ଏହି ଶ୍ରେଣୀର ଶାସ୍ତ୍ର ଶ୍ଳୋକ ଅନୁଯାୟୀ, ଯୁଦ୍ଧର କଳା ଓ ନ୍ୟାୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଗଭୀର ବିବରଣା ଆମେ ପାଉଛୁ। ଆରମ୍ଭରେ, ତଳ, ଉପର, ବାମ ଓ ଡାହାଣ ଦିଗରେ ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଇବା, ଅଜାଣା ବିସ୍ଫୋରଣ, ହାତୀର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତର ଘାତ, ଏହି ବିଭିନ୍ନ ଚଳନ ଦେଖାଯାଏ। ଭୟଙ୍କର ଅବତରଣ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅର୍ଦ୍ଧ ଓ ତୃତୀୟ ଭାଗର ଚଳନ, ପଦମାକାର ଚରଣ ଚାଳ ଏବଂ ପଛୁଆ ଓ ଆଗୁଆ ଭଙ୍ଗି, ବରାହ ଭଙ୍ଗି, ଦୃଢ଼ ମୂଡ଼ା ଏହି ସବୁ ଅସ୍ତ୍ର-ଢାଳର ବିଜ୍ଞାନର ଏକତିସ୍ତି ରୂପ ଅଛି। ଏହାପରେ, ମୁହଁ ଘୁଉଡ଼ିବା, ପଛକୁ ଘୁଉଡ଼ିବା, ଧରିବା, ହଲକା ଚଳନ, ଉପରକୁ ଛାଡ଼ିବା, ତଳକୁ ଛାଡ଼ିବା, ଧରିବା ଓ ରୋକିବା ଏବଂ ଚିଲିକା ପକ୍ଷୀର ଅବତରଣ, ହାତୀର ପାନ କ୍ରିୟା, ମଗର ଧରିବା—ଏହି ଏଗାରଟି ନୂସ୍ତ୍ର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯୁଦ୍ଧରେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ। ଯେତେବେଳେ ନୂସ୍ତ୍ର ଭାଗ ହୁଏ, ସଜା ରୂପରେ ସାଧା, ପ୍ରଶସ୍ତ, ତୀର୍ଖ, ଘୁଅଡ଼ିବା ଏହି ପାଞ୍ଚଟି କ୍ରିୟା ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ବଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ଅସ୍ତ୍ରର କ୍ରିୟା ଭିତରେ କଟିବା, ଭାଗ କରିବା, ଘାତ କରିବା, ଘୁଅଡ଼ିବା, ଶୟନ, କାଟିବା, ଖୋଦିବା ଓ ଚକ୍ର ଚଳାଇବା ଅଛି। ବଣ୍ଡାର କ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟରୂପ—ପଦ ଦେଇ ଚାପିବା, ଫୁଉଡ଼ିବା, ଭାଗ କରିବା, ଭୟ ଦେଇବା, ଝୁଲାଇବା, ଏହି ସବୁ ଓ ଏକ ଘାତ କ୍ରିୟା ଅଛି। ଆଖି, ହାତ, ପାଶ୍ୱ ଉପରେ ଘାତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ମଧ୍ୟ, ସିଧା ପରି ତୀର ଦେଇ ଚାପିବା ଓ ଜାବେଲିନ୍ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି। ମୁଢ଼ା ରୂପରେ ଘାତ, ଗୋମୂତ୍ର, ପ୍ରଚୁର, ପଦ୍ମାସନ, ଉଠା ଦେହ, ବେଙ୍କା, ବାମ ଓ ଡାହାଣ, ଘୁଅଡ଼ିବା ଓ ପ୍ରତିଘୁଅଡ଼ିବା, ଉଠା ଚରଣ, ଉଚ୍ଛାଳନ, ହଂସ ଚାପିବା, ଚାପିବା—ଏହି ସବୁ ଗଦାର କ୍ରିୟା ଅଟୁଟ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପିତ। ଦୁର୍ଦ୍ଧର ଘାତ, କଟିବା ଉଚ୍ଛାଳନ, ଛାଡ଼ିବା ହାତ, ଦୃଢ଼ ଦେଖିବା, ଖାଲି—ଏହି ସବୁ କୁଟାର କ୍ରିୟା। ଘାତ, କଟିବା, ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିବା, ଉଚ୍ଛାଳନ ଓ ଘାତ ଏହି ମୁଠିର କ୍ରିୟା। କ୍ଲାନ୍ତ, ବିଶ୍ରାମ, ଗୋ-ମୁକ୍ତି, ଅତିକଠିନ—ଏହି ସବୁ ଗଦା ଓ ମୁଠିର କ୍ରିୟା। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ, ଶେଷ, ମଧ୍ୟ, ବିପରୀତ, ଅନୁଶାସନ ଶେଷ—ଏହି କ୍ରିୟା ଗଦା ଓ ମୁଠିର। ଧରିବା, କଟିବା, ହତ୍ୟା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଉଠାଇବା, ଦୃଢ଼ ବିସ୍ତାର—ଏହି କ୍ରିୟା ତଳଵାରର, ତଳଵାର ଦେଇ ଚାପିବା ଓ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିବା ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଭୟ ଦେଇବା, ସୁରକ୍ଷା, ହତ୍ୟା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଉଠାଇବା, ବିସ୍ତାର—ଏହି କ୍ରିୟା ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଯନ୍ତ୍ରର। ଛାଡ଼ିବା, କଟିବା, ବରାହ ଚଳାଇବା, ଏକ ହାତ କିମ୍ବା ଦୁଇ ହାତରେ ଉଠାଇବା, ଧରିବା—ଏହି କ୍ରିୟା ଅଛି। ଦୁଇ ହାତ ଓ ବାହୁ ଦେଇ ବାନ୍ଧିବା, କମରରେ ଉଠାଇବା, ଛାତି ଓ ଫୋରହେଡ୍ ଉପରେ ଘାତ, ବାହୁ ମୁଡ଼ିବା—ଏହି ସବୁ ବିବରଣା ଅଛି। ଏହିପରେ, ଦୁଇ ହାତ ଓ ବାହୁ ଦେଇ ବାନ୍ଧିବା, କମରରେ ଉଠାଇବା, ଅଙ୍ଗକୁ ନମ୍ରତାରେ ବାନ୍ଧିବା, ଅଙ୍ଗକୁ ବିପରୀତ କରିବା—ଏହି କ୍ରିୟା ଅଛି। ଉପରକୁ ଘାତ, ହତ୍ୟା, ଗୋମୂତ୍ର ଭଙ୍ଗି, ବାମ ଓ ଡାହାଣ, ବାଘ ଦେଇ ଅଟକାଇବା, କରବୀର ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ଶତ୍ରୁକୁ ଭ୍ରାନ୍ତ କରିବା—ଏହି କ୍ରିୟା ଅଛି। ପାଶ୍ୱକୁ ବାନ୍ଧିବା, ଅପାମାର୍ଗ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି, ସୁଦର୍ଶନ, ସିଂହ ଉଚ୍ଛାଳନ, ହାତୀ ଉଚ୍ଛାଳନ, ଗଧା ଉଚ୍ଛାଳନ—ଏହି ସବୁ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି। ଗଦା ଓ ମଲ୍ୟୁଦ୍ଧର କ୍ରିୟା ଜଣାଯିବା ଉଚିତ—ତଣାଇବା, ମୁଡ଼ାଇବା, ବାହୁର ମୂଳ। ଗଳା ଘୁଅଡ଼ିବା, ପିଠି ଭାଙ୍ଗିବା, ଏହି ଭୟଙ୍କର କ୍ରିୟା, ବିପରୀତ ଓ ପ୍ରତିବିପରୀତ, ମେଉ ଓ ଛାଗ ହତ୍ୟା—ଏହି ସବୁ ଅଛି। ପଦ ଦେଇ ଘାତ, ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିବା, କମରରେ ଉଠାଇବା, ଦେହକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଖିବା, ଭୂମି ଚାପିବା—ଏହି କ୍ରିୟା ଅଛି। ଛାତି ଓ ଫୋରହେଡ୍ ଉପରେ ଘାତ, ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବା, ଉପରକୁ ଛାଡ଼ିବା, ତଳକୁ ହଲାଇବା, ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ ଚଳାଇବା—ଏହି ବିବରଣା ଅଛି। ହାତୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତରୁ ତଳକୁ ଛାଡ଼ିବା, ମୁହଁ ଘୁଅଡ଼ିବା, ଦିବ୍ୟ ମାର୍ଗ, ତଳ ମାର୍ଗ, ଭ୍ରାନ୍ତ ଦିଗରେ ଚଳାଇବା—ଏହି ବିବରଣା ଅଛି। ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ଘାତ, ତଳକୁ ଛାଡ଼ିବା, ଭୂମି ଉଖଣିବା, ଗୁଡ଼ି ଗୁଡ଼ି କଲା ନୀ, ବାହୁ ଓ ଅଙ୍ଗକୁ ବାନ୍ଧିବା—ଏହି ଭୟଙ୍କର କ୍ରିୟା ଅଛି। ପଛୁଆ ଦିଗରୁ ଘାତ, ପାଣି ଦେଇ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ବାହୁ ବାନ୍ଧିବା; ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହି ସବୁ କ୍ରିୟା ହାତୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ତୁ ଅସ୍ତ୍ର-କବଚ ସହ କରିବା ଉଚିତ। ଉତ୍ତମ ଅଙ୍କୁଶ ଧରିବା, ଗଳାରେ ଏକ, କାନ୍ଧରେ ଦୁଇ, ଦୁଇ ଧନୁର୍ଧର, ଦୁଇ ତଳଵାରଧାରୀ ହାତୀରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ରଥ, ଯୁଦ୍ଧ ଓ ହାତୀରେ ତିନି ଅଶ୍ୱାରୋହୀ ରଖିବା ଉଚିତ; ଅଶ୍ୱର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ତିନି ଧନୁର୍ଧର ନିୟୁକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ। ଧନୁର୍ଧର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏକ ଢାଳଧାରୀ ନିୟୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ; ନିଜ ମନ୍ତ୍ରରେ ଅସ୍ତ୍ର ପୂଜା କରି ତିନି ଜଗତକୁ ଭ୍ରାନ୍ତ କରୁଥିବା ଶାସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ଏହାପରେ ଅଗ୍ନି ଉପଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି—ସଠିକ ଓ ଅସଠିକ ବିଭାଜନ କରୁଥିବା ନ୍ୟାୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିବରଣା କରିବେ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଚାରିଟି ଭୂମି, ଚାରିଟି ଆଧାର, ଚାରିଟି ବିଧି ରହିଛି। ଏହା ଚାରିପ୍ରକାର ଉପକାର, ଚାରିପ୍ରକାର ବ୍ୟାପକତା, ଚାରିପ୍ରକାର କ୍ରିୟା ରହିଛି; ଏହିପ୍ରକ୍ରିୟା ଅଠ ଅଙ୍ଗ, ଅଠାର ଅଂଶ, ଏକଶ ଶାଖା ଅଛି। ତିନି ଉତ୍ପତ୍ତି, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ମାମଲା, ଦୁଇ ଦ୍ୱାର, ଦୁଇ ମାର୍ଗ; ଧର୍ମ, ନ୍ୟାୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ପ୍ରଚଳିତ ଚାଳ, ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା—ଏହି ସବୁ ଅଛି। ନ୍ୟାୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଚାରିଟି ଭୂମିରେ, ଶେଷଟି ପ୍ରଥମଟିକୁ ସ୍ଥିର କରେ; ଏଥିରେ ଧର୍ମ ସତ୍ୟରେ ଦୃଢ଼, ନ୍ୟାୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସାକ୍ଷୀ ଉପରେ ଆଧାରିତ। ପ୍ରଚଳିତ ଚାଳ ଲୋକମାନଙ୍କର ସାମୁହିକ ଆଚରଣ, ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ରାଜାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ; ଚାରି ବିଧିରେ ଏହା ସମ୍ପାଦିତ ହେବାରୁ ଏହି ନାମ ହୋଇଛି। ଏହା ଚାରି ଆଶ୍ରମକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥିବାରୁ ଚାରିପ୍ରକାର ଉପକାର ଅଛି; କର୍ତ୍ତା, ସାକ୍ଷୀ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ରାଜା ନିଜେ। କର୍ତ୍ତା ଚାରି ଅଞ୍ଚଳକୁ ବିସ୍ତାର କରୁଥିବାରୁ ଏହା ଚାରିପ୍ରକାର ବ୍ୟାପକତା: ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଜଗତକୁ ଉପକାର।