ଏକ ସମୟରେ, ଶ୍ରୀ ଅଗ୍ନିଦେବ ଶିଷ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବୃକ୍ଷ ଓ ଫଳ ଉତ୍ପାଦନ, ଦେବପୂଜା ଓ ଧନୁର୍ବେଦର ଗୁପ୍ତ ଶିକ୍ଷା ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥିଲେ। ଅଗ୍ନିଦେବ କହିଲେ, ଯଦି ବୃକ୍ଷରେ ଫଳ ନାହିଁ, ତେବେ କୁଳଥ, ମାଷ, ମୁଦ୍ଗ, ତିଳ ଓ ଯବ ଦିଆଯାଇପାରିବ; ସଦା ଘିଅ ଓ ଢିଅ ଦେଇ ଫଳ ଓ ଫୁଲ ଦିଆଯାଇପାରିବ। ମାଛ ଜଳରେ ପାନି ଦେଲେ ବୃକ୍ଷ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି; ଛେଉ ଗୋବର ଗୁଡ଼ିକ, ଯବ ଗୁଡ଼ିକ ଓ ତିଳ ଦିଆଯାଇପାରିବ। ଗୋମାଂସ ଓ ଜଳକୁ ସାତ ରାତି ରଖି ଦେଲେ, ସମସ୍ତ ବୃକ୍ଷକୁ ଛିଟିଲେ ଫଳ ଓ ଫୁଲର ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ। ବିଶେଷତଃ ଆମ୍ବ ଗଛକୁ ଢିଅ ମାଛ ଜଳରେ ପାନି ଦେବା ଉଚିତ; ଏହିପରି ଅଶୋକ ଗଛ ପାଇଁ କାମିନୀ ଗଛର ମୂଳକୁ ଚେପି ଦେବା ସ୍ୱୀକୃତ। ଖଜୁରି, ନଡ଼ିଆ ଓ ଏହିପରି ଦ୍ରବ୍ୟ ସଲ୍ଟ ସହ ଦିଲେ ପୋଷଣ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ; ଭିଡ଼ଙ୍ଗ, ମାଛ ଓ ମାଂସ ଦେଲେ ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା ଶୁଭ ଭାବେ ପୂରଣ ହୁଏ। ଅଗ୍ନିଦେବ ଆଉ କହିଲେ, ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଲେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସଫଳତା ମିଳେ; ମାଲତୀ, ମଲ୍ଲିକା, ଯୂଥୀ, ପାଟଳା ଓ କରବୀର ଫୁଲ ଦିଆଯାଇପାରିବ। ପାବନୀ, ଅତିମୁକ୍ତ, କର୍ଣ୍ଣିକାର, କୁରଣ୍ଟକ, କୁବ୍ଜକ, ତଗର, ନୀପ, ବାଣ ଓ ବର୍ବପ-ମଲ୍ଲିକା ଫୁଲ ବି ଉପଯୁକ୍ତ। ଅଶୋକ, ତିଲକ ଓ କୁନ୍ଦ ଫୁଲ, ତମାଳ ଓ ବିଳ୍ବ ପତ୍ର, ଶମୀ ଓ ଭୃଙ୍ଗରାଜ ପତ୍ର ଦିଆଯାଇପାରିବ। ତୁଳସୀ, କାଳ-ତୁଳସୀ ପତ୍ର, ଭାସକ ପତ୍ର, କେତକୀ ପତ୍ର ଓ ଫୁଲ, ପଦ୍ମ, ରକ୍ତପଦ୍ମ ଓ ଏହିପରି ଫୁଲ ବି ଉପଯୁକ୍ତ। ନାର୍କ୍କ, ଉନ୍ମତ୍ତକ, କଙ୍ଗାଞ୍ଚୀ, ଗିରିମଲ୍ଲିକା ଦିଆଯାଇପାରିବ; କଉଟଜ ଓ ଶାଲମଳୀ ଫୁଲ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ, କଣ୍ଟା ଥିବା ଫୁଲ ବି ଦିଆଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ଘିଅ ଦେଇ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ କୋଟି ଫଳ ମିଳେ; ଏକ ଆଢ଼କ ଘିଅ ଓ ଦୁଧ ଦେଲେ ରାଜାଙ୍କ ପରି ସ୍ଵର୍ଗ ମିଳେ। ଏହାପରେ ଅଗ୍ନିଦେବ ଧନୁର୍ବେଦ ବିଷୟରେ ଶିକ୍ଷା ଦେଇ କହିଲେ, ଧନୁର୍ବେଦର ଚାରି ଭାଗ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ପଦାତି ଯୋଧାମାନେ ଅଛନ୍ତି। ଏହାକୁ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି: ଯନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା, ହାତ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା, ଛାଡ଼ି ଧରାଯାଇଥିବା, ଛାଡ଼ାଯାଇନଥିବା, ଓ ହାତ-ହାତ ଯୁଦ୍ଧ। ଏହା ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ପ୍ରକାର, ଏବଂ ସାଧାରଣ ଓ ଚତୁର ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ଆଉ ଦୁଇ ପ୍ରକାର। ଧନୁର୍ବେଦରେ ଧନୁ, ଯନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଅସ୍ତ୍ର 'ୟନ୍ତ୍ର-ମୁକ୍ତ' ଭାବେ ପରିଚିତ; ପଥର, ତୀର, ଓ ଶସ୍ତ୍ର ହାତ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା 'ହସ୍ତ-ମୁକ୍ତ'। ଛାଡ଼ି ଧରାଯାଇଥିବା ଶସ୍ତ୍ର, ଯଥା ତୀର, 'ମୁକ୍ତ-ଧୃତ' ଭାବରେ ଜଣାଯାଇଥିବା; କଟାରି ଓ ଏହିପରି ଶସ୍ତ୍ର 'ଅମୁକ୍ତ' ଭାବରେ, ଏବଂ ହାତ-ହାତ ଯୁଦ୍ଧ ଅସ୍ତ୍ର ବିନା। ଯୋଧା ଉପଯୁକ୍ତ ଅଭ୍ୟାସ କରି, କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର କରି ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନିଅ; ଧନୁର୍ବେଦରେ ଧନୁ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ତୀର ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟମ, କଟାରି ଦ୍ୱାରା ଅଧମ, ହାତ ଦ୍ୱାରା ତାହାଠାରୁ ଅଧମ। ଧନୁର୍ବେଦ ଶିକ୍ଷକ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା କ୍ଷତ୍ରିୟ ହେବା ଉଚିତ। ଶୂଦ୍ର କେବଳ ଆତ୍ମରକ୍ଷା କିମ୍ବା ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ରାଜାକୁ ଦେଶୀ ଯୋଧାମାନେ ସହଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ। ଯୁଦ୍ଧ କଳାରେ, ଅଙ୍ଗୁଠି, ଗୁଡ଼ି, ହାତ ଓ ପାଦ ଯୋଡ଼ିଲେ 'ସମପଦ୍' ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ; ପାଦ ମୁହଁ ଚେପି, ଦୁଇ ଘୁଡ଼ି ସୁଦୃଢ଼ ଓ ତିନି ମାନ୍ୟା ଦୂର ରଖିଲେ 'ବୈଶାଖ' ଭାବରେ ଜଣାଯାଇପାରିବ। ଘୁଡ଼ି ହଂସ ପଥ ଭଳି ଲାଗିଲେ, ଚାରି ମାନ୍ୟା ଦୂର ହେଲେ 'ମଣ୍ଡଳ' ପଦ୍ବା। ହଂସ ପଥ ଭଳି ଦକ୍ଷିଣ ଘୁଡ଼ି ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଉରୁ ଦୃଢ଼, ପାଞ୍ଚ ମାନ୍ୟା ଚଉଡ଼ା ହେଲେ 'ଆଳୀଢ଼' ପଦ୍ବା। ଏହି ପଦ୍ବା ପ୍ରତିକ୍ରମ କଲେ 'ପ୍ରତ୍ୟାଳୀଢ଼' ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ; ବାମ ପାଦ ହରିକା ହେବା କିମ୍ବା ଦକ୍ଷିଣ ପାଦ ସିଧା ହେବା। ଗୁଡ଼ି ଓ ଏଡ଼ି ଦୃଢ଼, ପାଞ୍ଚ ଅଙ୍ଗୁଳ ଚଉଡ଼ା, ଏହି ପଦ୍ବା ଦ୍ୱାଦଶ ଅଙ୍ଗୁଳ ଲମ୍ବା। ବାମ ଘୁଡ଼ି ସିଧା, ଦକ୍ଷିଣ ଭଲ ଭାବେ ପ୍ରସାରିତ; କିମ୍ବା ଦକ୍ଷିଣ ଘୁଡ଼ି ଭାଙ୍ଗିଲେ ଏହା ଅଚଳ ଓ ବାକ୍ର। ଏହି ପାଦ ଓ ଘୁଡ଼ି ଦଣ୍ଡ ଭଳି ପ୍ରସାରିତ କରିବା 'ବିକଟ' ପଦ୍ବା, ଦୁଇ ହାତ ଲମ୍ବା। ଦୁଇ ପାଦ ଉଠାଇ, ଘୁଡ଼ି ଦୁଇ ଭାଗ କଲେ 'ସମ୍ପୁଟ' ପଦ୍ବା। ପାଦ କିଛି ବାହାରକୁ ଘୁଡ଼ି, ଦଣ୍ଡ ଭଳି ସିଧା, ଏହା ଶୋଡ଼ ଅଙ୍ଗୁଳ ଲମ୍ବା। ଏଠାରେ, ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରଥମେ 'ସ୍ଵସ୍ତିକ' ପଦ୍ବାରେ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ; ବାମ ହାତରେ ଧନୁ, ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ତୀର ଧରିବା। ବୈଶାଖ କିମ୍ବା ଜାତ ପଦ୍ବାରେ, କିମ୍ବା ଯେଉଁ extended ପଦ୍ବାରେ ଥିଲେ, ପ୍ରିୟ ଧନୁରେ ତାର ଲଗାଇବା ଉଚିତ। ଧନୁର ତଳ ଅଂଶକୁ କଟିରେ, ତୀର ମୁଣ୍ଡକୁ ତିପରେ ରଖି, ଭୂମିରେ ରଖି ଉଠାଇବା ଉଚିତ। ହାତ ଭାଙ୍ଗି, ମୁଠି ମୁଡ଼ି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁ ହେଉଛି ଯେଉଁଠାରେ ତୀର ଓ ପାଖି ହାତରେ ଭଲ ଭାବେ ଫିଟ୍ ହୁଏ। ଧନୁର ବ୍ୟବଧାନ ଦ୍ୱାଦଶ ଅଙ୍ଗୁଳ ହେବା ଉଚିତ; ତାର ଅତି ଢିଲା କିମ୍ବା ଅତି ଟିଟ଼ ନୁହେଁ, ସଠିକ୍ ଭାବେ ଫିଟ୍ ହେବା ଉଚିତ। ଧନୁକୁ ନାଭିରେ, ତୀରକୁ କଟିରେ ରଖି, ହାତ ଉଠାଇ, ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ତୀରକୁ ଦକ୍ଷିଣ ମୁଠିରେ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରି, ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ନିଶାନା କରି, ହାତ ଆଗକୁ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସାରିତ କରିବା ଉଚିତ। ତୀର ନା ଅତି ନିକଟ ନା ଅତି ଦୂର, ନା ଅତି ଉପର, ନା ଅତି ତଳ; ଏହା ଭାଙ୍ଗି ନୁହେଁ, ଉପରେ ନୁହେଁ, ଚଳିତ ନୁହେଁ, ଅତି ମୁଡ଼ି ନୁହେଁ। ଏହା ସିଧା, ନିଶ୍ଚଳ ଗୁଣ ଥିବା ଦଣ୍ଡ ଭଳି ଧରି, ଏହି ମୁଠି ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଢାକିବା ଉଚିତ। ଧନୁର୍ବାଣୀ ଉପରେ ଅର୍ଚ୍ଚର ଉପରି ଉଠିବା, ଛାତି ତ୍ରିକୋଣ ଭଳି, ଗଳା ନିଶ୍ଚଳ, ମୁଣ୍ଡ କୁହୁକୁ ଭଳି ହେବା ଉଚିତ। କପାଳ, ନାକ, ମୁଁହ ଓ କାନ୍ଧ ଘୋଡ଼ା ଭଳି ଅନୁକ୍ରମ କରିବା ଉଚିତ; ତାର ଓ କାନ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ତିନି ଅଙ୍ଗୁଳ ବ୍ୟବଧାନ ମାନିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ଅଗ୍ନିଦେବ ଶିଷ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ବୃକ୍ଷ ଉତ୍ପାଦନ, ଦେବପୂଜା ଓ ଧନୁର୍ବେଦର ଶିକ୍ଷା ଦେଇ ନିଜ ଜ୍ଞାନ ଦାନ କରିଥିଲେ।