ଏହି ପବିତ୍ର ଗ୍ରନ୍ଥରେ ବର୍ଣ୍ନିତ ହେଉଛି ମାନବ ଶରୀର ଓ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ବିଷୟରେ। ଏଠାରେ କୁହାଯାଇଛି, ତାରା ବିନା, ଦୃଷ୍ଟି, ଦୁଇଟି ଧଳା କୃତ୍ରିମ ଦାନ୍ତ, ଗଭୀର ତିନି ଟି କାନ, ନାଭି, ଏବଂ ଏକ ଗୁଣ, ତିନିଟି ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛି। ମାନବର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣଗୁଡିକ ହେଉଛି ଅନୀର୍ଷ୍ୟା, ଦୟା, ସହନଶୀଳତା, ଶୁଭ ଆଚରଣ, ପବିତ୍ରତା, ଆଶା, ନମ୍ରତା, ସ୍ଵଭାବିକତା ଓ ସାହସ। ତିନିପ୍ରକାର, ତିନି ଟି ଝୁଲିଥିବା ଅଂଗ, ପୁରୁଷର ଶୁକ୍ର, ହାତ, ଏବଂ ତିନି ଟି ଭୂମି, ଜନ୍ମ, ଶ୍ରେଣୀ, ତେଜ, ଖ୍ୟାତି ଓ ସମୃଦ୍ଧି ରହିଛି। ଏହି ମାନବ ତିନିପ୍ରକାର ଭାବରେ ବିସ୍ତାର ହୁଏ, ପେଟରେ ତିନି ଶକ୍ତି, ତିନି ଟି ଭାଙ୍ଗି ଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଅନୁସୂତି ଦିଅନ୍ତୁ। ଯିଏ ଦେବତା, ଦ୍ୱିଜ ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ, ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମର ସଠିକ୍ ସମୟ ଜାଣେ, ସେ 'ତିନି ସମୟର ଜ୍ଞାନୀ' ଭାବରେ କୁହାଯାଏ। ଯିଏ ଚେଷ୍ଟ, ଫୋରହେଡ୍ ଓ ମୁହଁରେ ତିନି ଟି ରେଖା ଦେଇଥାଏ, ତାଙ୍କର ଦୁଇ ହାତ ଓ ଦୁଇ ପାଦ ଫ୍ଲାଗ୍, ଛତା ଓ ଏପରି ଉପକରଣ ଦ୍ୱାରା ସୁସଜ୍ଜିତ ହୁଏ। ଅଙ୍ଗୁଳି, ହୃଦୟ, ପିଠ, ଓ କମର ଚାରିପ୍ରକାର ହୁଏ; ଶରୀରର ଉଚ୍ଚତା ଛଉନବେ ଅଙ୍ଗୁଳି ଏବଂ ଚାରି ହାତର ମାପ ହୁଏ। ଚାରି ଟି ଧଳା ଦାନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଏବଂ ଚାରି ଟି କଳା ଦାନ୍ତ; ଚକ୍ଷୁ, ଭୂରୁ, ଦାଡି ଓ କେଶ ମଧ୍ୟ କଳା। ନାକ ଓ ମୁହଁରେ ପ୍ରଶ୍ୱେଦ, କୁକୁଡ଼ା ରେ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ; ଅଙ୍ଗ ଓ ଗଳା ଛୋଟ, ବେଦ ଅନୁସାରେ ଗୋଡ଼ ମଧ୍ୟ ଛୋଟ। ଅଙ୍ଗୁଳିର ଗଠି ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ନଖ, କେଶ, ଦାନ୍ତ, ଚର୍ମ ଦ୍ୱିଜ ଭାବରେ; ଜବା, ଚକ୍ଷୁ, ଫୋରହେଡ୍ ଓ ନାକ ଲମ୍ବା, ଅନ୍ତର୍ଜାତ ବ୍ରେଷ୍ଟ୍ ଅଞ୍ଚଳ। ଛାତି, କୁକୁଡ଼ା, ମୁହଁ, ନାକ ପ୍ରମୁଖ; ମୁହଁ ଗୋଲା, ଚର୍ମ, କେଶ, ଦାନ୍ତ ମୁନ୍ଦା; କେଶ, ଦୃଷ୍ଟି, ନଖ ଓ ବାଣୀ ମଧ୍ୟ ସମ୍ ଅଟୁ। ଗୁଡ଼ି, ଉରୁ ଦୁଇ ଟି ବାଁଶ ପରି ପିଠରେ; ଚକ୍ଷୁ, ନାକ, କାନ, ଲିଙ୍ଗ, ପ୍ରସ୍ଥ ଶୁଧ୍ଧ ସ୍ଥାନରେ। ଜିହ୍ବା, ଓଠ, ତାଳୁ, ଚକ୍ଷୁ, ହାତ, ପାଦ, ନଖ, ଲିଙ୍ଗ ଶିରା ଓ ମୁହଁ—ଏହି ଦଶ ଟି ଅଂଗ ମନୁଷ୍ୟରେ ପଦ୍ମ ସମାନ ଗୁଣରେ ଗୃହୀତ। ହାତ ପାଦ ମନୋହର, ଗଳା, କାନ, ହୃଦୟ, ମୁଣ୍ଡ, ଫୋରହେଡ୍, ପେଟ, ପିଠ—ଏହି ଦଶ ଟି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଂଗ। ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟର ହାତ ଫିରାଇ ଲମ୍ବା କଲେ ମଧ୍ୟମ ଅଙ୍ଗୁଳିର ଟିପ୍ ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟର ଦୂରତା ତାଙ୍କର ଉଚ୍ଚତା ସମାନ ହୁଏ, ବଟବୃକ୍ଷ ସମାନ ଗୋଲା ଆକୃତି। ଚରଣ, ଗୋଡ଼, କମର, ପାର୍ଶ୍ୱ, ମୂଳ, ଶୁକ୍ର, ଛାତି, କାନ, ଓଠ, ଉରୁ, ଗୁଡ଼ି, ହାତ, ବାହୁ, ଚକ୍ଷୁ—ଏହି ସବୁ ଅଂଗ ମନୁଷ୍ୟରେ ଚାରିଦିନ ଯୁଗଳ ମିଳି ଚଉଦ ଟି ପ୍ରକାର ଦେଖାଯାଏ। ଚଉଦ ଟି ବିଦ୍ୟା ଦୁଇ ଅକ୍ଷରରେ ଦେଖିଲେ, ସେ 'ଷୋଡଶାକ୍ଷର' ଭାବରେ କୁହାଯାଏ। ଏକ ଅସମ୍ବଳିତ, ଖଣ୍ଡଖଣ୍ଡ ଶରୀର, ଅଶୁଭ, ମାଂସ ନଥିବା, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଓ ବିପରୀତ ଗନ୍ଧ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ଭାବରେ ବିବେଚିତ। ତାଙ୍କର ବାଣୀ ମଧୁର, ଚାଳ ଗର୍ବିତ ହାତୀ ପରି; ଏକ ଚର୍ମରୁ କେଶ ଉଗିଥାଏ; ଭୟ ସମୟରେ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ, ଏପରି ଘଟଣା ପୁନଃପୁନଃ ଦେଖାଯାଏ। ଏପରି ମନୁଷ୍ୟର ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ବିବରଣା ପରେ, ସମୁଦ୍ର କହିଲେ—ଏକ ଶୁଭା ନାରୀ ହେଉଛି ମନୋହର ଅଂଗ, ଗର୍ବିତ ହାତୀ ପରି ଚାଳ, ଭାରି ନିତମ୍ଭ, ଓ ଗର୍ବିତ ପରାବା ଭଳି ଚକ୍ଷୁ। ମନୋହର କେଶ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଂଗ, ମନୋହର ଶରୀର କେଶ, ଆକର୍ଷକ, ଚରଣ ଭୂମିରେ ସମାନ ଭାବରେ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ଛାତି ଏକାଉଁଠି ଅଛି। ନାଭି ଡାହାଣକୁ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ, ଯୌନାଙ୍ଗ ଅଞ୍ଜୀର ପତ୍ର ପରି, ଗୋଡ଼ ଗୁପ୍ତ, ନାଭି ଅଂଗୁଠି ଓ ମଧ୍ୟମ ଅଙ୍ଗୁଳି ମଧ୍ୟରେ ଅଛି। ଯେ ନାରୀର ପେଟ ଉଭା, ଛାତି ଝୁଲିଥିବା, କିମ୍ବା ଚର୍ମ କଠିନ ଓ ଚମ୍ରା ପରି, ସେ ଆକର୍ଷଣୀୟ ନୁହେଁ; ପଶୁ, ଗଛ, ନଦୀ ନାମରେ ନାରୀ, କିମ୍ବା ସଦା ଅନ୍ତର୍ଦ୍ୱନ୍ଦରେ ରହିଥିବା ମଧ୍ୟ ଅଶୁଭ। ଲୋଭୀ ନୁହେଁ, କଠୋର ଭାବରେ କଥା ନ କରିବା; ସେ ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୂଜିତ; ମଘୁକା ଫୁଲ ଭଳି ଫୁଲି ଗାଲ ଓ ଓଠ ନୁହେଁ, ବଡ଼ ମୁଣ୍ଡ ନୁହେଁ, ଅତି ଅଧିକ କେଶ ନୁହେଁ। ଏକାଉଁଠି ଭୂରୁ ନୁହେଁ, ବାକ୍ର ଭୂରୁ ନୁହେଁ; ପତିକୁ ଜୀବନ ସମାନ ମୂଲ୍ୟ ଦିଅନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ପ୍ରିୟ; ମାଙ୍କ ଚିହ୍ନ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଭା ଭାବରେ ଗଣନା—ଯେଉଁଠି ଦୃଷ୍ଟି ଭଲ, ସେଉଁଠି ଗୁଣ ଅଛି। ଏହା ପରେ ଅଗ୍ନି କହିଲେ—ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚାମରୀ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶଳା ରହିଥିବା; ରାଜାଙ୍କ ଛତା ପ୍ରଶଂସିତ, ହଂସ, ମୟୂର, ତୁତୁରୀ ପିଲାର ପାଖ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି। କିନ୍ତୁ କୁଞ୍ଚ ଓ ମିଶ୍ର ପାଖ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଛତା ଚତୁର୍ଭୁଜୀ, ରାଜାଙ୍କ ଛତା ଗୋଲା ଓ ଧଳା। ଖଣ୍ଡ ତିନି, ଚାରି, ପାଞ୍ଚ, ଛଅ, ସାତ, ଆଠ ଟି କଠି ହୁଏ; ଶୁଭା ଆସନ ଦୂଧ ଦେଉଥିବା ଗଛରୁ ତିଆରି, ପଚାଶ ଅଙ୍ଗୁଳି ଉଚ୍ଚତା ହୁଏ। ତାର ପ୍ରସ୍ଥ ତିନି ହାତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟ ମୂଲ୍ୟବାନ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଭୂଷିତ; ଧନୁର ତିନି ଦ୍ରବ୍ୟ—ଲୋହା, ଶୂଙ୍ଗ, କାଠ। ଧନୁର ତିନି ଦ୍ରବ୍ୟ—ବାଁଶ, ତନ୍ତୁ, ଚର୍ମ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାଠ ଧନୁର ଚାରି ହାତର ମାପ। ଏହି ମାପ ସାଧାରଣ; ଅଳ୍ପ ମାପ ମଧ୍ୟମ ଓ ନିମ୍ନ ପ୍ରକାର; ଗ୍ରିପ୍ ମଧ୍ୟରେ ଭଲ ଦ୍ରବ୍ୟରେ। ଶୂଙ୍ଗ ଶିରା ଛୋଟ ଓ ଚର୍ମରେ ଢାକିଥିବା; ଶୂଙ୍ଗ ଓ ଲୋହା ଧନୁର ଶିରା ନାରୀର ଭୂରୁ ଭଳି ଆକୃତି ଓ ଭଲ ଭାବରେ ଯୋଗାଯୋଗ। ଲୋହା ଧନୁର ଅଲଗା କିମ୍ବା ମିଶ୍ର ଭାବରେ ତିଆରି; ଧନୁର ଉଚିତ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚିହ୍ନରେ ଭୂଷିତ। ବାକ୍ର, ଫାଟିଥିବା, ଛିଦ୍ର ଧନୁ ନୁହେଁ; ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରୂପା, ତାମ୍ବା, କଳା ଲୋହା ଧନୁରେ ଜଣାଯାଏ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁ ମହିଷ, ଶାରଭ, ଅଶ୍ୱ ଶୂଙ୍ଗରୁ, କିମ୍ବା ଚନ୍ଦନ, ବାଁଶ, ସାଲ୍, ଧଳା ଅଙ୍ଗକୁ ଗଛରୁ। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧନୁ ଘରେ ଉଗିଥିବା ବାଁଶରୁ, ଶରଦ ଋତୁରେ ଚୟନ; ଧନୁର ସ୍ୱୋର୍ଡ ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜା, ତିନି ଲୋକ ଆକର୍ଷିତ। ଅଣ୍ଡା, ବାଁଶ, ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟର ତୀର ସିଧା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗ, ତନ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧା, ଭଲ ଭାବରେ ପାଖ ଦିଆଯିବା। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାଖର ତୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ପାଖ ଭଲ ଭାବରେ ଦିଆଯିବା ଓ ତେଲ ଲଗାଯିବା; ଯାତ୍ରା କିମ୍ବା ଅଭିଷେକ ଆରମ୍ଭରେ ତୀର ଶିରାରେ ହୋମ କରିବା।