ହରି, ଅବିନାଶୀ ଦେବତା, ଯିଏ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭୂତ ହୁଏ, ସେଇ ହରି ନଥିବାରୁ ଦ୍ୱାରକା ନଗର ଉପରେ ସମୁଦ୍ର ଆସି ବିପ୍ଳବ ଲାଗିଥିଲା। ପାର୍ଥ, ଯାଦବମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ଜଳ ଓ ଧନ ଦାନ କରିଥିଲେ। ଏକ କୁଟିଳ ନାରୀଙ୍କର ଶାପରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଗଲେ। ପୁନି, ସେଇ ଶାପ ଦ୍ୱାରା, ଗୋପମାନେ ଗଦା ନେଇ ତାଙ୍କୁ ଧରି ନେଲେ। ଅର୍ଜୁନ ଏହି ପତ୍ନୀମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏହି ଦୁଃଖରେ ତିନି ଭାରି ଶୋକାକୁଳ ହେଲେ। ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହେଇ, ଅର୍ଜୁନ ଚିନ୍ତା କଲେ—"ମୋର ଶକ୍ତି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଥିଲା।" ତେଣୁ, ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଯାଇ, ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ। ସେ ନିଜ ଭାଇ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ, ନରପତି, ନିଜ ଧନୁ, ଅସ୍ତ୍ର, ରଥ ଓ ଘୋଡା ଦେଇଦେଲେ। କୃଷ୍ଣ ନଥିବାରୁ ସମସ୍ତ କିଛି ହାରାଇଗଲା, ଏବଂ ସେଇ ସମସ୍ତ ଦାନ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଠାରେ ଦେଇଦେଲେ। ଏହି ଖବର ଶୁଣି, ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କୁ ସିଂହାସନରେ ବସାଇଦେଲେ। ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା, ଦ୍ରୌପଦୀ ଓ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ; ସେ ଜଣେଇଥିଲେ ଯେ ଏହି ଜଗତ ଅସ୍ଥିର, ଏବଂ ହରିଙ୍କର ହାରାଇଯାଇଥିବା ଶତନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲେ। ମହାପଥରେ ଦ୍ରୌପଦୀ, ସହଦେବ, ନକୁଳ, ଫଳ୍ଗୁନା ଓ ଭୀମ ପତିତ ହେଲେ; ରାଜା ଶୋକରେ ବିଲୀନ ହେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରଥରେ ବୋସି, ସେ ଭାଇମାନେ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ତିଁ ସେଠାରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଏବଂ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଏହା ପରେ ଅଗ୍ନି କହିଲେ: "ମୁଁ ବୁଦ୍ଧିର ଉତ୍ପତ୍ତି ଉପରେ କଥା କହିବି, ଯାହା ଶୁଣିବା ଓ ପଢିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଫଳଦାୟୀ। ପୂର୍ବରୁ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେବା ସମୟରେ, ଦେବତାମାନେ ଦାନବମାନେ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେଲେ।" "ସମସ୍ତେ 'ରକ୍ଷା କର, ରକ୍ଷା କର' ଭାବେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସେମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ପ୍ରଭୁ ମାୟା ଓ ମୋହର ରୂପ ନେଇ, ଶୁଦ୍ଧୋଦନଙ୍କର ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେଇ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରି, ସେମାନେ ବେଦ ଧର୍ମକୁ ଛାଡି ଦେଲେ; ସେମାନେ ବୁଦ୍ଧ ହେଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ବେଦକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ।" "ପରେ, ପ୍ରଭୁ ଅର୍ହତ ଭାବେ ଆସି, ଅନ୍ୟମାନେ ଅର୍ହତ କରିଦେଲେ; ଏଭଳି ବେଦ ଧର୍ମର ଅଭାବରେ ବିଦ୍ୱେଶୀ ଧର୍ମ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ସେମାନେ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ଯାହା ନରକକୁ ନେଇଯିବ, ଏବଂ ନିମ୍ନତମ କୁ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବେ; କଳିଯୁଗ ଶେଷରେ, ସମସ୍ତ ମିଶ୍ରିତ ହେଇଯିବ।" "ଧର୍ମ ଅଭାବୀ ଚୋରମାନେ ଓ ବଜସନେୟ ବେଦ ରହିବ; ଦସ ଓ ପାଞ୍ଚ ଶାଖା ଏହାର ମାପ ହେବ। ଧର୍ମର ଚଦର ଯୋଗୁ ବେଶ ନେଇ, ଅଧର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ କରି, ମାଂସ ଭୋଜନ ଏବଂ ପାନ କରିବେ, ସେଇ ବିଦେଶୀ ରାଜାମାନେ।" "କଳ୍କି, ବିଷ୍ଣୁୟଶାଙ୍କର ପୁତ୍ର, ଯଜ୍ଞବାଲ୍କ୍ୟ ପୁରୋହିତ ଭାବେ, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ ବିଦେଶୀମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କରିବେ। ସେ ଚାରିବର୍ଗ ଓ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମର ଯଥାଯଥ ବିଭାଗ ନିର୍ମାଣ କରିବେ, ଲୋକମାନେକୁ ସତ୍ୟ ଧର୍ମର ପଥରେ ରଖିବେ।" "କଳ୍କି ରୂପକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ହରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ; ତାପରେ ପୁନି କୃତଯୁଗ ଆସିବ। ଚତୁର୍ବର୍ଗ ଓ ଆଶ୍ରମମାନେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଉପସ୍ଥିତ ରହିବେ, ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଚକ୍ର ଓ ମନ୍ବନ୍ତରରେ।" "ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅବତାର ଅସଂଖ୍ୟ, ପୂର୍ବ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ; ଯେଉଁମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦଶ ଅବତାର ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି ଅଥବା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପରିବାର ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ। ଏଭଳି, ହରି ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ବିଭାଗ କରିଥାନ୍ତି।" ଅଗ୍ନି ପୁନି କହିଲେ: "ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ଓ ଲୀଳା ବିଷୟରେ ଏବେ କଥା କହିବି, ଶୁଣ। ସେ, ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି, ଗୁଣ ଓ ଅଗୁଣର ଉତ୍ପତ୍ତି।" "ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଥିଲା; ଆକାଶ, ରାତି, ଦିନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ନଥିଲା। ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେମାନେକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କଲେ।" "ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ, ମହାତତ୍ତ୍ୱ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ତାହାରୁ 'ମୁଁ' ଭାବ ଆସିଲା; ଏହି 'ମୁଁ' ଭାବରୁ ତିନି ପ୍ରକାର ଗୁଣ—ସାତ୍ତ୍ୱିକ, ରାଜସିକ ଓ ତାମସିକ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।" "'ମୁଁ' ଭାବରୁ ଶବ୍ଦର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ଆସିଲା, ତାହାରୁ ଆକାଶ; ସ୍ପର୍ଶର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ବାୟୁ; ରୂପର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଅଗ୍ନି।" "ରସର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଜଳ; ଗନ୍ଧର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ପୃଥିବୀ ଜଣାଯାଏ। 'ମୁଁ' ଭାବର ତାମସିକ ଅଂଶରୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ, ରାଜସିକ ଅଂଶରୁ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।" "ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଅଂଶରୁ ଦଶ ଦେବତା ଓ ମନ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ଏହିପରି ଏଗାରୋଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ହେଲା। ତାପରେ, ଅତ୍ମଭୂତ ପ୍ରଭୁ, ବିଭିନ୍ନ ଜୀବ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି—" "ପ୍ରଥମେ ଜଳ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଏବଂ ତାହାରେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦେଲେ। ଏହି ଜଳ 'ନାରା' ଭାବେ ପରିଚିତ, ଏବଂ ଜଳ 'ନର'ର ପୁତ୍ର ଭାବେ କଥାଯାଏ।" "ଏହି ଜଳ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଆଶ୍ରୟ ଥିଲା, ତେଣୁ ସେ 'ନାରାୟଣ' ଭାବେ ସ୍ମୃତିରେ ଆସିଲେ। ପରେ, ଏକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗର ଡିଁଠି ଜଳ ଉପରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।" "ସେ ଡିଁଠି ଭିତରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଅତ୍ମଭୂତ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ଏଠି ଏକ ବର୍ଷ ରହିଲେ।" "ତାପରେ ଡିଁଠିକୁ ଦୁଇ ଭାଗ କରି, ଦିବ୍ୟ ଓ ପୃଥିବୀ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ଏହି ଦୁଇ ଭାଗ ମଧ୍ୟରେ, ପ୍ରଭୁ ଆକାଶ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।" "ପୃଥିବୀକୁ ଜଳ ଉପରେ ଭାସି ରଖି, ଦଶ ଦିଗ ନିର୍ମାଣ କଲେ; ସେଠାରେ ସମୟ, ମନ, ଓ ଭାଷା, ଇଚ୍ଛା, କ୍ରୋଧ ଓ ଆନନ୍ଦ ରଖିଲେ।" "ଜୀବ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହି, ପ୍ରଭୁ ଏହି ରୂପରେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ତାପରେ ବିଜୁଳି, ତାଡିତ, ମେଘ, ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।" "ପ୍ରଥମେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ତାପରେ ନିଜ ମୁଖରୁ ବର୍ଷାଦେବତା; ଯଜ୍ଞ ସାଧନ ପାଇଁ ବୃଗ୍, ଯଜୁର୍ ଓ ସାମ ବେଦ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।" "ଏହି ବେଦ ଦ୍ୱାରା ସାଧ୍ୟମାନେ ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ଦେବତାମାନେଠାରେ ପୂଜା କଲେ; ସେ ସନତ୍କୁମାର ଓ କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ରୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।