ଏକ ସମୟର କଥା, ବିଜୟର ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଫାର୍ଗବ ଗୋତ୍ରର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତାନର ବୃଦ୍ଧି ଆଣିବାକୁ ଉଦ୍ୟମ ହେଲା; ଆଂଗିରସ ଗୋତ୍ରର ପୂର୍ଣ୍ଣତା ସହିତ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବାକୁ ଚାହାଯିଲା। ଶୁଭ ମୂହୂର୍ତ୍ତରେ କାଶ୍ୟପ ଗୋତ୍ରରେ ଉତ୍ତମ ଚିତ୍ତ ଦେବା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଗଲା, ଏହା ସମସ୍ତ ବୀଜ, ରତ୍ନ ଓ ଔଷଧୀ ହେବାରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ। ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ, ନନ୍ଦା, ଓ ବାସିଷ୍ଠରେ ଏଠାରେ ଆନନ୍ଦ ହେବାକୁ ଚାହାଯିଲା; ପ୍ରଜାପତିର କନ୍ୟା ଦେବୀ, ଚତୁର୍ମୁଖୀ ଭୂମିରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏହି ଶୁଭ, ଧର୍ମିକ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଦେବୀ କାଶ୍ୟପୀ ଘରରେ ଆନନ୍ଦ ଆଣନ୍ତୁ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ମାଳାରେ ସଜାଯାଉ। ଦେବୀ, ଘରରେ ସମୃଦ୍ଧି ଆଣନ୍ତୁ, କାଶ୍ୟପୀ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତୁ; ଆଂଗିରସ ଋଷିର ପୁତ୍ରର ଅଅବାଧିତ, ଅଅଭିନ୍ନ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘରରେ ଏହି ଆନନ୍ଦ ରହୁ। ଇଟା ଉପରେ ଚାହିଁଥିବା ବସ୍ତୁ ଅର୍ପଣ କରାଯାଉ, ଘରର ଭିତି ଉପସ୍ଥାପିତ କରାଯାଉ; ଭୂମିର ନାଥ, ନଗରର ନାଥ, ଘରର ନାଥ ଓ ସମ୍ପତ୍ତିର ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ପୂର୍ବପାଦ ହେଉ। ଏହି ଦେବୀ ମାନବ, ଧନ, ହାତୀ, ଘୋଡା ଓ ଗୋମାସିର ବୃଦ୍ଧି ଆଣନ୍ତୁ; ଏହିପରି ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାବେଳେ ପଥର ରଖିବା ଆନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ଘରର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଶୁଭ ପ୍ଲକ୍ଷ ଗଛ ଅଛି; ଘରର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ବାଣୀ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଉଦୁମ୍ବରା ଓ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଉତ୍ତମ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛ ଅଛି। ଘରର ବାମ ଦିଗରେ ଏକ ଉଦ୍ୟାନ କିମ୍ବା ଶୁଭ ନିବାସ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ; ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାତରେ, ଧର୍ମ ଲାଭ ପାଇଁ, ଶୀତ ଋତୁରେ, ଦିନର ଶେଷରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ବର୍ଷା ରାତିରେ, ଭୂମି ଶୁଖିଲା ଥିଲେ, ରୋପିଥିବା ଗଛକୁ ପାଣି ଦେବା ଉଚିତ; ବିରାଙ୍ଗା ଓ ଘିଏ ମିଶାଇ ପାଣି ଦେବା ଉଚିତ। ଫଳ ଅଭାବ ହେଲେ, କୁଳଥା, ମାଷ, ମୁଡ୍ଗା, ତିଳ ଓ ଯବ ଦେଇବା; ସଦା ଫଳ ଓ ଫୁଲ ପାଇଁ ଘିଏ ଓ ଶୀତ ଦୁଧ ଢାଳିବା ଉଚିତ। ମାଛ ଦିଆ ପାଣିରେ ଗଛ ଚର୍ଚ୍ଚା ହୁଏ; ମେଁଢ ମଳ ଚୂରା, ଯବ ଚୂରା ଓ ତିଳ ବି ଦେବା ଉଚିତ। ଗୋମାଂସ ଓ ପାଣି ସାତ ରାତି ରଖିବା ଉଚିତ; ସମସ୍ତ ଗଛକୁ ଛିଟିଲେ ଫଳ ଓ ଫୁଲର ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ। ଶୀତ ମାଛ ଦିଆ ପାଣିରେ ଆମ୍ବ ଗଛକୁ ଜଳ ଦେବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଅଶୋକ ଗଛ ପାଇଁ କାମିନୀ ଗଛର ମୂଳକୁ ମାରିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଣାଯାଏ। ଖଜୁରି, ନଡିଆ ଓ ଏହିପରି ବସ୍ତୁ ଲୁଣ ସହିତ ଦେଲେ ପୋଷଣ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ; ଭିଡ଼ଙ୍ଗା, ମାଛ ଓ ମାଂସ ଦେଲେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଶୁଭ ଭାବରେ ପୂରଣ ହୁଏ। ଏହି ସମୟରେ ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ପୁଷ୍ପରେ ପୂଜା କରିଲେ, ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସଫଳତା ଦେନ୍ତି; ମାଲତୀ, ମଲ୍ଲିକା, ଯୂଥୀ, ପାଟଲା ଓ କରବୀର ପୁଷ୍ପ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ। ପାବନୀ, ଅତିମୁକ୍ତ, କର୍ଣ୍ଣିକାର, କୁରଣ୍ଟକ, କୁବ୍ଜକ, ଟଗର, ନୀପ, ବାଣ ଓ ବର୍ବପ-ମଲ୍ଲିକା ପୁଷ୍ପ ବି ଉପଯୋଗ ହୁଏ। ଅଶୋକ, ତିଳକ, କୁନ୍ଦ ପୁଷ୍ପ, ତମାଳ ପତ୍ର, ବିଲ୍ବ ପତ୍ର, ଶମୀ ପତ୍ର, ଭୃଙ୍ଗରାଜ ପତ୍ର ମଧ୍ୟ ପୂଜା ପାଇଁ ଉଚିତ। ତୁଳସୀ, କଳା-ତୁଳସୀ ପତ୍ର, ଭାସକ ପୂଜା ପାଇଁ, କେତକୀ ପତ୍ର ଓ ପୁଷ୍ପ, ପଦ୍ମ, ଲାଲ ପଦ୍ମ ଓ ଏହିପରି ପୁଷ୍ପ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ। ନାର୍କ୍କ, ଉନ୍ମତ୍ତକ, କଙ୍ଗାଞ୍ଚୀ, ଗିରିମଲ୍ଲିକା ପୂଜାରେ ବ୍ୟବହୃତ; କୌଟଜ ଓ ଶାଲ୍ମଲୀ ପୁଷ୍ପ ଉପଯୋଗ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, କଣ୍ଟା ଥିବା ପୁଷ୍ପ ବି ଉପଯୋଗ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ଘିଏରେ ନିସ୍ନାନ କରାଇଲେ କୋଟି ଫଳ ମିଳେ; ଏକ ଆଢ଼କ ଘିଏ ଓ ଦୁଧ ଦେଲେ ରାଜା ପରି ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ ହୁଏ। ଏହିପରି ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ଧନୁର୍ବେଦର ଚାରିଟି ଅଂଶ ଅଛି, ମୁଁ ପଞ୍ଚଭାଗରେ ବିବେଚନା କରିବି, ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡା ଓ ପଦାତି ଯୋଦ୍ଧାର ଆଧାରରେ। ଏହି ବେଦ ପଞ୍ଚଭାଗ ଆକାରରେ ଉପସ୍ଥାପିତ: ଯନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯିବା, ହାତରେ ଛାଡ଼ାଯିବା, ଛାଡ଼ି ଧରାଯିବା, ନ ଛାଡ଼ାଯିବା, ଓ ହାତାହାତି ଯୁଦ୍ଧ। ଏହିମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ରର ବ୍ୟବହାର ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ; ଏଥିରେ ଦିଗ୍ଦେଖା ଓ ଚତୁର୍ୟୁକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ଭାଗ ହୁଏ। ଯନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯିବା, ଧନୁ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ପଥର, ବଣ, ଓ ଏହିପରି ଅସ୍ତ୍ର ହାତରେ ଛାଡ଼ାଯିବା 'ହାତ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯିବା' କହାଯାଏ। ଛାଡ଼ି ଧରାଯିବା, ଯଥା ବଣ, ଏହା ଏପରି ଅସ୍ତ୍ର; ତଳୱାର ଓ ଏହିପରି ଅସ୍ତ୍ର ନ ଛାଡ଼ାଯିବା, ଏହା କୁସ୍ତି ପାଇଁ, ଯେଉଁଠାରେ ଅସ୍ତ୍ର ନାହିଁ। ଯେଉଁଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଚାହେ, କ୍ଳାନ୍ତି ଜୟ କରି, ଯଥାଯଥ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ; ଧନୁର୍ବେଦର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୁଦ୍ଧ ଧନୁ ସହିତ, ବଣ ସହିତ ମଧ୍ୟମ, ତଳୱାର ସହିତ ନିମ୍ନ, ହାତାହାତି ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ନିମ୍ନ। ଧନୁର୍ବେଦ ଶିକ୍ଷକ ବିଦ୍ୱାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା କ୍ଷତ୍ରିୟ ହେବା ଉଚିତ। ଶୂଦ୍ର କେବଳ ନିଜ ରକ୍ଷା କିମ୍ବା ରାଜା ଆଜ୍ଞାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ରାଜାକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସହଯୋଗ କରିବେ। ଅଙ୍ଗୁଠି, ଗୋଡ଼, ହାତ ଓ ପାଦ ଏକସାଥି ଯୋଡ଼ିଲେ, ଏହା 'ସମପଦ ଭାବ' ରୂପେ ଚିହ୍ନିତ। ଗୋଡ଼ର ବାହାର ତଳ ଏକସାଥି ରଖିଲେ, ଦୁଇ ଘୁଂଟି ଦୃଢ଼ ଓ ତିନି ପ୍ରସ୍ଥ ଦୂରେ ରଖିଲେ, ଏହା 'ବୈଶାଖ ଭାବ'। ଘୁଂଟି ହଂସର ପଦ ଭଳି ଶୂନ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଚାରି ପ୍ରସ୍ଥ ଦୂରେ ରଖିଲେ, ଏହା 'ମଣ୍ଡଳ ଭାବ'। ହଳ ଭଳି ଆକାରରେ, ଡାହାଣ ଘୁଂଟି ଓ ଉରୁ ଦୃଢ଼, ପାଞ୍ଚ ପ୍ରସ୍ଥ ଚଉଡ଼ି, ଏହା 'ଆଳୀଢ଼ ଭାବ'। ଏହି ଭାବକୁ ଉଲ୍ଟା କଲେ 'ପ୍ରତ୍ୟାଳୀଢ଼' କହାଯାଏ; ବାମ ପାଦ ସମତଳ କିମ୍ବା ଡାହାଣ ପାଦ ସିଧା ହେବା ଉଚିତ। ଗୋଡ଼ ଓ ଗୋଡ଼ର ତଳ ଦୃଢ଼ ରଖିଲେ, ପାଞ୍ଚ ଉଙ୍ଗୁଳି ଫିଲାଇଲେ, ଏହି ଭାବ ଦ୍ୱାଦଶ ଉଙ୍ଗୁଳି ଲମ୍ବା। ବାମ ଘୁଂଟି ସିଧା, ଡାହାଣ ଭଲ ଫିଲା; କିମ୍ବା ଡାହାଣ ଘୁଂଟି ଭାଙ୍ଗି ଅଚଳ ଓ ବାକା ରଖିଲେ। ଏହି ପାଦ ଓ ଘୁଂଟି କଠି ଭଳି ଟାଣିବା ଉଚିତ; ଏହା 'ବିକଟ ଭାବ', ଦୁଇ ହାତ ଲମ୍ବା। ଦୁଇ ଗୋଡ଼ ଉଠାଇ, ଘୁଂଟି ଦୁଇଗୁଣା କରିଲେ, ଏହା 'ସମ୍ପୁଟ ଭାବ'। ଗୋଡ଼ ଅଳ୍ପ ଅବକ୍ରାନ୍ତ, ଦୃଢ଼ ଓ କଠି ଭଳି ସିଧା, ଏହି ଭାବ ଶୋଳ ଉଙ୍ଗୁଳି ଲମ୍ବା।