ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ମହାମୁନି ଅଗ୍ନି ଦେବ ଧନୁ ଓ ତାହାର ଗୁଣ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିଲେ। ସଠିକ୍ ଧନୁଟିଏକୁ ମାନ୍ୟତା ଦିଆଯାଏ, ତାଠାରୁ କମ୍ ହେଲେ ମଧ୍ୟମ ଓ ଅଧମ ପ୍ରକୃତିର ଧନୁ ହୁଏ। ଧନୁର ଧାରଣ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ହେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଉପଯୁକ୍ତ ଜାତିର ବସ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହେବା ଦରକାର। ଧନୁର ଶିଖା କ୍ଷୁଦ୍ର ଓ ଚର୍ମରେ ଢାକା ହେବା ଉଚିତ; ଶୃଙ୍ଗ ଓ ଲୋହା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଧନୁର ଶିଖା ନାରୀର ଭୂଁହ ଭଳି ଆକୃତିର ହେବା ଦରକାର ଏବଂ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଲଗାଯିବା ଦରକାର। ଏହି ଧନୁଟିଏ ଅଲଗା ଭାବେ କିମ୍ବା ମିଶ୍ରିତ ଭାବେ ତିଆରି ହେଇପାରେ; ଏହା ସୁନ୍ଦର ଓ ସୁନା ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ ହେବା ଉଚିତ। ବାଙ୍କା, ଫାଟିଯାଇଥିବା କିମ୍ବା ଛିଦ୍ର ଧନୁ ପ୍ରଶଂସିତ ନୁହେଁ। ସୁନା, ଚାନ୍ଦି, ତାମ୍ବା ଓ କଳା ଲୋହା ଧନୁ ତିଆରି ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ମହାନ ଧନୁ ମହିଷ ଶୃଙ୍ଗ, ଶାରଭ ଶୃଙ୍ଗ, ଘୋଡ଼ା ଶୃଙ୍ଗ, ଚନ୍ଦନ, ବେତ, ସାଳ କିମ୍ବା ଧଳା ଅଙ୍ଗକୁ ଗଛର କାଠରୁ ତିଆରି ହୁଏ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁ ଘରେ ଲାଗିଥିବା, ଶରଦ ଋତୁରେ କଟା ବାଁସରୁ ତିଆରି ହୁଏ। ଏହି ଧନୁକୁ ତ୍ରିଲୋକ ମୋହିତ କରୁଥିବା ଖଡ୍ଗମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ବାଣ ଯେଉଁଠାରୁ ହେଉ, ଲୋହା, ବାଁସ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ବସ୍ତୁ, ସେଠି ସିଧା, ସୁନା ରଙ୍ଗର, ନାଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧା ଓ ଭଲ ଶଳକ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେବା ଦରକାର। ସୁନା ଶଳକ ଥିବା ବାଣ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ; ଏହା ଭଲ ଶଳକ ଓ ତେଲ ଲଗା ହେବା ଦରକାର। ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କିମ୍ବା ଦୀକ୍ଷା ସମୟରେ ବାଣ ମୁଣ୍ଡର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ରାଜାଙ୍କୁ ପତାକା, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ବାର୍ଷିକ ନୈବେଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ମେରୁ ଶିଖର ଓ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଗଙ୍ଗା ତୀରେ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ ତିନି ଲୋକର ଯଜ୍ଞର ବାଧା ହେଉଥିବା ଏକ ଦାନବ—ଲୋହା ଦେହୀ—କୁ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଅଗ୍ନିରୁ ଏକ ବିରାଟ୍ ପୁରୁଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସେମାନେ ଅଜନ୍ମା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ; ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କଲେ। ସେଠାରୁ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରଶଂସିତ ଖଡ୍ଗ "ନନ୍ଦକ" ଉଠାଇଲେ ଓ ହରି ଏହା ଧାରଣ କଲେ। ହରି ଧୀରେ ଧୀରେ ଏହାକୁ ଧରିବା ସମୟରେ, ଏହି ଖଡ୍ଗ ନୀଳ ରଙ୍ଗର, ମଣିମାଳା ହାତଲାଗି ସହିତ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା; ଏପରି ଭାବେ ଶତ-ଭୁଜା ଦାନବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସେଇ ଦାନବ ଦେବତାମାନେଂକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଦୂର କରିଦେଲେ; କିନ୍ତୁ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କ ଖଡ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଦାନବଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଭୂମିରେ କାଟିଦେଲେ। ଏହି ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ନନ୍ଦକ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇ ଲୋହାରେ ପରିଣତ ହେଲା। ଏହିପରେ ହରି ତାଙ୍କୁ ଏକ ଶୁଭ ଓ ପବିତ୍ର ଦେହ ଦେଇ, ପୃଥିବୀରେ ଅସ୍ତ୍ର ରୂପେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାର ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। ଏହିପରି ହରିଙ୍କ କୃପାରେ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ବିଘ୍ନ ଛଡ଼ା ହରିଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିପାରିଲେ। ଏବେ ମୁଁ ଛଅ ପ୍ରକାରର ଖଡ୍ଗର ଲକ୍ଷଣ କହିବି। ଯାହା ହାଥୁଡ଼ି ଓ ଧାନ୍ତିରୁ ତିଆରି ଓ ଦୃଷ୍ଟିକଟକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଶୁଭ ମନ୍ୟା। ଯେଉଁ ଖଡ୍ଗ ଦେହ କାଟିପାରେ, ସେମାନେ "ଆର୍ଷିକ" ଭାବରେ ପରିଚିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସୂର୍ପାରକ ଦେଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ବଙ୍ଗ ଓ ଅଙ୍ଗ ଦେଶର ଖଡ୍ଗ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ କାଟିବାରେ ସକ୍ଷମ। ଏକ ଖଡ୍ଗ ଯଦି ଡେଢ଼ ଆଙ୍ଗୁଠି ଚଉଡ଼ା, ସେହିଏ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ; ତାହାର ଅର୍ଧ ମଧ୍ୟମ, ଏବଂ ତାହାଠାରୁ କମ୍ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ। ଲମ୍ବା ଓ ଘଣ୍ଟିର ଝଙ୍କାର ଭଳି ମିଠା ଧ୍ୱନି ଥିବା ଖଡ୍ଗ ଉତ୍ତମ ମନ୍ୟା। ପଦ୍ମପତ୍ର କିମ୍ବା ବୃତ୍ତ ଭଳି ଶିଖା, କରବୀପତ୍ର ଭଳି ଦେଖାଯିବା, ଘୃତ ଗନ୍ଧ ଓ ଆକାଶ ଭଳି ଦୀପ୍ତି ଥିବା ଖଡ୍ଗ ପ୍ରଶଂସିତ। ଖଡ୍ଗର ଯେଉଁ ଚିହ୍ନ ସମ ଓ ଆଙ୍ଗୁଠି ଲମ୍ବା, ସେଗୁଡ଼ିକ ଶୁଭ; ଅସମ, କୋଇଲି କିମ୍ବା ଗୁଗୁକୁ କଳା ଭଳି ରଙ୍ଗ ଥିଲେ ଅଶୁଭ। ନିଜ ଚେହେରା ଖଡ୍ଗରେ ଦେଖିବା, ଅଶୁଚି ଅବସ୍ଥାରେ ଧାର ସ୍ପର୍ଶ କରିବା, ରାତିରେ ତାହାର ମୂଲ୍ୟ କିମ୍ବା ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା କହିବା, କିମ୍ବା ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହିପରେ ଅଗ୍ନି ମୁନି ମଣିର ଲକ୍ଷଣ କଥା କହିଲେ। ଏହି ମଣିଗୁଡ଼ିକୁ ପୁରୁଷମାନେ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ: ହୀରା, ପନ୍ନା, ମଣିକ୍ୟ, ନୀଳମଣି, ମୁକ୍ତା। ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ, ମହାନୀଳମଣି, ବିଦାଳନୟନ, ପୁଷ୍ୟରାଗ, ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ, ସୂର୍ୟକାନ୍ତ, ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ପୁଲକ ମଣି ମଧ୍ୟ ରହିଛି। କର୍କେତନ, ପୁଷ୍ପରାଗ, ଜ୍ୟୋତିରସ, କ୍ରିଷ୍ଟାଲ, ରାଜବସ୍ତ୍ର ଓ ଶୁଭ ରାଜ ଧାତୁ ମଧ୍ୟ ଗୁଣବତୀ। ସୌଗନ୍ଧିକ, ଗଞ୍ଜା, ଶଂଖ, ବ୍ରହ୍ମାଧାତୁ, ଗୋମେଦ, ରୁଧିରାକ୍ଷ, ଭଲ୍ଲାତକ ଏବଂ ଧୂଳି, ପନ୍ନା, ତୁତ୍ଥ, ତିଳ, ପୀଳୁ, ପ୍ରବାଳ, ପର୍ବତୀୟ ହୀରା ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ନାଗମଣି ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୀରାମଣି, ଟିଟିଭା, ପିଣ୍ଡ, ଭ୍ରାମର, ଉତ୍ପଳ ମଣି, ସୁନା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଶ୍ରୀ ଓ ଜୟ ମଣି ଭିତରେ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ରୁତି, ପବିତ୍ରତା ଓ ଉତ୍ତମ ଆକୃତି ଥାଏ। ଯେଉଁ ମଣି ଅପବିତ୍ର, ଦୀପ୍ତିହୀନ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି କିମ୍ବା ଡାଣ୍ଡା ଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଧାରଣ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯାହା ବଜ୍ରରେ ଲଗାଯିବା ଯୋଗ୍ୟ, ସେଗୁଡ଼ିକ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ଏକ ସତ୍ୟ ବଜ୍ର ହେଉଛି ଯେଉଁଥିରେ ପାଣି ପାର ହୋଇଯାଏ, ଅଭେଦ୍ୟ, ଦୋଷରହିତ, ଷଡ୍କୋଣୀ, ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ଭଳି ରଙ୍ଗିନ, ହଲୁକା, ସୂର୍ୟପ୍ରଭା ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଶୁଭ। ଏହା ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି, ମୃଦୁ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ପବିତ୍ର ଓ ସୁନା ଚୁରଣ ଭଳି ପନ୍ନା ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ। ପଦ୍ମରାଗ ମଣି କ୍ରିଷ୍ଟାଲରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ ଚିତ୍ରିତ ଓ ପବିତ୍ର; ଜାତବଙ୍ଗ ମଣି କୁରୁବିନ୍ଦ ପାଷାଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ସୁଗନ୍ଧ ଉତ୍ସରୁ ମୁକ୍ତା ଲାଲ ରଙ୍ଗର; ଶଂଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମୁକ୍ତା ଶୁଭରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ଶଂଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମୁକ୍ତା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ହାତୀ ଦାନ୍ତ, ଘଡ଼ା, ବନ୍ଦର, ମାଛ, ବାଁସ ଓ ସାପରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମୁକ୍ତା ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ; ସାପର ମୁକ୍ତା ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହିପରେ ଅଗ୍ନି ଦେବ ଭୂମିର ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ବିଷୟରେ କହିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଭୂମି ଶୁଭ ଚାରି ପ୍ରକାର—ଧଳା, ଲାଲ, ହଳଦିଆ, କଳା।