ଏକ ସମୟର କଥା, ରାଜ୍ୟପାଳନ ବିଷୟରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଉଥିଲା । ଏହି ଉପଦେଶର ମୂଳ ଅର୍ଥ ଥିଲା ଯେ, ଶାସନର ମୂଳ ହେଉଛି ଶିଷ୍ଟାଚାର, ଏହି ଶିଷ୍ଟାଚାର ଧର୍ମଗ୍ରନ୍ଥରେ ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ଏହି ଶିଷ୍ଟାଚାର ମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ଓ ଆତ୍ମସଂୟମ, ଏହି ଗୁଣ ଥିଲେ ରାଜା ଭୂମିକୁ ନ୍ୟାୟଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ଶାସନ କରିପାରିବେ । ଉଚ୍ଚ କୁଳ, ପବିତ୍ରତା, ମିତ୍ରତା, ଦାନଶୀଳତା, ସତ୍ୟବାଦିତା, କୃତଜ୍ଞତା, କୁଳ, ଚରିତ୍ର ଓ ଆତ୍ମନିଗ୍ରହ — ଏହି ଗୁଣମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ସମୃଦ୍ଧିର କାରଣ । ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଗ୍ରାମରେ ମନ ଅବିନିୟମିତ ହେଲେ ଏହା ବିନାଶକାରୀ ହୁଏ, ଜ୍ଞାନ ରୂପୀ ଅଙ୍କୁଶ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ହସ୍ତୀକୁ ବଶ କରିବା ଉଚିତ୍ । କାମ, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ହର୍ଷ, ମାନ ଓ ଦମ୍ଭ — ଏହି ଛଅଟି ଦୋଷ ଛାଡ଼ି ଦେବା ଦ୍ୱାରା ରାଜା ସଂତୁଷ୍ଟ ଓ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ । ଏହି ଶିଷ୍ଟାଚାର ରଖି, ତଦନୁସନ୍ଧାନ, ବେଦତ୍ରୟ, ବ୍ୟାପାର ଓ ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରୟୋଗ ଦ୍ୱାରା ରାଜା ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଅନ୍ୱେଷଣ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଥ ବୁଝିବାକୁ ମିଳେ, ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ବେଦତ୍ରୟରେ ମିଳେ, ଲାଭ ଓ ହାନି ବ୍ୟାପାରରେ, ନୀତି ଓ ଅନୀତି ରାଜନୀତି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ । ଅହିଂସା, ମୃଦୁବାଣୀ, ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା, ଦୟା, ଛମା — ଏହି ଗୁଣ ଗୃହସ୍ଥ ଓ ସଂନ୍ୟାସୀ ଉଭୟଙ୍କ ପାଇଁ ସାଧାରଣ ଧର୍ମ ଭାବରେ କଥାଯାଇଛି । ରାଜାଙ୍କ ଉଚିତ୍, ସେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବେ, ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବେ, ମୃଦୁ ଭାଷା କହିବେ, ଦୟା ଦେଖାଇବେ, ଦାନ କରିବେ ଓ ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବେ । ଏହି ପ୍ରକାର ଆଚରଣ ହେଉଛି ସଜ୍ଜନଙ୍କ ନିୟମ, ଏହା ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଉପକାରୀ ଓ ଦୁଃଖିତ ଓ ରୋଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ଭାବେ ରହିଥାଏ । ଏକ ରାଜା କେବଳ ନିଜ ଶରୀର ପାଇଁ ଅନ୍ୟାୟ କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ନିଜ ସୁଖ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ଦମନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଯଦି ଦୁଃଖିତମାନେ ଦମିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ରାଜା ପ୍ରତି କ୍ରୋଧ ଧରନ୍ତି, ଯେପରି ନିଜ ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଏ । ତେଣୁ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ବି ଶୁଭ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍, ସଦା ସଜ୍ଜନ ଓ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୟା ଦେଖାଇବା ଉଚିତ୍ । ଯେଉଁମାନେ ମୃଦୁ ଭାଷା କହନ୍ତି ସେମାନେ ଦେବତା ସମାନ, କଠୋର ଭାଷା କହିବା ଜନ୍ତୁ ସମାନ । ଯେଉଁଠାରେ ମନ ପବିତ୍ର ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାଶୀଳ, ସେଠାରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ । ଦେବତା, ଗୁରୁ ଓ ମିତ୍ରଙ୍କୁ ନିଜ ପରି ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍, ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଓ ନିଷ୍କପଟ ଭାବେ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବା ଦରକାର । ଦାସଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଉତ୍ତମ କାମ ପାଇଁ ଦୟା ଦେଖାଇବା, ମିତ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ନେହ, ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ ଆଦର ଦେବା ଉଚିତ୍ । ନାରୀ ଓ ଦାସଙ୍କୁ ସ୍ନେହ ଓ ଦାନ ଦେବା ଦରକାର, ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରତି ଆଦର ଦେଖାଇବା ଏବଂ ଅନ୍ୟଙ୍କ କାମର ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସଦା ପାଳନ କରିବା ଦରକାର । ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ଦୟା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୃଦୁବାଣୀ ଓ ମିତ୍ର ପ୍ରତି ଅଟୁଟ ନିଷ୍ଠା ରଖିବା, ଆପଣଙ୍କ ଜୀବନ ଦେଇଁ ମଧ୍ୟ ମିତ୍ରତା ରଖିବା ଉଚିତ୍ । ଅତିଥି ଆସିଲେ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବା, ସମ୍ଭବ ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ କରିବା, ଧୈର୍ୟ ରଖିବା ଓ ନିଜ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଅହଂକାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟଙ୍କ ସଫଳତାକୁ ଦେଖି ଇର୍ଷ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ସମ୍ମୁଖ ବିରୋଧ ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୌନବ୍ରତ, ଆତ୍ମୀୟ ସମ୍ପର୍କରେ ଏକତା, ଓ ନିଜ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚାତୁର୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଦରକାର । ଏହି ସମୟରେ ରାମ ଉପଦେଶ ଦେଇ କହିଲେ: ରାଜ୍ୟର ସପ୍ତାଙ୍ଗ ଅଂଗ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଏକାଉଠି ରହିଥାଏ — ସ୍ୱାମୀ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ରାଷ୍ଟ୍ର, ଦୁର୍ଗ, କୋଷ, ଦଳ ଓ ମିତ୍ର । ଏହି ଅଂଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଷ୍ଟ୍ର ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଏହାକୁ ସମ୍ପଦ ଦ୍ୱାରା ସଦା ସୁସ୍ଥିତ ରଖିବା ଉଚିତ୍ । କୁଳ, ଚରିତ୍ର, ବୟସ, ଶକ୍ତି, ଦାନଶୀଳତା ଓ ଦ୍ରୁତ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତା ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ । ସତ୍ୟବାଦିତା, ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟତା, ବୃଦ୍ଧସେବା, କୃତଜ୍ଞତା, ଦିବ୍ୟ ଶ୍ରୀ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଅଧମ ସଙ୍ଗର ଅଭାବ ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟ ଶକ୍ତି ମିଳେ । ପୂର୍ବଦୃଷ୍ଟି, ଉତ୍ସାହ, ପବିତ୍ରତା ଓ ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟ ଶକ୍ତି ଅଧିକ ହୁଏ । ନମ୍ରତା, ଧର୍ମ ଓ ଉତ୍ତମ ରାଜାଙ୍କ ଗୁଣ — ପ୍ରସିଦ୍ଧ କୁଳ, ସୌମ୍ୟତା, ଏକତା ଓ ପବିତ୍ରତା ଦ୍ୱାରା ଉନ୍ନତି ହୁଏ । ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ଲାଗି ରାଜା ଏମିତି ସେବକ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ୍, ଯେଉଁମାନେ ନୀତିକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସାହସୀ, ସଚେତନ, ନମ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଆତ୍ମନିଗ୍ରହୀ । ଏହି ପ୍ରକାର ନେତା ଦଣ୍ଡ ଦେବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, କଳା ଓ ଅର୍ଜନରେ ଦକ୍ଷ, ଶତ୍ରୁ ଆକ୍ରମଣ ରୋକିପାରିବା ଓ ଦୁଷ୍ଟତାକୁ ଦମନ କରିପାରିବେ । ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଅବଲୋକନ କରିବା, ମିତ୍ରତା ଓ ବିରୋଧ ନୀତି ଜାଣିବା, ଗୁପ୍ତ ମନ୍ତ୍ରଣାରେ ପ୍ରବୀଣ ଓ ସମୟ-ସ୍ଥାନ ଅନୁସାରେ ବିବେକ କରିପାରିବା ଦରକାର । ଅନୁକୂଳ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖି ଧନ ସଂଗ୍ରହ କରିବା, ଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ବଣ୍ଟନ କରିବା, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ଭୟ, ବିଶ୍ୱାସଘାତ, ଚତୁରତା, ଚଞ୍ଚଳତା ରହିତ ହେବା ଦରକାର । ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କ୍ଷତି ନଦେବା, ଶୂନ୍ୟତା, ଇର୍ଷ୍ୟା, ଦ୍ୱେଷ, ଅସତ୍ୟ ଓ ଅନୀତି ରହିତ ହେବା ଦରକାର । ବୃଦ୍ଧମାନ୍ୟଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରଣାରେ ନିପୁଣ, କ୍ଷମତାଶୀଳ ଓ ଆକୃତିରେ ରମ୍ୟ ହେବା ଦରକାର । ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା, ନିଜ ଅର୍ଜିତ ଗୁଣ, ସୌମ୍ୟତା, ପବିତ୍ରତା, ସାହସ, ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଓ ସ୍ନେହ ରଖିବା ଦରକାର । ଦଣ୍ଡଦାନ କରିଥିବାମାନେ ରାଜାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ, ଜନମାନେ ଉତ୍ତମ ଆକୃତି, କୁଳ, ଚରିତ୍ର ଓ ଦକ୍ଷତାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେବା ଦରକାର । ସଂବାଦ ମଧ୍ୟରେ ଚତୁର୍ୟ, ସତ୍ୟବାଦିତା, ଉତ୍ସାହ, ପ୍ରଭାବ ଓ କଷ୍ଟସହିବା ଦକ୍ଷତା ଦେଖିବା ଦରକାର । ଅଟୁଟ ନିଷ୍ଠା, ଆସକ୍ତି, ବିପଦରେ ସ୍ଥିରତା, ଭକ୍ତି, ମିତ୍ରତା ଓ ପବିତ୍ରତା ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ । ଏକ ସଂଘରେ ରହିଥିବାମାନେ ଶକ୍ତି, ଚରିତ୍ର, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ, ଅଢ଼ିୟା ଓ ଶତ୍ରୁତାର ଅଭାବ ଦ୍ୱାରା ପରିଚୟ ମିଳେ ।