍ମଫଳ ଚ୍ୟୁତ ହୁଏ। ଯୁଦ୍ଧରେ ହଜାର ଗାଛ ଇଂଧନ ଦାନ କଲେ ବିଜୟ ମିଳେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଆଟାରେ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ମଣିଷ ଆଦିର ମଙ୍ଗଳମୟ ଆକୃତି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଅନ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରଧାନ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ପାଇଁ ସେହି ଆଟା ଆକୃତି ସୁସ୍ୱାଦୁ ଭାବେ ପକାଇ ଛୁରି ଦ୍ୱାରା ଚେରିବା ଦରକାର। ଏହିପରି ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉପରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ମସ୍ତର୍ଡ ତେଲ ଲଗାଇ ଚିନ୍ତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।