ମନୁଷ୍ୟ ଜୀବନର ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ନୀତି ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦୂର କରାଯାଏ। ଯଥାଯଥ ପରାମର୍ଶ, ସେହି ପରାମର୍ଶର ଫଳ ଉପଲବ୍ଧି, ଓ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ। ରାଜସ୍ୱ ଓ ବ୍ୟୟ, ନ୍ୟାୟ ପ୍ରଶାସନ, ଶତ୍ରୁ ଓ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ—ଏହାମାନେ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟର ଉପଚାର ଓ ରାଜ୍ୟ ଓ ରାଜାଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ। ଏଭଳି ଦୁଃସମୟରେ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିବରଣ କରାଯାଇଛି—ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ନିକଟରେ ସୁନା, ଧାନ, ବସ୍ତ୍ର, ଯାନବାହନ ଓ ସନ୍ତାନ ଥିବା ଉଚିତ। ଅନ୍ୟ ଧନସଞ୍ଚୟ ବିପଦରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ଦୁଃଖିତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ରାଜସ୍ୱ ଓ ଦଣ୍ଡ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ସାଧାରଣ ନାଗରିକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦୁଃସମୟରେ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇ ସହଯୋଗ କରନ୍ତି; ଗୁପ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ, ପ୍ରଜା ସୁରକ୍ଷା, ବନ୍ଧୁ ଓ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବିଚାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ସୀମାନ୍ତ ପ୍ରଧାନ ଯଦି ଅପରାଧ କରନ୍ତି, ସେ ବିପଦରେ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; ଚାକରମାନେ ରଖିବା, ଦାନ କରିବା, ଓ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସତ୍ୟ ବନ୍ଧୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଦରକାର। ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅନ୍ୟ ବିଭାଗ, ଦୁର୍ଗ ସୁରକ୍ଷା—ଏମାନେ ଧନ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, କାରଣ ରାଜାର ମୂଳ ଧନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ବନ୍ଧୁ ଓ ଶତ୍ରୁ ସହ ବ୍ୟବହାର, ଧନ, ଶତ୍ରୁ ବିନାଶ ଓ ଦୂର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସଫଳ କରିବା ଶକ୍ତି ଦଣ୍ଡ ବିପଦରେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଏହି ଦଣ୍ଡ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ସୁଦୃଢ କରେ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବିନାଶ କରେ; କିନ୍ତୁ ବନ୍ଧୁ ବିପଦରେ ଧନ ଓ ଅନ୍ୟ ସମ୍ପତ୍ତିର ଉପକାର ହାରାଯାଏ। ଏକ ବିପଦ୍ଗ୍ରସ୍ତ ରାଜା ରାଜକାଜ ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ; କଠୋର କଥା, ଅତି ଦଣ୍ଡ ଓ ଧନର ଦୁର୍ବ୍ୟବହାର ହୁଏ। ମଦ୍ୟପାନ, ମହିଳା, ଶିକାର, ଜୁଆ—ଏହିମାନେ ରାଜାଙ୍କ ମହାଦୋଷ; ଏହାସହ ଆଳସ୍ୟ, ଜିଦ୍, ଅହଂକାର, ଅବିବେକ ଓ ଦ୍ୱେଷ ପ୍ରସାରଣ ମଧ୍ୟ ଦୋଷ। ଏହିପରି ଯାହା ପୂର୍ବରୁ କୁହାଯାଇଛି, ତାହାକୁ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଦୋଷ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ; ଅନାବୃଷ୍ଟି ଓ ଅତ୍ୟାଚାର ରାଜ୍ୟର ବିପଦ। ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଯନ୍ତ୍ର, ପ୍ରাচୀର ଓ ଖାଲି ଖାଲି ସହିତ ଅସ୍ତ୍ର ନଥିବା, ଶୂନ୍ୟ ସେନା ଥିବା ଦୁର୍ଗ ଦୁର୍ଗର ବିପଦ। ଯେତେବେଳେ ଧନାଗାର ଖର୍ଚ୍ଚ ହୋଇଯାଏ, ଅବରୋଧିତ, ଅଜୟ, ସଞ୍ଚୟ ନହୋଇଥିବା, ଲୁଟିଯାଇଥିବା କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା ଦଖଳ ହୋଇଥିବା—ଏହି ଧନାଗାରର ବିପଦ। ସେନା ଅବରୋଧିତ, ଘେରାଯାଇଥିବା, ମିତ୍ରମାନେ ମାନ୍ୟ ନକରିବା, ଅପମାନିତ, ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନଥିବା, ରୋଗାକ୍ରାନ୍ତ, କ୍ଲାନ୍ତ, ଦୂରରୁ ଆସିଥିବା କିମ୍ବା ନୂତନ—ଏମିତି ସେନାର ବିପଦ ହୁଏ। ସେନା ଉପସ୍ଥିତି କମିଯାଏ, ପଛୁଆଯାଏ, ଅଗ୍ରଗାମୀ ଭାଗ ଆକ୍ରମଣ ହୋଇଯାଏ, ନିରାଶା ଓ ଆଶାହୀନତାରେ ଭରିଯାଏ, ଭ୍ରମ ଖବର ଦିଆଯାଏ—ଏହା ମଧ୍ୟ ବିପଦ। ଯେତେବେଳେ ସେନା ମହିଳା ଓ ଶିଶୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଛିତିନ୍ନ, ଅନ୍ତର୍ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଲିପ୍ତ, ବିଭାଜିତ, ମୂଳ ହାରାଇଥିବା—ଏହା ବିପଦ। ସେନା ନେତୃତ୍ୱ ନଥିବା, ଏକତ୍ରିତ ନୁହେଁ, ଶୃଙ୍ଖଳା ଭଙ୍ଗ, ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଠିନ, ଅନ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବ୍ୟବହୃତ—ଏହି ସେନାର ବିପଦ। ଏକ ବନ୍ଧୁ ଯଦି ଦୁର୍ଦ୍ୱିଭାଗ୍ୟରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ଶତ୍ରୁ ଶକ୍ତିରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି, କାମ, କ୍ରୋଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୋଷରେ ଅଭିଭୂତ, କିମ୍ବା ବିପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ନିରୁତ୍ସାହିତ—ଏହି ବନ୍ଧୁ ବିପଦରେ। ଧନର ଦୁର୍ବ୍ୟବହାର କ୍ରୋଧ, କଠୋର କଥା ଓ ଦଣ୍ଡ, ଶିକାର ଓ ଜୁଆର ଆସକ୍ତି, ମଦ୍ୟପାନ ଓ ମହିଳା—ଏମାନେ ଦୋଷ। କଠୋର କଥା ଲୋକମାନେ ଅସୁବିଧା ଓ କ୍ଲେଶ ଦେଉଛି; ଯଥାଯଥ ଦଣ୍ଡ ନ ଦିଆଯିବା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାୟ ଦଣ୍ଡ ରାଜାକୁ ନଷ୍ଟ କରେ। ଏକ କଠୋର ରାଜା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଅସ୍ଥିର କରେ; ସେମାନେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନିକଟରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥାନ୍ତି। ଶତ୍ରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ବିନାଶ ଆଣେ; ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଉତ୍ତମ ପାଇଁ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ନୀତି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଧନର ଦୁର୍ବ୍ୟବହାରକୁ ଦୋଷ କୁହନ୍ତି; ମଦ୍ୟପାନରୁ ବିବେକ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ଶିକାରରୁ ଧର୍ମ ଛୁଟିଯାଏ। କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର କରିବାକୁ ରାଜା ଅରଣ୍ୟରେ ଶିକାର କରିପାରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଜୁଆ ଧର୍ମ, ଧନ, ଜୀବନ ହାରାଏ ଓ ବିବାଦ ଆଣେ। ମହିଳାରେ ଆସକ୍ତି ଦେଖିଲେ ବିଳମ୍ବ, ଧର୍ମ ଓ ଧନର କ୍ଷତି ହୁଏ; ମଦ୍ୟପାନର ଦୋଷରୁ ଜୀବନ ଓ ବିବେକ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଯିଏ ଶିବିର ସଜାଇବା ଓ ଶୁଭାଶୁଭ ଚିହ୍ନ ବୁଝିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜୟ କରିପାରିବ; ରାଜାଙ୍କ ନିବାସ ଓ ଧନାଗାର ଶିବିରର ମଧ୍ୟରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ମୁଖ୍ୟ ସେନା, ବଣିଜ୍ୟିକ, ବନ୍ଧୁ, ଶତ୍ରୁ ଓ ବନବାସୀମାନେ ନିୟମିତ ଭାବେ ରାଜମହଳକୁ ଘେରି ରଖିବା ଦରକାର। ଏକ ଭାଗ ସେନା, ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଓ ନାୟକ ନେତୃତ୍ୱରେ, ରାତିରେ ଚଉକ ଘୂରିବା ଦରକାର। ସେ ନିଜ ଗୁପ୍ତଚର ଖବର ସୀମା ଚାରିପାଖରୁ ଆସୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁମାନେ ଭିତରେ-ବାହାରେ ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ଉପରେ ନଜର ରଖିବା ଦରକାର। ସମ୍ପ୍ରତି, ଦାନ, ବିଭାଜନ, ଦଣ୍ଡ, ଅବହେଳା, ମାୟା ଓ ଚତୁର୍ୟ ଏହି ସାତ ଉପାୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହେବା ଉଚିତ। ସମ୍ପ୍ରତି ଚାରି ପ୍ରକାର—ପୂର୍ବସେବା ଉଲ୍ଲେଖ, ପାରସ୍ପରିକ ସମ୍ପର୍କ କଥା, ଆରମ୍ଭରେ ମୃଦୁ କଥା। ଯେଉଁଠାରେ କେହି ଆସନ୍ତି, ସେଠାରେ ଶବ୍ଦ ଓ ଉପହାର ଦ୍ୱାରା 'ମୁଁ ତୁମର' ବୋଲି ସ୍ଵୀକାର କରିବା ଦରକାର; ଅର୍ଜିତ ଧନ ତ୍ୟାଗ କରିବା ତିନି ପ୍ରକାର—ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଧମ ଓ ମଧ୍ୟମ। ସେ ସମୟରେ ପ୍ରତିଦାନ ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ—ପ୍ରାପ୍ତ ଉପହାରର ସ୍ଵୀକୃତି, ନୂତନ ଉପହାର ଦେବା, ଓ ନିଜେ ଆଗ୍ରହ କରିବା। ଦାନ, ଋଣ ମୁକ୍ତି ଓ ଦାନ ମୋଟେ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର—ମମତା ଓ ଆସକ୍ତି ହଟାଇବା, ଓ ଆନନ୍ଦ ଦେଖାଏ। ବିଭାଜନ ଜଣାଶୁଣା ମାନେ ତିନି ପ୍ରକାର—ବିଭେଦ ସୃଷ୍ଟି, ଧନ ଛିନିବା, ଦୁଃଖ ଦେବା—ଏହି ତିନି ଦଣ୍ଡ ପ୍ରକାର। ପ୍ରକାଶ୍ୟ ଓ ଗୁପ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ—ଜଣତା ଦ୍ୱାରା ଘୃଣିତ ଲୋକଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶ୍ୟ ଭାବରେ ଦଣ୍ଡିତ କରିବା ଉଚିତ, ଜଣତାକୁ ଭୟ ଦେଇ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଓ ଏଥିରେ ପୁରସ୍କାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।