ଦେବତାମାନେ ଭୟରେ 'ରକ୍ଷା କର, ରକ୍ଷା କର' ବୋଲି କାନ୍ତି କରି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ପ୍ରଭୁ ମାୟା ଓ ମୋହର ଆକାର ଧରି, ଶୁଦ୍ଧୋଦନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେ ଦାନବମାନେ ଭ୍ରମିତ ହେଇ, ବେଦ ଧର୍ମକୁ ଛାଡି ଦେଲେ; ଏହି ଦାନବମାନେ ବୌଦ୍ଧ ହେଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ବେଦକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ। ପରେ ପ୍ରଭୁ ଅରହତ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଅରହତ ହେଲେ; ଏପରି ଭ୍ରଷ୍ଟ ଧର୍ମବାଦୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସେମାନେ ପ୍ରାଚୀନ ବେଦ ଧର୍ମରୁ ବିହୀନ। ସେମାନେ ଏମିତି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ଯାହା ନରକକୁ ନେଇଯିବ, ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଳି ଯୁଗର ଶେଷରେ ସବୁ ମିଶିଯିବ। ଏହି କଳି ଯୁଗରେ ନୀତିହୀନ ଚୋରମାନେ ଏବଂ ବଜସନେୟ ବେଦ ଅବଶେଷ ରହିବ; ଦଶ ଓ ପାଞ୍ଚ ଶାଖା ଏହି ବେଦର ମାପ ହେବ। ଧର୍ମର ଚାଦର ଉପରେ ଯୋଗ ଦେଇ ଓ ଅଧର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ, ଏହି ବିଦେଶୀ ରାଜାମାନେ ମାଂସ ଖାଇବେ ଓ ମଦ୍ୟପାନ କରିବେ। ତାପରେ, ବିଷ୍ଣୁୟଶାଙ୍କ ପୁତ୍ର କଳ୍କି, ଯଜ୍ଞବଳ୍କ୍ୟଙ୍କୁ ପୁରୋହିତ ଭାବେ ନେଇ, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ର ଧରି ବିଦେଶୀମାନେ ନଷ୍ଟ କରିବେ। ସେ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମମାନଙ୍କ ନିଜ ନିଜ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରି, ଲୋକଙ୍କୁ ସତ୍ୟ ଧର୍ମର ପଥରେ ରଖିବେ। କଳ୍କି ଆକାରକୁ ଛାଡି, ହରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇବେ; ତାପରେ ପୁନଃ ପୂର୍ବ ଭଳି କୃତ ଯୁଗ ଆସିବ। ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ନିଜ ନିଜ ଧର୍ମରେ ବସିଥିବେ, ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଚକ୍ର ଓ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ହେଉଛି। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅବତାରଗୁଡ଼ିକ ଅସଂଖ୍ୟ, ପୂର୍ବ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦଶ ଅବତାର କଥା ଯେ କହିବେ କିମ୍ବା ଶୁଣିବେ, ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ପବିତ୍ର ହୋଇ, ପରିବାର ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ; ହରି ଏପରି ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ଭେଦ ସ୍ଥାପିତ କରିଛନ୍ତି। ଏବେ ଆଗ୍ନି କହିଲେ: ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଓ ଦିବ୍ୟ ଲୀଳା କଥା କହିବି; ଶୁଣ। ସେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସୃଷ୍ଟି, ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ଗୁଣ ଓ ଅଗୁଣର ମୂଳ। ଆରମ୍ଭରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଥିଲେ; ତେବେ ନ କି ଆକାଶ, ନ କି ରାତି, ଦିନ, କିଛି ଥିଲା; ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେମାନେ ଉତ୍ତେଜିତ କଲେ। ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ମହାତତ୍ତ୍ୱ ଉପଜିଲା, ତାହାରୁ 'ମୁଁ' ଭାବ ଆସିଲା; ଏହି 'ମୁଁ' ଭାବରୁ ତିନି ପ୍ରକାର ଆକାର ଉପଜିଲା: ସାତ୍ତ୍ୱିକ, ରାଜସିକ ଓ ତାମସିକ। 'ମୁଁ' ଭାବରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶବ୍ଦ ଉପଜିଲା, ତାହାରୁ ଆକାଶ; ସୂକ୍ଷ୍ମ ସ୍ପର୍ଶରୁ ବାୟୁ; ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପରୁ ଅଗ୍ନି। ସୂକ୍ଷ୍ମ ରସରୁ ଜଳ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଗନ୍ଧରୁ ପୃଥିବୀ ଉପଜିଲା; 'ମୁଁ' ଭାବର ତାମସିକ ଅଂଶରୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ରାଜସିକ ଅଂଶରୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ। ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଅଂଶରୁ ଦଶ ଦେବତା ଓ ମନ ଉପଜିଲା, ଏହାରେ ଏଗାର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ହେଲା; ତାପରେ ସ୍ୱୟଂଭୁ ପ୍ରଭୁ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ— ପ୍ରଥମେ ଜଳ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଏବଂ ତାହାରେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦେଲେ; ଏହି ଜଳ 'ନାରା' ନାମରେ ପରିଚିତ, ଏବଂ ଏହି ଜଳ 'ନର' ର ପୁତ୍ର। ଏହି ଜଳ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଆଶ୍ରୟ ଥିଲା, ତେଣୁ ସେ 'ନାରାୟଣ' ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ପରେ ଏକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗର ଡିଂଗା ଜଳ ଉପରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ଏହି ଡିଂଗା ଭିତରେ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂଭୁ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଶୁଭ୍ର ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ଏକ ବର୍ଷ ତାହାରେ ବସିଥିଲେ। ତାପରେ ଡିଂଗାକୁ ଦୁଇଭାଗ କରି, ଏକ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ଉପଜିଲା; ଏହି ଦୁଇ ଭାଗ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁ ଆକାଶ ଉପଜିଲେ। ପୃଥିବୀକୁ ଜଳ ଉପରେ ଭାସି ରଖିଲେ, ଦଶ ଦିଶା ନିର୍ମାଣ କଲେ; ଏଠାରେ ସମୟ, ମନ, ଓ ଭାଷା, ଇଚ୍ଛା, କ୍ରୋଧ ଓ ସୁଖ ରଖିଲେ। ପ୍ରଭୁ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହି, ଏହି ଆକାରରେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ତାପରେ ତିରିଧ୍ୱନି, ବିଜୁଳି, ବଦଳ, ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରର ଧନୁ ତିଆରି କଲେ। ପ୍ରଥମେ ପ୍ରଭୁ ପକ୍ଷୀମାନେ ଉପଜିଲେ, ପରେ ନିଜ ମୁଁହରୁ ବର୍ଷାଦେବ ଉପଜିଲେ; ଯଜ୍ଞ ପୂରଣ ପାଇଁ ବିଦ୍ୟା ଦେବି, ରିଗ୍, ଯଜୁର୍ ଓ ସାମ ବେଦ ଉପଜିଲେ। ଏହି ବେଦ ଦ୍ୱାରା ସାଧ୍ୟମାନେ ଦେବତାମାନେ, ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ଦେବତାକୁ ପୂଜିଲେ; ପ୍ରଭୁ ସନତ୍କୁମାର ଓ କ୍ରୋଧରୁ ଉପଜିତ ରୁଦ୍ରକୁ ଉପଜିଲେ। ପ୍ରଭୁ ମରୀଚି, ଅତ୍ରି, ଅଙ୍ଗିରସ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ଓ ବସିଷ୍ଠ—ଏହି ସାତ ମନସ୍ପୁତ୍ର ଋଷି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଉପଜିଲେ। ଏହି ସାତ ଋଷି ଓ ରୁଦ୍ର, ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପାଦନ କଲେ; ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଶରୀରକୁ ଦୁଇ ଭାଗ କରି, ଏକ ଭାଗ ପୁରୁଷ ହେଲା। ଏବେ ଆଗ୍ନି କହିଲେ: ମୁଁ କଶ୍ୟପଙ୍କ ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ କହିବି; ଚାକ୍ଷୁଷ ଯୁଗରେ, ତୁଷିତ ଦେବମାନେ ଆଉଥରେ ଆଦିତି ଓ କଶ୍ୟପଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ, ଶକ୍ର, ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ର, ଧାତ୍ର, ଆର୍ୟମାନ, ପୂଷନ, ବିବସ୍ବାନ, ସବିତୃ, ମିତ୍ର, ଵରୁଣ, ଭଗ ଥିଲେ। ବୈବସ୍ବତ ଯୁଗରେ ଏମ୍ଶୁ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟରେ ଥିଲେ; ଅରିଷ୍ଟନେମିଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଏଠାରେ ଶୋଳ ସନ୍ତାନ ଥିଲେ। ବହୁପୁତ୍ରଙ୍କ ଚାରିଜଣୀ ଜଣେ ଭାଗିନୀ ଭାବେ ବିଦ୍ୟୁତର ପୁତ୍ରୀ; ପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗିରାସଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କୃଶାଶ୍ୱ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ହୁଏ, ଏପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଦିତିରୁ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଓ କଶ୍ୟପରୁ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସିଂହିକା ଜଣେ ଝିଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ବିପ୍ରଚିତ୍ତିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଲେ; ତାଙ୍କୁ ରାହୁ ଆଦି ସଂହିକେୟ ମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ଚାରି ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ସେମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ: ଅନୁହ୍ରାଦ, ହ୍ଲାଦ, ପ୍ରହ୍ଲାଦ—ଏହି ପ୍ରହ୍ଲାଦ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସବୁଠୁ ଭକ୍ତ—ଓ ସଂହ୍ରାଦ। ହ୍ଲାଦଙ୍କ ପୁତ୍ର ହ୍ରାଦ, ହ୍ରାଦଙ୍କ ପୁତ୍ର ଆୟୁଷ୍ମାନ, ଶିବି, ଆସ୍କଳ। ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ପୁତ୍ର ବିରୋଚନ, ବିରୋଚନଙ୍କୁ ବାଲି ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ବାଲିଙ୍କ ଏକ ଶତ ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ବାଣା ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ପୂର୍ବ ଯୁଗରେ ବାଣା ଉମାପତିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରି, ଏକ ଵର ପାଇଲେ: 'ମୁଁ ସଦା ତୁମ ସାଙ୍ଗରେ ରହିବି', ଏହି ଵର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପାଇଲେ। ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ସେମାନେ ସମ୍ବରାସୁର, ଶକୁନି, ଦ୍ୱିମୂର୍ଧା, ଶଙ୍କୁର, ଆର୍ୟ।