ଏକ ସମୟର କଥା, ଧନର ଋଣ ଏବଂ ତାହାର ପ୍ରତିଶୋଧ ବିଷୟରେ ଧର୍ମନିୟମ ନେଇ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଉଥିଲା। ଏଠାରେ କହାଯାଉଛି, ଯଦି କୌଣସି ନିମ୍ନବର୍ଗର ଲୋକ ଦରିଦ୍ର ହୁଏ, ତେବେ ସେଠି ତାଙ୍କୁ ଋଣ ଶୋଧ କରିବାପାଇଁ କାମକୁ ଲଗାଯିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ଯଦି କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦରିଦ୍ର ହୁଏ, ସେ ଯେତେ ଶକ୍ତି ଅଛି ତାହାନୁସାରେ ଦେଖାଦେଖି ତେଲେ ତେଲେ ତାଙ୍କ ଋଣ ଶୋଧ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି ଋଣୀ ତାଙ୍କ ଦେଉଥିବା ଟଙ୍କା ନେଉନାହାନ୍ତି ଏବଂ ସେହି ଟଙ୍କା ଏକ ମଧ୍ୟସ୍ଥଙ୍କ ନିକଟରେ ରଖାଯାଏ, ତେବେ ସେଠି ଏହା ରହିଯାଏ ଏବଂ ତାହାର ଉପରେ ଆଉ ଶୁଧ ଚାଲିବ ନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ଉତ୍ତାରାଧିକାରୀ ଥାଏ, ସେ ଋଣ ଶୋଧ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ; ଯିଏ ସମ୍ପତ୍ତି ଦଖଳ କରିଛି, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ ଥାଏ। ଯଦି ପିତାଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ସମ୍ପତ୍ତି ଦଖଳ କରେ, ସେଉଁଠି ପିତାଙ୍କ ଋଣ ଶୋଧ କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ତାହାର। ଏଠି ଏହି ମଧ୍ୟ କହାଯାଉଛି ଯେ, ଜଣେ ଜଣେ ପତି ନାହିଁ, ପୁଅ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ନିଜ ପ୍ରୟୋଜନ ପାଇଁ ନ ହେଲେ, ସେମାନଙ୍କ ଋଣ ପ୍ରତି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜଣଙ୍କ ଉପରେ ଦାୟିତ୍ୱ ନାହିଁ। ଘର ଚଳାଣ ପାଇଁ ନିଅଯାଇଥିବା ଋଣ ଛାଡ଼ି, ପତି କିମ୍ବା ପିତା ଅନ୍ୟ ଋଣ ପାଇଁ ଦାୟୀ ନୁହଁନ୍ତି। ଏହାସହିତ, ଯେଉଁ ମହିଳାମାନେ ଗୋପାଳି, ବଳବାନ୍, କଳାକାର, ଧୋବି, ଶିକାରୀ ବା ବେଶ୍ୟା ଥିବେ, ସେମାନଙ୍କ ଜୀବିକା ପତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥିବାରୁ, ସେମାନଙ୍କ ଋଣ ପତିଏ ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି, ଯଦି କୌଣସି ମହିଳା ନିଜେ କିମ୍ବା ପତି ସହିତ ଏକାଠି ଋଣ ନେଇଥିବେ, ସେ କିମ୍ବା ତାଙ୍କର ପତି ଏହି ଋଣ ଶୋଧ କରିବେ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମହିଳା ଏହି ଦାୟିତ୍ୱରେ ନାହାନ୍ତି। ଯଦି ପିତା ଉପସ୍ଥିତ ନାହାନ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ପୁଅ କିମ୍ବା ପଉତା, ଯଦି ସାକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରମାଣିତ ହୁଏ, ସେ ଋଣ ଶୋଧ କରିବେ। କିନ୍ତୁ ମଦ୍ୟପାନ, ଜୁଆ, ଦଣ୍ଡ, କର ଦେବା ବା ଏହାପରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିବା ଦେୟ, ଅଥବା ଅନାବଶ୍ୟକ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଋଣ ପୁଅମାନେ ଶୋଧ କରିବା ଦାୟୀ ନୁହଁନ୍ତି। ଭାଇ, ପତି-ପତ୍ନୀ, ପିତା-ପୁଅ ମଧ୍ୟରେ ଯଦି ଅଖଣ୍ଡ ଥାନ୍ତି ଏବଂ ଋଣ ନିମନ୍ତେ ଜମାନତି ଦିଆଯାଏ, ସେମାନେ ସେହି ଦାୟିତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିବେ। ଯେଉଁଠି ଦେଖା, ଜମାନତି ବା ଶୋଧ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଆସେ, ଦାୟିତ୍ୱ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ; କିନ୍ତୁ ଯଦି ଜମାନତି ମିଥ୍ୟା ହୁଏ, ତେବେ ତାହା ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୋଧ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଯଦି ଜମାନତି ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମୃତ୍ୟୁ ବା ଅଶକ୍ତ ହୁଏ, ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ ନେବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେବେ। ଯଦି ଅନେକ ଜମାନତି ଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଅଂଶ ଅନୁସାରେ ଦେବେ; କିନ୍ତୁ ଏକାଠି ଅଂଶ ଥିଲେ, ଦାତାର ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଦେଖାଯିବ। ଯଦି ଜମାନତି ଖୋଲାମେଳା ଭାବେ ଦେଇଛି, ତେବେ ଋଣୀ ତାଙ୍କୁ ଦୁଇଗୁଣା ଫେରାଇବାକୁ ପଡ଼ିବ। ନିଜ ପୁଅ, ମହିଳା, ଗୋଅଁ ଏବଂ ଧାନ ପାଇଁ ଦୁଇଗୁଣା ଫେରାଇବା ନିୟମ; କପଡ଼ା ପାଇଁ ଚାରିଗୁଣା, ଏବଂ ଜଳିୟ ପଦାର୍ଥ ପାଇଁ ଅଠଗୁଣା ଦେବା ନିୟମ। ଯଦି ଦୁଇଗୁଣା ଫେରାଇ ନଦେଇ, ଗିରବି ହାରାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ସମୟ ବା ପରିସ୍ଥିତି ଦ୍ୱାରା ହାରାଯାଏ ତେବେ ହାରାଯିବ, କିନ୍ତୁ ଫଳ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲେ ହାରିବ ନାହିଁ। ଗୋପନ ରଖାଯାଇଥିବା ବା ଉପଭୋଗ କରାଯାଇଥିବା ଗିରବି ଉପରେ ଶୁଧ ଚାଲିବ ନାହିଁ; ଯଦି ହାରାଯାଏ, ମାତ୍ର ଦେବତା, ରାଜା ବା ଚୋର ଦ୍ୱାରା ନ ହେଲେ, ତାହା ଫେରାଇବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଗିରବି ନେଇଥିବା ପରେ ଯଦି ସେହି ଦ୍ରବ୍ୟ ନଷ୍ଟ ବା ଅକାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ହେଉଛି, ତେବେ ଦାତା ସମ୍ପତ୍ତିର ଅଂଶ ବା ଟଙ୍କା ପାଇବାର ଅଧିକାରୀ ହୁଏ। ଚରିତ୍ର ବା ସତ୍ୟତା ପାଇଁ ଗିରବି ଦେଲେ, ସେଠି ଶୁଧ ସହିତ ଫେରାଇବା ଦାୟିତ୍ୱ; ଯଦି ଗିରବି ସତ୍ୟତା ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିଲେ, ଦୁଇଗୁଣା ଫେରାଇବା ଉଚିତ। ଦାତା ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ଗିରବି ମୁକ୍ତ କରାଯିବ; ନାହିଁ ହେଲେ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ। ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହେଲେ, ଦାତା ତାଙ୍କର ଗିରବି ନେଇପାରିବେ। ଗିରବି ଦେବା ସମୟର ମୂଲ୍ୟ ବା ମୂଳ୍ୟ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହିବ; ଯଦି ରଖି ନଥିଲେ, ସାକ୍ଷୀ ସହିତ ବିକ୍ରି କରାଯିବ। ଯଦି ଗିରବି ଉପରେ ଦୁଇଗୁଣା ହୋଇଯାଏ, ଗିରବି ମୁକ୍ତ କରାଯିବ; ଦୁଇଗୁଣା ଦେଇଲେ ଗିରବି ଛାଡ଼ାଯିବ। ଯଦି କୌଣସି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିବା ଲୋକ ଏକଥି ଘୋଷଣା ନକରି ତାଙ୍କ ସମ୍ପତ୍ତି ଅନ୍ୟ ହାତରେ ଦେଇଥାଏ, ତେବେ ଏହା ଜମା ଭାବେ ଧରାଯିବ ଏବଂ ସେହିପରି ଫେରାଇବା ଉଚିତ। ଯଦି ଦେବତା, ରାଜା ବା ଚୋର ଦ୍ୱାରା ନିଆଯାଏ, ତେବେ ଫେରାଇବା ଦାୟିତ୍ୱ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ପରେ ମିଳିଲେ ଓ ଚେଷ୍ଟା କରି ଫେରାଇଲେ, ଦଣ୍ଡ ସହିତ ଫେରାଇବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଯଦି କୌଣସି ଲୋକ ନିଜ ପ୍ରୟୋଜନ ପାଇଁ ଅନ୍ୟର ସମ୍ପତ୍ତି ନେଇଥାଏ, ସେ ଜୀବନ ଭରି ଦଣ୍ଡିତ ହେବେ ଏବଂ ଶୁଧ ସହିତ ଫେରାଇବେ; ଏହି ନିୟମ ଜମା ଓ ଗିରବି ଦୁହିଁ ପାଇଁ ଲାଗୁ ହୁଏ, ଚାହିଁଥିଲେ ବା ନା ଚାହିଁଥିଲେ। ଏହି ନିୟମ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପରେ, ଅଗ୍ନିଦେବ କହିଲେ—ତପସ୍ୱୀ, ଦାନଶୀଳ, ଉଚ୍ଚ ବଂଶଜ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ଧର୍ମକୁ ଆଗରେ ରଖୁଥିବା, ସିଧାସଳଖ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ପୁଅ ଓ ପଉତା ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଦୃଢ଼ ସାକ୍ଷୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣୀୟ। ଏହିପରି, ପଞ୍ଚ ଯଜ୍ଞରେ ନିୟୋଜିତ, ସାକ୍ଷୀ ମାନେ—ଜନ୍ମ ଓ ବର୍ଗ ଅନୁଯାୟୀ ପାଞ୍ଚ କିମ୍ବା ତିନିଜଣ—ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଗ୍ରହଣୀୟ। କିନ୍ତୁ, ମହିଳା, ବୃଦ୍ଧ, ଶିଶୁ, ଜୁଆଡ଼ି, ମଦପାନୀ, ପାଗଳ, ଅଭିଯୁକ୍ତ, ଅଭିନେତା, ନାସ୍ତିକ, ଜାଲିଆ, ଅନ୍ଧ ବା ଅପଙ୍ଗ, ଚ୍ୟୁତ, ଚଣ୍ଡାଳ ସହ ଖାଇଥିବା, ସାଥୀ, ଶତ୍ରୁ, ଚୋର, ସାକ୍ଷୀ ନଥିବା, ଚୋରି, ଅପମାନ ବା ହିଂସା ମାମଲାର ସାକ୍ଷୀମାନେ—ଏହିମାନେ ସାଧାରଣତଃ ଗ୍ରହଣୀୟ ନୁହଁନ୍ତି। ତଥାପି, ଯଦି ଦୁଇପକ୍ଷ ଏକମତ, ଏକମାତ୍ର ଧର୍ମଜ୍ଞ ସାକ୍ଷୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଗ୍ରହଣୀୟ। କିନ୍ତୁ ଯଦି କୌଣସି ଲୋକ ସାକ୍ଷୀ ଭାବେ କହିବାକୁ ମନା କରେ, ସେ ସଦା ମୌନ ଋଣରେ ବନ୍ଧିତ ହୁଏ।