ସପ୍ତମ ଦିନ ଆସିଲାପରେ, ସମୁଦ୍ର ଭାରି ଉଠି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଢାକି ଦେବ। ଏହି ସମୟରେ, ତୁମେ ଏକ ନୌକାରେ ବସିବା ଦରକାର, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଚାଷବାଲି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବୀଜ ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ବସ୍ତୁ ସଂଗ୍ରହ କରିବାକୁ ଭୁଲିବ ନାହିଁ। ସାପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ରହି, ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରାତି ଅତିକ୍ରମ କରିବା। ମୁଁ ଆସିଲେ, ମୋ ଶିଙ୍ଗକୁ ବଡ଼ ନାଗ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ନୌକାକୁ ବାନ୍ଧିଦେବା। ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେଇ, ମାଛଟି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା। ମନୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କଲେ। ସମୁଦ୍ର ବଢ଼ି ଆସିଲା, ମନୁ ନୌକାରେ ଚଢ଼ିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ମାଛ ଦେଖିଲେ—ସୁନା ରଙ୍ଗର, ଏକ ଶିଙ୍ଗ ଥିବା, ଲକ୍ଷ୍ୟ ଯୋଜନା ପରିମାଣର। ଏହି ମାଛର ଶିଙ୍ଗକୁ ଏକ ଦୃଢ଼ ଦୂର୍ବଳ ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ନୌକା ବାନ୍ଧାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟକୁ "ମତ୍ସ୍ୟପୁରାଣ" ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ମନୁ, ମାଛଙ୍କୁ ଶ୍ରୀଗୀତ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତି କରି, ତାଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଲେ ଯେ, ହୟଗ୍ରୀବ ନାମକ ଦାନବ ବେଦ ଚୋରି କରି ନେଇଥିଲା। କେଶବ, ଏହି ଦାନବକୁ ବଧ କରି, ବେଦକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କଲେ। ନୂତନ କଳ୍ପ ଆସିଲାବେଳେ, ହରି ପ୍ରଥମେ ବରାହ ତଥା କୂର୍ମ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ଏହି କଥା ଆଗକୁ ଆଗ୍ନି କହିଲେ—"ମୁଁ ବରାହ ଅବତାରର ବିବରଣୀ ଦେଉଛି, ଯିଏ ପାପ ନାଶ କରେ। ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ନାମକ ଦାନବ, ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ହରାଇ ଦେବଲୋକରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ହରି ବରାହ ରୂପେ ଅବତରଣ କରି, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରି, ଦାନବକୁ ବଧ କଲେ।" ଏପରେ, ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ହେଲେ, ହରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କ ଭାଇ ଥିଲେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ। ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ଭାଗ ଦଖଲ କରି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଉପରେ ଅଧିକାର କଲେ। ତାହାପରେ ନରସିଂହ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ନରସିଂହ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତିତ, ଦେବତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଅସଳ ସ୍ଥାନରେ ପୁନଃସ୍ଥାପିତ କଲେ। ପୁରୁଣା ଦେବାସୁର ସଂଗ୍ରାମରେ ବଳି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ହରାଇଦେଲେ। ହାରି ଦେବତାମାନେ ହରିଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅଦିତି ଓ କଶ୍ୟପଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାୟାରହିତ ଦେହ ନେଇ, ହରି ବାମନ ରୂପେ ଅବତାରଣ କଲେ। ବାମନ ଅବତାର, ଦେବତାଙ୍କ ସ୍ତୁତିତ, ଅଦିତିଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ଗଲେ। ବଳିଙ୍କ ଦ୍ୱାରରେ ବେଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ବାମନଙ୍କ ବେଦପାଠ ଶୁଣି ବଳି, ଯଦିଓ ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟ ବିରୋଧ କଲେ, ତଥାପି କହିଲେ, "ତୁମେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର, କହ।" ବାମନ କହିଲେ, "ମୁଁ ତୁମକୁ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କର, ଦେଇପାରିବି। ମୋ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଇଁ ମାତ୍ର ତିନି ପଦ ଜମି ଦିଅ।" ବଳି ଏହି ଦାନ ଦେବାକୁ ସ୍ୱୀକାର କଲେ। ଜଳ ହାତରେ ଦେଲେ, ବାମନ ଛୋଟ ରୂପ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ତିନି ପଦରେ ପୃଥିବୀ, ମଧ୍ୟଲୋକ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଦଳିନେଲେ। ବଳିକୁ ସୁତଳ ଲୋକକୁ ପଠାଇ, ଏହି ରାଜ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ସମସ୍ତ ଲୋକର ସ୍ୱାମୀ ହେଲେ। ଏପରେ ଆଗ୍ନି କହିଲେ, "ପରଶୁରାମ ଅବତାର କଥା କହିବି, ଶୁଣ। କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଅତ୍ୟାଧିକ ଅହଂକାରୀ ହେବାରୁ, ହରି ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ କରିବାକୁ ଭୂମିକୁ ଅବତରଣ କଲେ। ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ଜମଦଗ୍ନି ଓ ରେଣୁକାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାର୍ଗବ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।" ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କ କୃପାରେ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ଏକ ହଜାର ହାତ ଥିବା ରାଜା ହେଲେ। ଏକଦିନ ଶିକାର କରି ଥକି, ଜମଦଗ୍ନି ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଆସିଲେ। କାମଧେନୁ ଗାଈର ଶକ୍ତିରେ ସେ ଏବଂ ସେଙ୍କ ଚତୁର୍ଦଳୀ ସେନା ଭୋଜନ ପାଇଲେ। ରାଜା କାମଧେନୁ ଚାହିଲେ, ଦିଆଯିବା ନାହିଁ କହିଲେ, ତେଣୁ ଶକ୍ତି ପ୍ରୟୋଗ କରି ଗାଈକୁ ନେଇ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ଦୁଃଖରେ, ରାମ ତାଙ୍କର ମଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମ କୃପାଣ ଦ୍ୱାରା ରାଜାକୁ ବଧ କଲେ, ଏବଂ କାମଧେନୁ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ। କିନ୍ତୁ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲେ। ରାମ ଏହା ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ସେ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର ଦୁଃଖରେ ତିନିଥର ସାତ ବାର ପୃଥିବୀକୁ କ୍ଷତ୍ରିୟଶୂନ୍ୟ କଲେ। କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ପଞ୍ଚ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କୁଣ୍ଡ କରି ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କଲେ। ପୃଥିବୀ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦାନ କରି, ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତରେ ବସିଲେ। ଏହିପରି କୂର୍ମ, ବରାହ, ନରସିଂହ, ବାମନ ଅବତାର ମଧ୍ୟ ଘଟିଲା। ଏହିପରି ରାମ ଅବତାର କଥା ଶୁଣିଲେ, ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏବେ ଆଗ୍ନି କହିଲେ, "ମୁଁ ରାମାୟଣ କଥା କହିବି, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ନାରଦ କହିଥିଲେ, ଏବଂ ବାଲ୍ମୀକି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲେ। ଏହି କଥା ଶ୍ରବଣ କଲେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ମିଳେ।" ନାରଦ କହିଲେ, ବିଷ୍ଣୁଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ମାରୀଚି, ତାଙ୍କଠାରୁ କଶ୍ୟପ, ତାଙ୍କଠାରୁ ସୂର୍ୟ, ସୂର୍ୟଠାରୁ ବିବସ୍ବତଙ୍କ ପୁତ୍ର ମନୁ ଜନ୍ମିଲେ। ମନୁଠାରୁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ତାଙ୍କ ଉତ୍ତରଧିକାରୀ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ତାଙ୍କଠାରୁ ରଘୁ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଅଜ, ଏବଂ ପରେ ଦଶରଥ ଜନ୍ମିଲେ। ରାବଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନବମାନେଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ, ହରି ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲେ। ଦଶରଥଙ୍କ ରାଣୀ କୌଶଳ୍ୟାଠାରୁ ରାମ, କୈକେୟୀଠାରୁ ଭରତ, ସୁମିତ୍ରାଠାରୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଜନ୍ମିଲେ। ଋଷ୍ୟଶ୍ରଙ୍ଗଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂତିତ ପାୟସ ଭୋଜନ କରି, ଏହି ପୁତ୍ରମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଏହି ସମସ୍ତ ପୁତ୍ର ନିଜ ପିତାଙ୍କ ସହ ବଢ଼ିବା ଲାଗିଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ବିଧ୍ନ ନାଶ ପାଇଁ ପଠାଇଲେ। ସେଠାରେ ରାମ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ର ବିଦ୍ୟା ଶିଖି, ତାଡକାକୁ ବଧ କଲେ। ମାନବ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦୂରରୁ ମାରୀଚକୁ ଭ୍ରମିତ କଲେ, ଏବଂ ତ୍ୟାଗୀ ସୁବାହୁଙ୍କୁ ସେନା ସହ ବଧ କଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନଙ୍କ ସହ ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମରେ ରହି, ରାମ ମିଥିଳାର ରାଜାଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ଯାଇ, ଧନୁଷ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ। ଶତାନନ୍ଦ ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କୃପାରେ ରାମ ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଏବଂ ଏହି ଯଜ୍ଞର କଥା ଶୁଣିଲେ। ରାମ ସହଜରେ ଧନୁଷ ଚଢ଼ାଇ ଭଙ୍ଗ କଲେ। ତେଣୁ ଜନକ, ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନ ହୋଇଥିବା ଝିଅ ସୀତାକୁ ବୀର୍ୟଶୁଳ୍କ ଭାବେ ଦେଇଦେଲେ।