ଯଦିଓ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାନଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତରାଙ୍କ ଗର୍ଭସ୍ଥ ରାଜକୁମାର ଦগ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ, ହରି ତାଙ୍କୁ ପୁନଃଜୀବନ ଦେଇଥିଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ପରୀକ୍ଷିତ୍ ରାଜା ହେଲେ। ସେଇ ଯୁଦ୍ଧରୁ କୃତବର୍ମା, କୃପା ଓ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର—ଏହି ତିନିଜଣ ଦେଖା ଦେଲେ; ପାଣ୍ଡବମାନେ, ସାତ୍ୟକି ଓ କୃଷ୍ଣ—ସେମାନେ ସାତଜଣ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲେ, ଅନ୍ୟ କେହି ରହିଲେ ନାହିଁ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଭୀମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଶୋକାକୁଳ ନାରୀମାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତନା ଦେଲେ, ପତିତ ବୀରମାନଙ୍କ ପିଣ୍ଡଦାନ ଓ ଜଳଦାନ କଲେ, ଦାନଧର୍ମ କରିଲେ। ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଠାରୁ ଧର୍ମ ଓ ଶାନ୍ତିର ସମସ୍ତ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ରାଜା ରାଜଧର୍ମ, ମୋକ୍ଷ ଓ ଦାନର ଉପଦେଶ ଜାଣିଲେ। ଶତ୍ରୁଦମନ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଦାନ ଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଠାରୁ ଯାଦବମାନଙ୍କ ମୁଷଳ ବିନାଶ ଶୁଣିଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେବା ପରେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ, ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ ପୃଥା ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ଆଶ୍ରମରୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ବିଦୁର ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରୟାଣ କଲେ; ଏହିପରି ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁ ପୃଥିବୀର ଭାର ହରିଲେ, ଦାନବମାନଙ୍କ ସହିତ। ଧର୍ମର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ଅଧର୍ମର ବିନାଶ ପାଇଁ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଉପକରଣ ହୋଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପ କୁ ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ସେ ମୁଷଳ ଦ୍ୱାରା ଯାଦବବଂଶର ନାଶ କଲେ। ବଜ୍ରଙ୍କୁ ଯାଦବମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ଅଧିପତି କଲେ; ଦେବମାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ହରି ପ୍ରଭାସରେ ନିଜ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକରେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ; ବଳଭଦ୍ର, ଅନନ୍ତ ରୂପୀ, ପାତାଳ ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ଅବିନାଶୀ ଦେବ ହରି, ଧ୍ୟାନୀମାନେ ଯିଏଁ ଦେଖନ୍ତି, ସେଇ; ତାଙ୍କ ବିନା ଦ୍ୱାରକାପୁରୀ ସମୁଦ୍ରେ ବିଲୀନ ହେଲା। ଯାଦବମାନଙ୍କ ପିଣ୍ଡଦାନ ପରେ, ପାର୍ଥ ଜଳ ଓ ଧନ ଦାନ କଲେ; ଧୃତ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲେ। ପୁଣି ଏହି ଶାପ ଦ୍ୱାରା, ଗୋପମାନେ ଗଦା ଧାରଣ କରି, ସେମାନେ ଅପହୃତ ହେଲେ; ଅର୍ଜୁନ ରକ୍ଷା କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଶୋକରେ ଭାସିଲେ। ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶାନ୍ତନାରେ, ଅର୍ଜୁନ ଚିନ୍ତା କଲେ—"ମୋର ଶକ୍ତି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଦ୍ୱାରା ଥିଲା"। ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଯାଇ, ସମସ୍ତ କଥା ଅବଗତ କଲେ। ନିଜ ଧନୁଷ, ଅସ୍ତ୍ର, ରଥ ଓ ଘୋଡା ଭାଇ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦେଲେ। କୃଷ୍ଣ ବିନା, ସେସବୁ ହରାଇଗଲା, ଏବଂ ସେସବୁ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ହେଲା। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ୍କୁ ସିଂହାସନରେ ବସାଇଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଦ୍ରୌପଦୀ ଓ ଭାଇମାନେ ସହିତ, ଏହି ସଂସାର ଅନିତ୍ୟ ବୁଝି, ହରିଙ୍କ ହରାଯାଇଥିବା ଶତନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ମହାପଥରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଏହି ଯାତ୍ରାରେ ଦ୍ରୌପଦୀ, ସହଦେବ, ନକୁଳ, ଫଳ୍ଗୁନ ଓ ଭୀମ ପତିତ ହେଲେ; ରାଜା ଶୋକରେ ଲୀନ ହେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରଥରେ ଚଢି, ସେ ଭାଇମାନେ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ଏଠି ସେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଏବଂ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ଦେଖି, ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଏବେ ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ମୁଁ ବିବେକର ଅବତରଣ କଥା କହିବି, ଯାହା ଶ୍ରବଣ କିମ୍ବା ପାଠ କଲେ ଫଳଦାୟକ। ପୂର୍ବେ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ, ଦେବମାନେ ଦାନବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୋଇଥିଲେ। "ରକ୍ଷା କର, ରକ୍ଷା କର!" ବୋଲି ଶରଣ ନେଇ, ସେମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ; ସେ ମାୟା ଓ ମୋହ ରୂପେ ଶୁଦ୍ଧୋଦନଙ୍କ ପୁତ୍ର ହୋଇ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ସେ ଦାନବମାନେ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ, ତାଙ୍କୁ ବେଦଧର୍ମ ଛାଡ଼ିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କଲେ; ସେମାନେ ବୌଦ୍ଧ ହେଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ବେଦ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ପରେ ସେ ଅର୍ହତ ହେଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଅର୍ହତ କଲେ; ଏହିପରି ଅବେଦୀ ଧର୍ମୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ପ୍ରାଚୀନ ବେଦଧର୍ମ ବିହୀନ। ସେମାନେ ନରକକୁ ନେଇଯିବା କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନକୁ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବେ; କଳିଯୁଗ ଶେଷରେ ସମସ୍ତ ମିଶ୍ରିତ ହେବେ। ନୀତିହୀନ ଚୋର ଓ ବଜସନେୟ ବେଦ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିବ; ଦଶ ଓ ପଞ୍ଚ ଶାଖା ମାନ୍ୟ ହେବ। ଧର୍ମର ଆବରଣ ପିନ୍ଧି, ଅଧର୍ମରେ ରୁଚି ରଖି, ଏହି ବିଦେଶୀ ରାଜା ମାଂସ ଖାଇବେ, ମଦ୍ୟପାନ କରିବେ। ବିଷ୍ଣୁୟଶାସ୍ୟ ପୁତ୍ର କଲ୍କି, ଯଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ପୁରୋହିତ ହୋଇ, ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ବିଦେଶୀମାନେକୁ ବିନାଶ କରିବେ। ସେ ଚାରିବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଚାରି ଆଶ୍ରମର ଉଚିତ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସତ୍ୟ ଧର୍ମରେ ନିୟୋଜିତ କରିବେ। କଲ୍କି ରୂପ ତ୍ୟାଗ କରି, ହରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ; ତାପରେ ପୁନଃ ପୂର୍ବବତ କୃତଯୁଗ ଆସିବ। ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମମାନେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରହିବେ, ହେ ମହାଭାଗ; ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଚକ୍ର ଓ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଘଟିଥାଏ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅବତାର ଅସଂଖ୍ୟ, ଅତୀତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ; ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦଶାବତାର ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ, ପବିତ୍ର ଓ ପରିବାର ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏଭଳି ହରି ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ପ୍ରଭେଦ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ଏବେ ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଓ ଏହା ଭଳି ଲୀଳାର କଥା କହିବି; ଶୁଣ। ସେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି, ଗୁଣ ଓ ନିର୍ଗୁଣର ମୂଳ। ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତ ରହିଥିଲେ; ଆକାଶ, ରାତି, ଦିନ କିଛି ନଥିଲା। ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେମାନେକୁ ଉତ୍ପ୍ରେରିତ କଲେ। ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ, ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଉଦୟ ହେଲା, ତାହାରୁ 'ଅହଂ' ବୁଦ୍ଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହିଠାରୁ ତିନି ପ୍ରକାର ଗୁଣ—ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜସ୍, ତମସ୍—ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। 'ଅହଂ' ରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶବ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ତାହାରୁ ଆକାଶ; ସୂକ୍ଷ୍ମ ସ୍ପର୍ଶରୁ ବାୟୁ; ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପରୁ ଅଗ୍ନି। ସୂକ୍ଷ୍ମ ରସରୁ ଜଳ; ସୂକ୍ଷ୍ମ ଗନ୍ଧରୁ ପୃଥିବୀ। ତମସ ଅଂଶରୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ରଜସ ଅଂଶରୁ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସତ୍ତ୍ୱ ଅଂଶରୁ ଦଶ ଦେବତା ଓ ମନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଏହିପରି ଏକୋନୋଦଶ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ହେଲା। ତାପରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ପ୍ରଭୁ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ—ପ୍ରଥମେ ଜଳ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଏହାରେ ନିଜ ଶକ୍ତି ସଂଚାର କଲେ।