ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁଠାରେ ରାଜା ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦେଶ ଶକ୍ତି ଓ ନୀତିର ଉପରେ ଆଧାରିତ ଥିଲା। ସେଉଁଠି ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଦୂର ଭ୍ରମଣ ଓ ଯୁଦ୍ଧର କଷ୍ଟ ସହିଥିଲେ; ତେଣୁ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡ ତାଳମେଳ ରେ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ ଏବଂ ନ୍ୟାୟସଂଗତ ମନାଯାଏ। ଏଠି ଏକ ଜଣ ମନୁଷ୍ୟ ଭଲ ବଂଶର, ଯୋଗ ଜ୍ଞାନ ରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଭଲ ସହାୟକ, ମୂଦ୍ରା ଭାଷାରେ କଥା କରୁଥିବା, ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ, ଦୃଢ, ଅଟଳ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ମିତ୍ର ଭାବେ ଚୟନ କରିବା ଉଚିତ। ମିତ୍ରତା ତିନି ଉପାୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ: ଦୂରରୁ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତି, ହୃଦୟ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଅର୍ଥ ଅନୁସାରେ ଭାଷା, ଓ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଦାନ। ଏହି ମିତ୍ରତାରୁ ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ତିନି ପ୍ରକାର ଫଳ ମିଳେ; ସେମାନେ ପ୍ରାକୃତିକ ବନ୍ଧନ, ଦୃଢ ବନ୍ଧନ, ଓ ବଂଶାନୁଗତ ବନ୍ଧନ ଭାବେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥାନ୍ତି। ମିତ୍ର ଚାରି ପ୍ରକାରର ଥାଏ ଏବଂ ସେ ଦୁର୍ଜନରୁ ରକ୍ଷା କରେ; ଏହି ମିତ୍ରରେ ସତ୍ୟବାଦିତା, ସୁଖ ଦୁଃଖରେ ସାଥି ଦେବା ଭଳି ଗୁଣ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏବେ ମୁଁ ଉପର୍ଜିତ ଲୋକଙ୍କ ଆଚରଣ ବିଷୟରେ କହିବି: ଏକ ଦାସ ରାଜାଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ଉଚିତ; ଦକ୍ଷତା, ଭଲ ଚରିତ୍ର, ଦୃଢତା, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ କଷ୍ଟ ସହିବା ଏହି ଦାସର ଗୁଣ। ସନ୍ତୁଷ୍ଟି, ଭଲ ଚରିତ୍ର ଓ ଉତ୍ସାହ ଦାସଙ୍କୁ ଶୋଭା ଦେଇଥାଏ; ଦାସ ଉଚିତ ସମୟରେ ନୀତି ଅନୁସାରେ ରାଜାଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ଦରକାର। ସେ ଅନ୍ୟ ଠାକୁ ଯିବା, ନିର୍ଦୟତା, ଅଭିମାନ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟା ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ; ଉପର୍କୁ ନିଜ ମତ ଦେଇ ବା ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ରାଜାଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ, ଦୃବଳତା ବା ଉପଦେଶ ପ୍ରକାଶ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସେ ନିଜ ଉପଜୀବିକା ରାଜାଙ୍କୁ ନିଜରେ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥିବାରୁ ମିଳିବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟଥା ଉପେକ୍ଷିତ ରାଜାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଦରକାର। ରାଜା ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ମେଘର ଭଳି ପୋଷଣ କରିବା ଦରକାର; ସେ ନୀତି ଅନୁସାରେ ଅର୍ଥ ସଂଗ୍ରହ କରି ଉପଲବ୍ଧି ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରିପାରିବେ। ଚଷା, ବ୍ୟବସାୟ ରାସ୍ତା, କିଲା, ସେତୁ, ଏବଂ ହାତୀ ବାନ୍ଧିବା ଭଳି କାମରେ ଚେଷ୍ଟାଶୀଳ ଅଧିକାରୀ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ଖଣି, କର ଏବଂ ତ୍ୟାଗ ଭୂମି ବିନ୍ୟାସ କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ଦୟାଳୁ ରାଜା ଏହି ଏଠି ଅଠ ଦାୟିତ୍ୱ ପାଳନ କରିବା ଦରକାର। ପ୍ରଜାଙ୍କ ପାଇଁ ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଭୟ ଅଛି: ଚୋର, ଦସ୍ୟୁ, ନଗରବାସୀ, ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟଜନ, ଓ ରାଜାଙ୍କ ଲୋଭ। ରାଜା ଏମାନେଠୁ ଉଚିତ ସମୟରେ କର ନେବା ଦରକାର; ନିଜ ଶରୀର, ନିଜ ଅନ୍ତର୍ଗତ ବୃନ୍ଦ ଓ ଦେଶକୁ ବାହ୍ୟ ଭୟରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବା ଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଇବା ଓ ବିଷରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର; ନାରୀ, ପୁତ୍ର ଓ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ କେବେ ବି ଭରସା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହି ସମୟରେ ରାମ ଉପଦେଶ ଦେଲେ: ନୀତିର ଶକ୍ତି ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ସାହ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ ସେ ବଢ଼ି ଯାଏ; ଶକ୍ତି ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କବି ଦେବତାଙ୍କ ପୁରୋହିତକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ। ଏଠି ମାମଲା ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ ହୁଏ, ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ସହ ନୁହେଁ; ଅସମ୍ଭବ କାମ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ଲୋକ ଉଚିତ ପ୍ରୟାସ ନ କଲେ ଫଳ କେମିତି ମିଳିବ? ପରାମର୍ଶର ଫଳ ହେଉଛି: ଅଜାଣିଥିବାର ଜ୍ଞାନ, ଜଣା ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱର ନିଶ୍ଚିତି, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ରେ ସନ୍ଦେହ ସମାଧାନ, ଓ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶର ବୁଝିବା। ମିତ୍ର, ଉପାୟ, ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟ ଅନୁସାରେ ବିଭାଜନ, ବିପଦ ପାଇଁ ଉପାୟ ଏହି ପଞ୍ଚ ଉପାଦାନ ପରାମର୍ଶର ଅଂଶ। ମନର ସ୍ପଷ୍ଟତା, ଶ୍ରଦ୍ଧା, କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦକ୍ଷତା, ସହଯୋଗୀଙ୍କ ପ୍ରୟାସ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ସଫଳତା ଏହି ଉପଲବ୍ଧିର ଚିହ୍ନ। ଅଭିମାନ, ଅବହେଳା, ଆସକ୍ତି, ନିଦ୍ରାରେ କଥା କହିବା ଭଳି ଲୁଚିଥିବା ଦୋଷ ଏହି ପରାମର୍ଶକୁ ନଷ୍ଟ କରେ; ଏହିପରି କାମପ୍ରବୃତ୍ତି ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପରାମର୍ଶକୁ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି। ଏକ ଦୃଢ, ସ୍ମୃତିଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଉତ୍ତମ ଭାଷଣକାର, ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷ, ଦାୟିତ୍ୱରେ ଅବହେଳା ନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ରାଜାଙ୍କର ଦୂତ ହେବାଯୋଗ୍ୟ। ଦୂତ ତିନି ପ୍ରକାରର ଥାଏ, ତାଙ୍କ ଦକ୍ଷତା ଓ ଅପୂର୍ଣ୍ଣତା ଅନୁସାରେ। ଏକ ଦୂତ ଶତ୍ରୁ ନଗରକୁ ଚରା ନ କରିବା ଉଚିତ, ଅନ୍ତର୍ଗତ ଖବର ଦେବାକୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଉଚିତ ସମୟ ଦେଖି ଦୂତି କାମ କରିବା ଓ ଅନୁମତି ନେଇ ବିଦାୟ ହେବା ଦରକାର। ଶତ୍ରୁର ଦୃବଳତା, ଧନ, ମିତ୍ର ଓ ସେନା ଜଣା କରିବା ଉଚିତ; ଚକ୍ଷୁ, ଶରୀର ଓ ହାବଭାବ ଦେଖି ଆସକ୍ତି ଓ ବିରୋଧ ବୁଝିବା ଦରକାର। ସେ ଦୁଇପଟି ନିମିତ୍ତରେ ଚାରି ପ୍ରକାର ଖବର ତିଆରି କରିବା ଓ ନିଶ୍ଚିତ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଉଥିବା ଆସ୍ତିକ ଓ ବିଶ୍ବସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ସହ ରହିବା ଉଚିତ। ଚର ଦୂତ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ଥାଏ: ବ୍ୟବସାୟୀ, ଚାଷୀ, ଶ୍ରମିକ, ସନ୍ୟାସୀ, ଭିକ୍ଷୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଚର ଭାବେ କାମ କରନ୍ତି। ଏହି ଦୂତ ଶତ୍ରୁ ଦୁଃଖରେ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଥିବାବେଳେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ; ଦୂତର ଚେଷ୍ଟା ଫଳ ନ ଦେଲେ, ପ୍ରାକୃତିକ ବିପଦ ଦେଖି ଅନୁଯୋଗ କରିବା ଦରକାର। ନାଶକାରୀ ଯାହା ତାହା ବିପଦ; ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ରୋଗ, ଦୁଃଖ ଓ ମହାମାରି ଏହି ମିଶ୍ର ଦୂଃଖ। ଏହି ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଦୂଃଖ ଦେବୀୟ ଓ ମାନବୀୟ; ଦେବୀୟ ବିପଦ ମାନବୀୟ ପ୍ରୟାସ ଓ ବିନୟ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତି ହୁଏ। ମାନବୀୟ ବିପଦ ନୀତି ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦୂର ହୁଏ; ପରାମର୍ଶ, ପରାମର୍ଶର ଫଳ ଓ ଉଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ ଆବଶ୍ୟକ। ଆୟ ଓ ବ୍ୟୟ, ନ୍ୟାୟ ପ୍ରଶାସନ, ଶତ୍ରୁ ଓ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ଦମନ—ଏହି ଦୂଃଖ ଦୂର କରିବା ଓ ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ରାଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉପାୟ। ଏଭଳି ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱ ବିପଦ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ବିବରଣ କରାଯାଏ; ସେ ସୁନା, ଧାନ, ବସ୍ତ୍ର, ଯାନ, ସନ୍ତାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଂପତ୍ତି ରଖିବା ଦରକାର। ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧନ ସଂଗ୍ରହ ମଧ୍ୟ ବିପଦ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ବିପଦରେ ରକ୍ଷା କରିବା ରାଜାଙ୍କର ଧନ ଓ ଦଣ୍ଡ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ପ୍ରଜା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୋକ ଦୁଃଖ ଦିନରେ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇ ସହଯୋଗ କରନ୍ତି; ଉପର୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ, ପ୍ରଜାର ରକ୍ଷା, ମିତ୍ର ଓ ଶତ୍ରୁ ଚିହ୍ନିବା ଆବଶ୍ୟକ।