ଏକ ସମୟର କଥା, ରାଜ୍ୟରେ ନ୍ୟାୟ ଓ ନୀତିର ଶାସନ ଚାଲିଥିଲା। ଏଠାରେ ଯଦି କେହି ଅଭିଯୁକ୍ତ ହେଉଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା, ତେବେ ଅନ୍ୟ କେହି ତାଙ୍କୁ ନେଇଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯଦିନା କୌଣସି ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଘଟିଥିଲା। ଯଦି କୌଣସି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ କିମ୍ବା ହିଂସା ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ପ୍ରତିଦାବି କରିପାରିବେ। ଏପରି ମାମଲାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ଦୁଇ ପକ୍ଷରୁ ଦକ୍ଷ ଜାମିନଦାର ନିଆଯିବା ଦରକାର, ଯଦି କୌଣସି ଗୁପ୍ତ ହେବାର ସନ୍ଦେହ ଥାଏ, ତେବେ ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ସମାନ ରାଶି ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଯଦି କୌଣସି ମିଥ୍ୟା ଅଭିଯୋଗ ହୁଏ, ତେବେ ଦାବି ହୋଇଥିବା ରାଶିର ଦୁଇଗୁଣା ଦଣ୍ଡ ହେବ; ହିଂସା, ଚୋରି, ଅପମାନ, ଶାପ କିମ୍ବା ନାରୀ ସମ୍ପର୍କିତ ଅପରାଧରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ। ଯଦି କେହି କହିଥାଏ, “ଏହାକୁ ତଦନ୍ତ କରନ୍ତୁ”, ତେବେ ସେଇ ସମୟରେ ତଦନ୍ତ ହେବ; ନାହିଁଲେ, ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ, ବା ସେ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇଥିଲେ କିମ୍ବା ଠୋଠ ଚାଟିଲେ ଏହା ବିଚାର କରାଯିବ। ଯେଉଁ ଅଭିଯୁକ୍ତର ଲଳାଟରେ ଘମ ଆସେ, ମୁହଁର ରଙ୍ଗ ହରାଯାଏ, ସ୍ୱଭାବତଃ ମନ, କଥା ବ ଶରୀରରେ ଅଶାନ୍ତି ଦେଖାଯାଏ, ସେ ଦୋଷୀ ବୋଲି ଧରାଯାଏ। ଦାବି କିମ୍ବା ସାକ୍ଷୀରେ ଯେଉଁଠାରେ କଥା ଅଶୁଦ୍ଧ ଅଟେ, ସେଉଁଠି ଏହି ଦ୍ରୁଷ୍ଟିରେ ଦେଖାଯିବ; ଯିଏ ସ୍ୱାଧୀନ ଥିଲେ ଏବଂ ସନ୍ଦିଗ୍ଧ ବିଷୟର ସମାଧାନ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ପଛୁଆଯିବେ, ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବେ। ଯଦି ଡାକ ଦିଆଯାଇଥିବା ଋଣୀ କିଛି କହୁନାହାନ୍ତି, ସେ ଦଣ୍ଡନୀୟ; ଦୁଇ ପକ୍ଷର ସାକ୍ଷୀ ଥିଲେ, ପ୍ରଥମେ ଦାବିକାରୀ ପକ୍ଷର ସାକ୍ଷୀ କଥା କହିବେ। ପ୍ରଥମ ଦାବି ସିଦ୍ଧ ନ ହେଲେ, ପ୍ରତିପକ୍ଷ କଥା କହିବେ; ଦଳ ସହ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ହେଲେ, ଯିଏ କମ୍ ଦେଖାଯିବେ ସେ ଦଣ୍ଡ ଦେବେ। ଧନ, ସାମଗ୍ରୀ କିମ୍ବା ଦେୟ ଯଦି ଅସ୍ୱୀକୃତ ହୁଏ, ରାଜା ତାହାକୁ ନ୍ୟାୟପୂର୍ବକ ଏଜେଣ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ଫେରାଇବେ। ଏହି ମାମଲା ବର୍ତ୍ତମାନ କିମ୍ବା ପୂର୍ବରୁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଖ୍ୟତଃ ମନ୍ଦ ନିଷ୍ପତ୍ତି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ୱୀକୃତ, ସ୍ୱୀକୃତ କିମ୍ବା ଅଂଶିକ ସିଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ହାରାଯିପାରେ। ସମସ୍ତ ମାମଲାରେ ରାଜା ଦଣ୍ଡ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବେ, କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠାରେ ଅଭିଯୋଗ ହୋଇନାହିଁ, ସେଠାରେ ନୁହେଁ। ପ୍ରଥା ଓ ବିବେକର ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ହେଲେ, ନ୍ୟାୟବିଧିରେ ବିବେକକୁ ପ୍ରମୁଖ୍ୟତା ଦିଆଯିବ। ଲିଖିତ ପ୍ରମାଣ, ଅଧିକାର ଓ ସାକ୍ଷୀକୁ ପ୍ରମାଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯିବ। ଏଗୁଡ଼ିକ ନଥିଲେ ଦିବ୍ୟ ପରୀକ୍ଷା କରାଯିବ; ସମସ୍ତ ବିବାଦରେ ପ୍ରତିଉତ୍ତରକୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯିବ। ଜମା, ଗ୍ରହଣ କିମ୍ବା କ୍ରୟ ବିକ୍ରୟରେ କ୍ରମିକ ଅଧିକ ଶକ୍ତି ଥାଏ; ଜମିରେ ବିଶ୍ ରେ ବର୍ଷ ପରେ ହାରାଯିବ, ଯଦି ଦେଖାଯାଏ କିମ୍ବା ଘୋଷିତ ହୁଏ। ଅନ୍ୟ ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଦଶ ବର୍ଷ ଉପଭୋଗ କରାଯାଇଥିବା ସମ୍ପତ୍ତି, ଗୃହଣୀତ, ସୀମା, ଜମା କିମ୍ବା ଅଚଳ ସମ୍ପତ୍ତି ଛାଡ଼ି, ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ। ଏହିପରି ରାଜା, ନାରୀ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଜମା, ଗୃହଣୀତ ସମ୍ପତ୍ତି ଓ ଏହା ସଦୃଶ ଦ୍ରବ୍ୟର ଅପବ୍ୟବହାର କଲେ, ମୂଳ ମାଲିକଙ୍କୁ ଫେରାଇବା ଦରକାର। ଯିଏ ଦଣ୍ଡନୀୟ, ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ନିଏଥିବା ରାଶି ସମାନ କିମ୍ବା ଯେତେ ସମ୍ଭବ ଦେବ; ଯଦି ଅଧିକ ଲାଭ ମିଳିଥିବା ମଧ୍ୟ, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ଅଧିକାର ଥିଲା ନାହିଁ, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଦେବା ଦରକାର। ପ୍ରମାଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅଧିକାର ନଥିଲେ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନୁହେଁ; ଶୁଦ୍ଧ ପ୍ରମାଣ ସହିତ ଉପଭୋଗ ମାତ୍ରେ ମାନ୍ୟତା ପାଏ। ଅଶୁଦ୍ଧ ପ୍ରମାଣ ଉପରେ ଉପଭୋଗ ମାନ୍ୟତା ପାଏ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯଦି କେହି ପ୍ରମାଣ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି ଓ ତାହା ଭିତରେ ଅଂଶୀଦାର, ସେଉଁଠି ଫେରାଇବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ପୁଅ କିମ୍ବା ପଉତା ଅଧିକ ଅଧିକାର ନ ଥାଏ; ଯଦି ଅନ୍ୟ କେହି ଅଂଶୀଦାର ଥିଲେ ଏବଂ ସେ ମୃତ, ତେବେ ତାଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତିରୁ ତାହା ଫେରାଇବା ଦରକାର। ପ୍ରମାଣ ବିନା ଉପଭୋଗ ସିଦ୍ଧ ନୁହେଁ; ଜବରଦସ୍ତି କିମ୍ବା ବଳପୂର୍ବକ ହୋଇଥିବା ଲେନଦେନ ବାତିଲ୍ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହିପରି ଯଦି ଏକ ନାରୀ, ରାତିରେ, ଗୁପ୍ତ କମରେ, ବାହାରେ, ଶତ୍ରୁ, ମଦପାନ କରୁଥିବା, ପାଗଳ, ଦୁଃଖିତ, ଶିଶୁ କିମ୍ବା ଭୟରେ ଥିବା ଲୋକ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଅବୈଧ। ଯେଉଁ ଲେନଦେନର କୌଣସି ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ମାନ୍ୟତା ନାହିଁ; ଯଦି ଗୃହଣୀତ ଦ୍ରବ୍ୟ ହାରାଯାଏ, ରାଜା ଦାୟୀକୁ ତାହାର ମୂଲ୍ୟ ଦେବେ। ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହେବାକୁ ନ ପାରିଲେ, ସମାନ ମୂଲ୍ୟ ଦେବା ଦରକାର। ଚୋର ଦ୍ୱାରା ଚୋରାଯିଥିବା ସମ୍ପତ୍ତି, ରାଜା ଦେଶର ଲୋକଙ୍କୁ ଫେରାଇଦେବେ। ଜାମିନ ଥିଲେ ମାସକୁ ଏକ ଶତାଂଶର ଏକ ଅଂଶ ଶୁଦ୍ଧି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ; ନଥିଲେ, ବର୍ଣ୍ଣକ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ ଏକ, ଦୁଇ, ତିନି, ଚାରି କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚ ପ୍ରତି ଶତ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ। ବୃଷ୍ଟି ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ସତର, ନାରୀ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଏଠ ଗୁଣା; ଦ୍ରବ୍ୟ ପାଇଁ ଚାରି, ତିନି କିମ୍ବା ପୋଷାକ, ଧାନ, ସୁନା ପାଇଁ ଦୁଇ ଗୁଣା। ଅନ୍ୟ ଗାଁ ପାଇଁ ଦଶ, ବିଦେଶ ପାଇଁ କୁହାଯାଏ ଦୁଇ; ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଏବଂ ସମସ୍ତ ମାମଲାରେ ଚୁକ୍ତିକୃତ ଶୁଦ୍ଧି ଦେବା ଦରକାର। ଯେ ରାଜା ଦାବି ପ୍ରବଳ କରନ୍ତି, ସେ ଦୋଷୀ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ଯେ ରାଜାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ବଳପୂର୍ବକ କରନ୍ତି, ସେ ଦଣ୍ଡ ଦେବେ ଓ ଏହି ଧନ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଏଉଁବେଳେ ଅଗ୍ନିଦେବ କହିଲେ—ଯିଏ ଋଣ ନେଇଛି, ସେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଋଣଦାତାଙ୍କୁ ଫେରାଇବା ଉଚିତ୍; କିନ୍ତୁ ପ୍ରଥମେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ, ପରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍। ଯଦି ରାଜା ଦ୍ୱାରା ବାଧ୍ୟ କରାଯାଏ, ତେବେ ପ୍ରତି ଶତର ଦଶ ଅଂଶ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ; ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଶି ମିଳିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଣୀ ପ୍ରତି ଶତର ପାଞ୍ଚ ଅଂଶ ଦେବେ। ଅପର କୁଳର ଦରିଦ୍ର ଲୋକଙ୍କୁ ଶ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ଋଣ ଶୋଧାଇବା ଉଚିତ୍; କିନ୍ତୁ ଦରିଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଦେବେ। ଯଦି ଋଣୀ ଦେବାକୁ ଚାହିଁ ଦେଉନାହାନ୍ତି, ଏବଂ ମଧ୍ୟସ୍ଥଙ୍କୁ ଦେଇ ରଖିଥିଲେ, ତେବେ ଏହି ଧନ ତାହାଠାରେ ରହିବ ଓ ଅଧିକ ଶୁଦ୍ଧି ଚାଲିବ ନାହିଁ।