ଏହି ଶ୍ରେଣୀର ଶାସ୍ତ୍ର ଶ୍ଲୋକଗୁଡିକୁ ଏକ ଶୃଙ୍ଗାରିକ ଓ ସଂଗଠିତ ଉପାଖ୍ୟାନରେ ଏଭଳି ଓଡ଼ିଆରେ କଥା କହାଯାଏ— ଧର୍ମ, କାମ କିମ୍ବା ଧନ ହରାଇ ଯାଇଥିବା, କ୍ରୋଧିତ, ଅହଂକାରୀ, ଅପମାନିତ, କାରଣ ବିନା ପରିତ୍ୟକ୍ତ, କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁ ହୋଇଯାଇଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ସମ୍ମତି ଦେଇ ଶାନ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ସଂପତି କିମ୍ବା ଜନାନୀ ହରାଇ ଯାଇଛି, ଯେଉଁମାନେ ସମ୍ମାନ ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅସମ୍ମାନିତ ହୋଇଛନ୍ତି—ଏମାନେ ସଦା ଚିନ୍ତିତ ରହନ୍ତି, ଏହି ଲୋକମାନେ ଶତ୍ରୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭାଗ କରି ଦିଅ। ଯେଉଁମାନେ ଆସିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଚାହିଁଥିବା ଜିନିଷ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ, ନିଜ ଲୋକମାନେକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ଦରକାର; ବିପଦ ଆସିଲେ ବିଶେଷତଃ ସମ୍ମତିର ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ଦାନ ଓ ସମ୍ମାନର ପ୍ରମୁଖ ରୂପ ଏବଂ ବିଭାଜନର ଉପାୟ ବିବର୍ଣ୍ତିତ ହୋଇଛି; ଏକ ମିତ୍ର ଯଦି ଭାଗିଯାଇଥିବା, କିଟା ଦ୍ୱାରା ଖାଇଯାଇଥିବା କାଠ ଭଳି, ସେ ଭାଗିଯାଏ। ଯିଏ ତିନି ଶକ୍ତି, ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟ ଜାଣିଛି, ସେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ବଶ କରିବା ଉଚିତ; ମିତ୍ର ଓ ଉତ୍ତମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ସମ୍ମତି ଦେଇ ଜିତିବା ଉଚିତ। ଲୋଭୀ ଓ ଦୁର୍ବଳଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ ଜିତିବା ଯୋଗ୍ୟ; ମିତ୍ରମାନେ ଯଦି ଏକାଉଁଠାରେ ସନ୍ଦେହ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅ, ଭାଇମାନେ, ସେମାନେ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ କିମ୍ବା ସମ୍ମତି ଦେଇ ଅଟକାଇବା ଉଚିତ। ଦାନ ଓ ବିଭାଜନ ଦ୍ୱାରା ମୁଖ୍ୟ ନାୟକ, ବିର, ଜନସାଧାରଣ, ସୀମାନ୍ତ ଅଧିପତି ଓ ଜଙ୍ଗଲ ନିବାସୀମାନେ ଉପରେ ବିଭାଜନ ଓ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ପ୍ରଭାବିତ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ, ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି। ଦେବତାଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଗୁପ୍ତ ଲୋକମାନେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ଏକ ପୁରୁଷ ଜନାନୀର ପୋଶାକ ପିନ୍ଧି ରାତିରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଏ। ଭେଟାଲ, ପାଉଁ, ପିଶାଚ, ଶିବ ଆଦିର ରୂପ ଇଚ୍ଛାମତ କରି ଧରିବା, ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ର, ଅଗ୍ନି, ପଥର, ଜଳ ବୃଷ୍ଟି କରିବା ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଯୋଗ୍ୟ। ଭୀମ କିଚକଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଜନାନୀର ରୂପ ଧରି, ଅମାନବିୟ ଅନ୍ଧାର, ପବନ, ଅଗ୍ନି ଓ ମାୟା ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ। ଅନ୍ୟାୟ, ବିପଦ କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧରେ, ଯେତେବେଳେ ଏକ ଲୋକ ଅଟକାଇ ହେବା ଯାଏ, ତେବେ ଉପେକ୍ଷା ଦେଖାଇବା ଉଚିତ, ଯେପରି ବାନ୍ଧବ ଓ ହିଡିମ୍ବାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଥିଲା। ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ—ମେଘ, ଅନ୍ଧାର, ବୃଷ୍ଟି, ଅଗ୍ନି, ପାହାଡ଼, ଏବଂ ସେନାର ସ୍ଥାନ, ପତାକା ଧାରଣ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଦୃଶ୍ୟ। ଯେଉଁମାନେ ଖଣ୍ଡିତ, ଫାଟିଯାଇଥିବା, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା, କିମ୍ବା ଏକାଉଁଠାରେ ମିଶିଯାଇଛନ୍ତି, ଏହିପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିବା ପାଇଁ ମାୟା ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ନୀତି ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିଲା, ଏହି ନୀତି ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ, ଦୁଇଁ ପାଇଁ ସମାନ; ଏହି ଲକ୍ଷଣ ସମୁଦ୍ର ଓ ପୂର୍ବରୁ ଗର୍ଗଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି। ସମୁଦ୍ର କହିଲେ: ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀଙ୍କର ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଏପରି—ଏକ ଅତିରିକ୍ତ, ଦୁଇ ଧଳା, ତିନି ଗଭୀର, ତିନି ଲଟକିଥିବା, ତିନି ରେ ଫେଲାଯାଇଥିବା, ତିନି ରେଖା, ତିନି ଭଙ୍ଗା, ତିନି ସମୟ ଜାଣିଥିବା। ପୁରୁଷ ତିନି ସ୍ଥାନରେ ଉତ୍ତମ ଓ ବିସ୍ତୃତ, ଚାରି ଚିହ୍ନ, ଚାରି ପ୍ରକାରରେ ସମ; ଚାରି ଗଣ୍ଠ, ଚାରି ଦାନ୍ତ, ସାତ ତେଲ, ନଉ ଶୁଦ୍ଧ, ଦଶ ପଦ୍ମ, ଦଶ ଗଠନ, ବଟବୃକ୍ଷର ପରି ଉପରି ଚକ୍ର। ଛଅ ଉଠା, ଆଠ ଭାଗ, ସାତ ତେଲ, ନଉ ଶୁଦ୍ଧ, ଦଶ ପଦ୍ମ, ଦଶ ଗଠନ, ବଟବୃକ୍ଷ ଭଳି ଚକ୍ର। ଚଉଦ ଉପଯୁକ୍ତ ଯୁଗଳ, ଷୋଡଶ ଚକ୍ଷୁ ପ୍ରଶଂସିତ; ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥିତ, ଧର୍ମ ଅତିରିକ୍ତ ଗଣାଯାଏ। ତାରା ବିନା ଚକ୍ଷୁ, ଧଳା ଦାନ୍ତ, ଦୁଇ ଧଳା, ତିନି ଗଭୀର, ତିନି କାନ, ନାବି, ଏକ ଗୁଣ, ତିନି ସ୍ମରଣୀୟ। ଅସୂୟା ନଥିବା, ଦୟା, ଧୈର୍ୟ, ଶୁଭ ଆଚରଣ, ପବିତ୍ରତା, ଆଶା, ବିନୟ, ସ୍ଵଭାବିକତା, ସାହସ। ତିନି ରେଖା, ତିନି ଲଟକିଥିବା, ପୁରୁଷର ଶୁକ୍ର ଓ ବାହୁ; ଅଞ୍ଚଳ, ଜନ୍ମ, ଜାତି, ତେଜ, ଖ୍ୟାତି, ଭାଗ୍ୟ। ତିନି ଭାବରେ ଫେଲାଯାଇଥିବା, ତିନି ରେଖା; ଢେଉଁ ରେ ତିନି ଶକ୍ତି; ତିନି ଭଙ୍ଗା ପୁରୁଷ କଥା ଶୁଣ। ଯିଏ ଦେବତା, ଦ୍ଵିଜ, ଗୁରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଥାଏ, ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମର ଉଚିତ ସମୟ ଜାଣିଥାଏ, ସେ ତିନି ସମୟ ଜାଣିଥିବା କୁହାଯାଏ। ଯିଏ ଛାତି, କପାଳ, ମୁହଁରେ ତିନି ରେଖା ଚିହ୍ନିଥାଏ, ଦୁଇ ହାତ ଓ ଦୁଇ ପା ଧ୍ୱଜ, ଛତା ଓ ଏପରି ଉପକରଣରେ ସୁଶୋଭିତ। ଆଙ୍ଗୁଳି, ହୃଦୟ, ପିଠ, କମର ଚାରି ଭାଗ; ଶରୀରର ଉଚ୍ଚତା ଶାଠି-ଛଅ ଆଙ୍ଗୁଳି, ଚାରି ମଣ୍ଡା। ଚାରି ଦାନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଚମକୁଥିବା, ଚାରି କଳା ଦାନ୍ତ; ଚକ୍ଷୁ, ଭୃକୁତି, ଦାଡ଼ି, କେଶ ମଧ୍ୟ କଳା। ନାକ ଓ ମୁହଁରେ ପଶିନା, କୁହାଡ଼ିରେ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ; ଛୋଟ ଅଙ୍ଗ ଓ ଗଳା, ଗୋଡ଼ ମଧ୍ୟ ଛୋଟ। ଆଙ୍ଗୁଳିର ଗଠିଅ, ନଖ, କେଶ, ଦାନ୍ତ, ଚର୍ମ ଦ୍ୱିଜ; ଜବା, ଚକ୍ଷୁ, କପାଳ, ନାକ ଲମ୍ବା, ଦୁଇ ଅଂଶ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାନ। ଛାତି, କୁହାଡ଼ି, ମୁହଁ, ନାକ ଉତ୍ତଳ; ମୁହଁ ଗୋଲା, ଚର୍ମ, କେଶ, ଦାନ୍ତ ମୃଦୁ; କେଶ, ଦୃଷ୍ଟି, ନଖ, ଉଚ୍ଚାରଣ ଏପରି। ଘୁଉଁ ଓ ଗଣ୍ଠ ଦୁଇ ଚିହ୍ନ ବାଂଶ ଭଳି ପଛରେ; ଚକ୍ଷୁ, ନାସା, କାନ, ଲିଙ୍ଗ, ମୂଦ୍ରା ଶୁଦ୍ଧ ମୁଖରେ। ଜିଭ୍ବା, ଓଠ, ତାଳୁ, ଚକ୍ଷୁ, ହାତ, ପା, ନଖ, ଲିଙ୍ଗ ଶିର, ମୁହଁ—ଦଶ ପଦ୍ମ ଭଳି ଗୁଣ। ହାତ ଓ ପା ମଧୁର, ଗଳା, କାନ, ହୃଦୟ, ମୁଣ୍ଡ, କପାଳ, ଢେଉଁ, ପିଠ—ଦଶ ସମ୍ମାନିତ ଅଂଶ। ଯିଏ ଦୁଇ ମଧ୍ୟମ ଆଙ୍ଗୁଳିର ଟିପ୍ସ ଯାଏଁ ବାହୁ ଫେଲାଏ, ସେ ଏହି ଉଚ୍ଚତା ରହିଛି, ଏହା ବଟବୃକ୍ଷ ଭଳି ଚକ୍ର। ପା, ଗୋଡ଼, କମର, ପାଶ୍ୱ, ଗୁପ୍ତ, ଶୁକ୍ର, ଛାତି, କାନ, ଓଠ, ଗଣ୍ଠ, ଗୋଡ଼, ହାତ, ବାହୁ, ଚକ୍ଷୁ—ଏହି ଚଉଦ ଯୁଗଳ ପୁରୁଷରେ ସାଧାରଣତଃ ଦେଖାଯାଏ। ଯିଏ ଚଉଦ ବିଦ୍ୟା ଦୁଇ ଅକ୍ଷରରେ ଦେଖିଥାଏ, ସେ ଷୋଡଶ ଅକ୍ଷର ଥିବା କୁହାଯାଏ। ଏକ ଅସୁଷ୍ଟ, ଚିଥରା ଶରୀର, ଅଶୁଭ, ମାଂସ ନଥିବା, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଓ ବିପରୀତ ଗନ୍ଧ ଥିଲେ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏହି ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରଶଂସିତ।