ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ପବିତ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିଦେବ ଏହିପରି ଆଦ୍ଭୁତ ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ—ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଭଜ୍ର କହାଯିବା ଏହି ରତ୍ନଟି ଯାହା ପାଣି ମଧ୍ୟରେ ଯାଇପାରେ, ଅଭେଦ୍ୟ ଓ ନିର୍ମଳ, ଛଅ କୋଣିଆ ରୂପରେ ରହିଛି, ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ଭଳି ରଙ୍ଗିନ, ହାଲୁକା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ୱଳ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ। ଏହି ଭଜ୍ର ଚାନ୍ଦ୍ର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଭଳି ଧଳା ଓ ଉଜ୍ୱଳ, ମୃଦୁ ଏବଂ ଚମକିଲା, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ନିର୍ମଳ, ଏବଂ ସୁନା ଧୂଳିର ଭଳି ଏମେରାଲ୍ଡ ରଙ୍ଗର ତିନିଏ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଏହିପରି ଦୃଢ଼ ଶିଳା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ପଦ୍ମରାଗ ମଣି ଅତ୍ୟନ୍ତ ରଙ୍ଗିନ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଥାଏ। କୁରୁବିନ୍ଦ ଶିଳାରୁ ଜାତବଙ୍ଗ ମଣି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସୁଗନ୍ଧିତ ଉତ୍ସରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ମୁକ୍ତା ଲାଲ ରଙ୍ଗର ଥାଏ, ଶଙ୍ଖରୁ ମିଳୁଥିବା ମୁକ୍ତା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶୁଦ୍ଧ, ଏବଂ ଶଂଖରୁ ମିଳୁଥିବା ମୁକ୍ତା ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ। ହାତୀ ଦାନ୍ତ, ଘଡ଼ା, ବନ୍ଦର, ମାଛ, ବାଁସ ଓ ସାପରୁ ମିଳୁଥିବା ମୁକ୍ତା ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ, କିନ୍ତୁ ସର୍ପମୁକ୍ତା ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହା ପରେ ଅଗ୍ନିଦେବ କହିଲେ—ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ବାସ୍ତୁପୁରୁଷ ଚିହ୍ନ ବିବରଣା କରିବି। ପ୍ରଥମେ ଧଳା, ତାପରେ ଲାଲ, ପରେ ହଳଦିଆ ଓ ଶେଷରେ କଳା ଏଭଳି ଚାରି ପ୍ରକାର ରୂପ ଅଛି। ଯେଉଁ ଭୂମିରେ ଘିଅ, ରକ୍ତ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ମଦର ସୁଗନ୍ଧ ରହିଛି, ଯାହା ମିଠା, କଷା ଓ ତିତିରସ ହୋଇଥାଏ, ସେଠି ବାସ୍ତୁ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ଏହି ଭୂମି କୁଶ, କଣ୍ଟି, ଆକାଶ କିମ୍ବା ଦୂର୍ବା ଘାସରେ ଢାକା ଥିବା ଚୟନ କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପୂର୍ବରୁ ଖୋଦାଯାଇଥିବା ସ୍ଥଳୀକୁ ତଯାରି କରିବା ଦରକାର। ଏଠାରେ ଚଉଷଠି ଖଣ୍ଡ କରି, ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିକରେ ବିଭାଜିତ କରାଯାଏ; ପୂର୍ବରେ ଗୃହସ୍ୱାମୀ ଓ ଆର୍ୟମାନ୍, ଦକ୍ଷିଣରେ ବିବସ୍ୱତ୍, ପଶ୍ଚିମରେ ମିତ୍ର, ଉତ୍ତରରେ ମହୀଧର ଓ ଆପବତ୍, କୋଣରେ ବହ୍ବିଗାକୁ ବସାଯାଏ। ଦକ୍ଷିଣପଶ୍ଚିମରେ ସାବିତ୍ର ଓ ସବିତୃ, ଉତ୍ତରପଶ୍ଚିମରେ ଜୟେନ୍ଦ୍ର, ରୁଦ୍ର ଓ ବ୍ୟାଧି, ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାରରେ କୋଣଗ ଓ ବହି ରହନ୍ତି। ପୂର୍ବ ଓ ଦକ୍ଷିଣରେ ମହେନ୍ଦ୍ର, ରବି, ସତ୍ୟ, ଭୃଶ; ପଶ୍ଚିମରେ ଗୃହକ୍ଷତ, ଆର୍ୟମାନ୍, ଧୃତି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ବରୁଣ ଅଛନ୍ତି। ପୁଷ୍ପଦନ୍ତ, ଅସୁର, ବରୁଣ, ଯକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛନ୍ତି; ଉତ୍ତରପୂର୍ବରେ ଭଲ୍ଲାଟ, ସୋମ, ଅଦିତି ଓ ଧନଦା ବସନ୍ତି। ଉତ୍ତରପୂର୍ବରେ ନାଗ ଓ କରଗ୍ରହ ରହନ୍ତି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗରେ ଏହି ଏଠି ଦେବତାମାନେ ସ୍ମୃତିରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ପର୍ଯ୍ୟନ୍ୟ, କରଗ୍ରହ, ମହେନ୍ଦ୍ର, ରବି, ସତ୍ୟ, ଭୃଶ, ଗଗନ ଏଠି ଅଛନ୍ତି। ଉତ୍ତରପଶ୍ଚିମରେ ରୋଗ, ଦକ୍ଷିଣରେ ପୁଷ୍ପ ଓ ବିତ୍ତଦା; ଗୃହକ୍ଷତ, ଯଶ, ଭୃଶ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ, ପୈତୃକ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ଉତ୍ତରପୂର୍ବରେ ଦୌୱାରିକ, ସୁଗ୍ରୀବ, ପୁଷ୍ପଦନ୍ତ ଅସୁର, ଜଳ, ଯକ୍ଷ୍ମା, ରୋଗ ଓ ଶୁଷ୍କତା ଅଛି; ଉତ୍ତରରେ ନାଗରାଜକ ରହନ୍ତି। ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଲ୍ଲାଟ, ଶଶିନ୍, ଅଦିତି, କୁବେର; ନାଗ ଓ ହୁତାଶା ଉତ୍ତମ, ଶକ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବରେ। ଦକ୍ଷିଣରେ ଗୃହକ୍ଷତ, ପୁଷ୍ପ; ଉତ୍ତରପୂର୍ବରେ ସୁଗ୍ରୀବ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ; ଉତ୍ତର ଦ୍ୱାରରେ ପୁଷ୍ପଦନ୍ତ, ଭଲ୍ଲାଟ ପୁଷ୍ପଦନ୍ତକ। ଏଠାରେ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପଥର ଓ ଇଟାକୁ ପୂଜି, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ କ୍ରମିକ ନିୟମାନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ନନ୍ଦ, ନନ୍ଦୟ, ଓ ବାସିଷ୍ଠରେ, ବସୁ ଓ ସନ୍ତାନମାନେ ସହିତ, ବିଜୟ ପାଇଁ ଫାର୍ଗବ ଗୋତ୍ରରେ, ସନ୍ତାନବୃଦ୍ଧି ହେଉ। ପୂର୍ଣ୍ଣତାରେ ଆଙ୍ଗିରସ ଗୋତ୍ରରେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଉ। ଶୁଭତାରେ କାଶ୍ୟପ ଗୋତ୍ରରେ, ସୁମନସ୍କାମନେ ଦୟା କର। ସମସ୍ତ ବୀଜ, ରତ୍ନ ଓ ଔଷଧି ସହିତ, ଶୋଭାମୟ ନନ୍ଦନ, ନନ୍ଦ, ବାସିଷ୍ଠରେ ଆନନ୍ଦ ହେଉ। ପ୍ରଜାପତି କନ୍ୟା ଦେବୀ, ଚତୁର୍ବୁଜ ମୃଦାଭୂମିରେ ଏଠି ଆନନ୍ଦ ଦିଅ। ଶୁଭ, ଧର୍ମିକ, ମଙ୍ଗଳମୟ ଦେବୀ, କାଶ୍ୟପୀ ଗୃହରେ ଆନନ୍ଦ ଦିଅ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁମାନେ ସମ୍ମାନିତ କର, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ। ଦେବୀ, ଗୃହରେ ଶ୍ରୀ ଆଣ, କାଶ୍ୟପୀ ଆନନ୍ଦ କର; ଅବିରୋଧ, ଅଖଣ୍ଡ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଙ୍ଗିରସ ପୁତ୍ରର ଗୃହରେ ଆନନ୍ଦ ଦିଅ। ଇଟା ପରେ ଆଶାକୃତ ବସ୍ତୁ ଅର୍ପଣ କରି, ଭିତି ନିର୍ମାଣ କରିବା ଉଚିତ; ଭୂମିପତି, ନଗରପତି, ଗୃହପତି ଓ ସମ୍ପତ୍ତିର ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ନିମ୍ନାଧାରଣ କର। ମାନବ, ଧନ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ଗାଈ ପାଇଁ ବୃଦ୍ଧିକାରୀ ହେଉ; ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଇଟା ବିଛାଇବା ଉଚିତ। ଉତ୍ତରରେ ଶୁଭ ପ୍ଲକ୍ଷ ଗଛ, ଗୃହର ପୂର୍ବରେ ବାଣୀ, ଦକ୍ଷିଣରେ ଉଦୁମ୍ବର, ପଶ୍ଚିମରେ ଉତ୍ତମ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛ ରଖିବା ଉଚିତ। ବାମପ୍ରାଣ୍ତରେ ଉଦ୍ୟାନ କିମ୍ବା ଶୁଭ ନିବାସ ତିଆରି କର; ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାତରେ, ଧର୍ମଲାଭ ପାଇଁ, ଶୀତ ଋତୁରେ, ଦିନାନ୍ତରେ ଏହା କରିବା ଉଚିତ। ବର୍ଷା ରାତିରେ, ଭୂମି ଶୁଷ୍କ ହେଲେ ରୋପିତ ଗଛକୁ ପାଣି ଦେଅ; ଭିରାଙ୍ଗ ଓ ଘିଅ ମିଶାଇ ଠଣ୍ଡା ପାଣି ଦେଇ ସିଞ୍ଚନ କର। ଫଳ ନ ହେଲେ, କୁଳଥ, ମାଷ, ମୁଡ଼ଗ, ତିଳ, ଯବ ଦେଅ; ସବୁବେଳେ ଘିଅ ଓ ଠଣ୍ଡା ଦୁଧ ଦେଇ ଫଳ ଓ ଫୁଲ ଲାଗି ପୂଜା କର। ମାଛର ପାଣି ଦେଇ ଗଛ ଚଢ଼େ; ମେଖ ମେଖ ତୁଳି, ଯବ ଚୁରା, ତିଳ ମଧ୍ୟ ଦେଅ। ଗାଈ ମାଂସ ଓ ପାଣି ସାତ ରାତି ରଖି, ସମସ୍ତ ଗଛକୁ ଛିଟିଲେ ଫଳ ଓ ଫୁଲ ଆସେ। ଠଣ୍ଡା ମାଛ ପାଣି ଦେଇ ଆମ୍ବ ଗଛ ଚଢ଼େ; ଅଶୋକ ଗଛ ପାଇଁ କାମିନୀ ଗଛ ମୂଳକୁ ମାରିବା ପ୍ରଶଂସିତ। ଖଜୁରୀ, ନଡ଼ିଆ ଓ ଏହା ସଦୃଶ ଦ୍ରବ୍ୟ, ଲୁଣ ସହିତ ଦେଲେ ପୋଷଣ ବଢ଼େ; ବିଡ଼ଙ୍ଗ, ମାଛ, ମାଂସ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଶୁଭ ଭାବେ ପୂରଣ ହୁଏ। ଏହା ପରେ ଅଗ୍ନିଦେବ କହିଲେ—ଫୁଲରେ ପୂଜା କଲେ ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସିଦ୍ଧି ଦିଅନ୍ତି। ମାଲତୀ, ମଲ୍ଲିକା, ଯୁଥୀ, ପାଟଳା, କରବୀର ଫୁଲ ପୂଜାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ପାବନୀ, ଅତିମୁକ୍ତ, କର୍ଣ୍ଣିକାର, କୁରଣ୍ଟକ, କୁବ୍ଜକ, ତଗର, ନୀପ, ବାଣା, ଭର୍ବପ ମଲ୍ଲିକା ମଧ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ। ଅଶୋକ, ତିଳକ, କୁନ୍ଦ ଫୁଲ, ତମାଳ, ବିଲ୍ବ, ଶମୀ, ଭୃଙ୍ଗରାଜ ପତ୍ର ମଧ୍ୟ ପୂଜା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ।