ପ୍ରଥମେ ଏହି ଶ୍ରେଣୀର ଶାସ୍ତ୍ର ଶ୍ଲୋକଗୁଡିକରେ ରାଜାଙ୍କ ନୀତି ଓ ବ୍ୟବହାର ବିଷୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ଜଗତରେ କଠୋର ଭାଷା କେବଳ ଦୁଃଖ ଓ ଅସାରତା ଆଣେ; ଯଦି ଦଣ୍ଡ ଉଚିତ ଭାବରେ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ କିମ୍ବା ନ୍ୟାୟ ଅନୁସାରେ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ରାଜାଙ୍କ ପତନ ହେବା ସମ୍ଭବ। ଏକ ରାଜା ଯଦି ଦଣ୍ଡରେ ଅତି କଠୋର ହୁଏ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାନ୍ତି; ଏହାର ପରିଣାମରେ ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସରଣାଗତ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଶତ୍ରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ବିନାଶ ଆଣନ୍ତି; ଏହିପରି ସମୟରେ ଅସତ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ନୀତି ଜ୍ଞାନୀ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଧନର ଅନ୍ୟାୟ କୁ ଦୁଷ୍ଟ ଗୁଣ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି; ମଦପାନ ଦ୍ୱାରା ବିବେକ ହ୍ରାସ ହୁଏ, ଶିକାର ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ୟୁତି ଆସେ। ରାଜା ଥକାନି ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟରେ ଶିକାର କରିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଜୁଆ ଧର୍ମ, ଧନ, ଜୀବନ ହାରାଇବା ଓ ବିବାଦ ଆଣେ। ମହିଳା ରୁ ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବିଳମ୍ବ, ଧର୍ମ ଓ ଧନ ର ହାନି ହୁଏ; ମଦପାନ ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ହାରାଯାଏ ଓ ଧର୍ମ ଅଧର୍ମରେ ବିବ୍ରାନ୍ତି ଆସେ। ଏକ ରାଜା ଯେଉଁଠି ଶିବିର ଗଠନ କରିବା ଓ ଶକ୍ତି ବିବେଚନା କରିବାରେ ପ୍ରବୀଣ, ସେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜୟ କରିପାରିବେ; ରାଜାଙ୍କ ନିବାସ ଓ ଧନାଗାର ଶିବିରର ମଧ୍ୟରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ମୁଖ୍ୟ ଶକ୍ତି—ଶିଳ୍ପୀ, ମିତ୍ର, ଶତ୍ରୁ ଓ ଅରଣ୍ୟବାସୀ—ସମ୍ଵିତ ଭାବେ ରାଜପାଳିକୁ ଚାରିପାଖରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ଉତ୍ତମ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଦଳ ରାତିରେ ଚତୁର୍ମୁଖୀ ରାସ୍ତାକୁ ଚାରିପାଖରେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚିହ୍ନିତ ହେବା ଦରକାର। ସେ ନିଜ ଗୁପ୍ତ ତଥ୍ୟ ତୀର ଅଞ୍ଚଳରେ ଚଳାଚଳ କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ଜାଣିବା ଦରକାର; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯାଉଥିବା ଓ ଆସୁଥିବା ଲୋକ ଉପରେ ନିରିକ୍ଷଣ ରଖିବା ଉଚିତ। ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ସମ୍ମିଳନ, ଦାନ, ଭିନ୍ନତା, ଦଣ୍ଡ, ଅବହେଳା, ମାୟା, ଓ ଚତୁର୍ୟୁକ୍ତି—ଏହି ସାତ ଉପାୟ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ସମ୍ମିଳନ ଚାର ପ୍ରକାର: ପୂର୍ବ ଉପକୃତି ଉଲ୍ଲେଖ, ଦୁଇପକ୍ଷୀୟ ସମ୍ପର୍କ ଉପସ୍ଥାପନ, ଓ ଆରମ୍ଭରେ ମୃଦୁ ଭାଷା। ଯେଉଁଠି ଅତିଥି ଆସନ୍ତି, ସେଠି 'ମୁଁ ତୁମର' ଭଳି ଭାଷା ଓ ଉପହାର ଦେଇ ଆଦର କରିବା ଉଚିତ; ଅର୍ଜିତ ଧନ ତ୍ୟାଗ ତିନି ପ୍ରକାର—ଉତ୍ତମ, ଅଧମ ଓ ମଧ୍ୟମ। ସେ ସମୟରେ ପ୍ରତିଦାନ ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ—ପ୍ରାପ୍ତ ଉପହାର ପ୍ରଶଂସା, ନୂତନ ଦାନ ଦେଇବା, ଓ ନିଜେ ଆରମ୍ଭ କରିବା। ଦାନ, ଋଣ ମୁକ୍ତି, ଓ ଦେବା ନିମିତ୍ତ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର: ସ୍ନେହ ଓ ଆସକ୍ତି ଦୂର କରିବା, ଓ ଆନନ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବା। ଭିନ୍ନତା ତିନି ପ୍ରକାର—ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରିବା, ଧନ ନେଇବା, ଦୁଃଖ ଦେଇବା—ଏହି ତିନି ଦଣ୍ଡ ରୂପ। ଖୋଲା ଓ ଗୁପ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ—ଜନସମ୍ମତି ନଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଖୋଲା ଭାବରେ କରିବା ଉଚିତ; ଜନମାନେ ଭୟଭୀତ ହେବା ପାଇଁ ଶିରୋଚ୍ଛେଦ ଦେଖିବା ଦରକାର, ଏହି ଦଣ୍ଡ ପ୍ରଶଂସା ଯୋଗ୍ୟ। ବିଶେଷତଃ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତ ଉପାୟ କିମ୍ବା ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିହତ କରିବା ଉଚିତ; ଦ୍ୱିଜାତି କେବଳ ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାରା ନିହତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ—ସମ୍ମିଳନ ଦ୍ୱାରା ଉପଶମ କରିବା ଉଚିତ। ସମ୍ମିଳନୀୟ ଭାଷା ଏମିତି ହେଉ ଯାହା ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରେ, ମନେ ଅମୃତ ପାନ କରୁଥିବା ଭଳି ଲାଗେ, ସଦା ସୁମଧୁର ଭାଷା ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ଅପରାଧ ଅଭିଯୁକ୍ତ, ଲାଭ ଚାହେ, ଡାକିଲେ ସମ୍ମାନ ମିଳେନି, ରାଜାକୁ ଘୃଣା କରେ, ଅନ୍ୟାୟ କରେ, ଆତ୍ମ-ମହତ୍ତ୍ୱ ରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ—ଏମାନେ ସମ୍ମିଳନ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ। ଯେଉଁ ଧର୍ମ, ଇଚ୍ଛା, କିମ୍ବା ଧନ କୁ ବଞ୍ଚିତ, କ୍ରୋଧିତ, ଅଭିମାନୀ, ଅପମାନିତ, କାରଣ ବିନା ବିମୁକ୍ତ, ବିପକ୍ଷ ହୋଇଯାଇଛି—ସମ୍ମିଳନ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ଧନ କିମ୍ବା ପତ୍ନୀ ହରାଯାଇଛି, ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ମିଳେନି—ଏମାନେ ସଦା ଚିନ୍ତିତ ଥାନ୍ତି, ଏମାନେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦଳରେ ଭିନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠି ଅତିଥି ଆସିଛି, ଚାହିଁଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ଆଦର କରିବା ଓ ନିଜ ଲୋକମାନେ ଉପରେ ଶାନ୍ତି ରଖିବା ଦରକାର; ସମ୍ମିଳନ ଉପାୟ ବିଶେଷ ଭୟ ରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଦରକାର। ଦାନ ଓ ଆଦରର ମୁଖ୍ୟ ରୂପ, ଭିନ୍ନତାର ଉପାୟ ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ନିତ; ଏକ ମିତ୍ର ଯଦି ନଷ୍ଟ ହେଉଛି, କିମ୍ବା କାଠ ଉପରେ ପୋକା ଖାଇ ନଷ୍ଟ କରିଦେଉଛି, ସେ ସେପରି ଭାଙ୍ଗିଯାଏ। ତିନି ଶକ୍ତି, ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟ ଜାଣିଥିବା ଲୋକ ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଉପଶମ କରିପାରିବେ; ମିତ୍ର ଓ ଉତ୍ତମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିବା ଲୋକ ସମ୍ମିଳନ ଦ୍ୱାରା ଜିତିବା ଉଚିତ। ଲୋଭୀ ଓ ଦୁର୍ବଳଙ୍କୁ ଉପହାର ଦ୍ୱାରା ଜିତିବା ଉଚିତ; ଏକାଉଁ ମିତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଅସନ୍ଦେହ ଅଛି, ଦୁଷ୍ଟ ପୁତ୍ର କିମ୍ବା ଭାଇ—ଦଣ୍ଡ ଭୟ କିମ୍ବା ସମ୍ମିଳନ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଉପହାର ଓ ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ମୁଖ୍ୟ ସେନାପତି, ବିର ଓ ଜନସାଧାରଣ, ତୀର ଚieftain ଓ ଅରଣ୍ୟବାସୀଙ୍କୁ ଭିନ୍ନତା, ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଦରକାର। ଦେବତାଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ଗୁପ୍ତ ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଉ ଉଚିତ; ଏକ ପୁରୁଷ ମହିଳା ଭୂଷାରେ ରାତିରେ ଦ୍ରୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଇପାରିବେ। ଭେତାଳ, ଉଲ, ପିଶାଚ ଓ ଶିବ ରୂପ ନିଜେ ଚୟନ କରିପାରିବେ, ଶସ୍ତ୍ର, ଅଗ୍ନି, ପଥର, ଓ ଜଳ ର ବର୍ଷା କରିବାର ଶକ୍ତି ରଖିପାରିବେ। ଅମାନବ ଅନ୍ଧାର, ପବନ, ଅଗ୍ନି, ଓ ମାୟା—ଭୀମ କିଚକକୁ ନିହତ କରିବାରେ ଏହି ଉପାୟ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ, ମହିଳା ରୂପ ଧାରଣ କରି। ଅନ୍ୟାୟ, ବିପଦ କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧରେ, ଯେତେବେଳେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିବା ଯାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ଉଦାସୀନତା ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ, ଭାଇ ଓ ହିଡିମ୍ବା ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ମତାନୁସାରେ। ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ—ମେଘ, ଅନ୍ଧାର, ବର୍ଷା, ଅଗ୍ନି, ପାହାଡ଼, ଏବଂ ସେନାର ସ୍ଥାନ, ପତାକା ଧାରୀଙ୍କ ଦୃଶ୍ୟ। ଯେଉଁଠି କିଁଚି ଚିରିଯାଇଛି, ଭଙ୍ଗିଯାଇଛି, ଆଉ ଏକାଉଁ ମିଶିଯାଇଛି—ଏହିପରି ମାୟା ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ଏଉଁପରେ ଅଗ୍ନି କହିଲେ: "ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହିଥିବା ନୀତି ପୁରୁଷ ଓ ମହିଳା ଦୁହିଁକୁ ସମାନ; ଏହି ଲକ୍ଷଣ ସମୁଦ୍ର ଓ ପୂର୍ବରୁ ଗର୍ଗ କହିଥିଲେ।