ଏହି ଆତ୍ମା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ରଖ—"ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ"। ଯୋଗୀ ସଫଳତା ଓ ବିଫଳତାରେ ସମଭାବ ରହନ୍ତି, ରାଜଧର୍ମକୁ ପାଳନ କର। ଏପରି କଥା କୃଷ୍ଣ କହିବା ସହିତ, ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କର ରଥରୁ ଶଂଖଧ୍ୱନି କରି ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ସେନାର ଆରମ୍ଭରେ ଭୀଷ୍ମ ନାୟକ ହେଲେ। ପାଣ୍ଡବମଧ୍ୟରେ ଶିଖଣ୍ଡୀ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ। ଦୁଇପକ୍ଷରେ ଭୀଷ୍ମ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରିଲେ। ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କଲେ। କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବ ସେନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ପରି ଭୟଙ୍କର ହେଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗର ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦର କାରଣ ହେଲା। ଭୀଷ୍ମ ଦଶ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାଣ୍ଡବ ସେନାକୁ ଭୂଲି ଦେଲେ। ଦଶମ ଦିନରେ ଅର୍ଜୁନ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ, ଶିଖଣ୍ଡୀ ମେଘ ପରି ଅସ୍ତ୍ର ବର୍ଷା କଲେ। ମୃତ୍ୟୁ ସମୟ ନିଜେ ଚୟନ କରିଥିବା ଭୀଷ୍ମ ଯୁଦ୍ଧ ମାର୍ଗ ଦେଖାଇଲେ। ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ପଦାଟି ସେନା ଏକାପରେ ଏକ ପଡ଼ିଗଲେ। ଭୀଷ୍ମ, ଯିଏ ବସୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ, ବାଣର ଶୟ୍ୟାରେ ଶେଇ, ଉତ୍ତରାୟଣ ଦେଖି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଦୁର୍ୟୋଧନ ଶୋକାକୁଳ ହେଲେ, ଡ୍ରୋଣ ନେତୃତ୍ୱ ନେଲେ, ପାଣ୍ଡବ ସେନା ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ତାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ ନେଲେ। ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ଯମର ଅଞ୍ଚଳ ବଢ଼ାଇଲା। ବୀରାଟ, ଦ୍ରୁପଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଆବୃତ ହେଲେ। ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ବିଶାଳ ସେନା ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ନେତୃତ୍ୱରେ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଡ୍ରୋଣ କାଳ ପରି ଦେଖାଗଲେ। ଏକ ଅଫବାଦ ଚଳିଲା ଯେ ଅଶ୍ୱଥ୍ଥାମା ହତ, ଡ୍ରୋଣ ଅସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରିଲେ। ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ବାଣରେ ତିନି ଭୂମିକୁ ଲୁହେଇ ଦେଲେ। ପଞ୍ଚମ ଦିନରେ ଅଜୟ କର୍ଣ୍ଣ ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଦଳି, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଦୁଃଖ ସମୟରେ ସେନାପତି ହେଲେ। ଅର୍ଜୁନ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଦେବ-ଦାନବ ବିଗ୍ରହ ପରି ଭୟଙ୍କର ହେଲା। କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧରେ କର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ଜୁନକୁ ବାଣ ଲାଗିଲେ, ଦ୍ବିତୀୟ ଦିନେ ଅର୍ଜୁନ କର୍ଣ୍ଣକୁ ବିଧ୍ୱଂସ କଲେ। ଶଲ୍ୟ ଅର୍ଧ ଦିନ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ସେନା ଧ୍ୱଂସ ହେଲା, ଭୀମସେନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ଦୁର୍ୟୋଧନ ସହିତ ସେ ବଧ ହେଲେ। ଭୀମସେନ ଅନେକ ମଣିଷ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ବଧ କରି, ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଭୂମିକୁ ପତିତ କଲେ। ଅଷ୍ଟାଦଶମ ଦିନ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଅବଶିଷ୍ଟ ଭ୍ରାତାମାନେ ପ୍ରହାର ପାଇଲେ। ରାତିରେ, ଅଶ୍ୱଥ୍ଥାମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିବାରୁ, ଶୟନରତ ପାଣ୍ଡବ ସେନାକୁ ବଧ କଲେ। ଅଶ୍ୱଥ୍ଥାମାନ ଦ୍ରୌପଦୀପୁତ୍ର, ପାଞ୍ଚାଳ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ଅନେକଙ୍କୁ ହତ କଲେ। ଏପରେ, ଦ୍ରୌପଦୀ ଶୋକାକୁଳ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବାରୁ। ଅର୍ଜୁନ ଅଶ୍ୱଥ୍ଥାମାନଙ୍କୁ ଦର୍ପଣ ମଣି ଶରରେ ଅପହରଣ କଲେ। ଅଶ୍ୱଥ୍ଥାମାନଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଉତ୍ତରାର ଗର୍ଭସ୍ଥ ରାଜପୁତ୍ର ଅନ୍ତର୍ଦାହ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ହରି ତାଙ୍କୁ ପୁନଃଜୀବନ ଦେଲେ, ଏଭଳି ପରୀକ୍ଷିତ ରାଜା ହେଲେ। ଯୁଦ୍ଧ ଶେଷରେ କୃତବର୍ମା, କୃପ, ଡ୍ରୋଣପୁତ୍ର—ଏଇ ତିନିଜଣ ମାତ୍ର ଉଦ୍ଧାର ହେଲେ। ପାଣ୍ଡବ, ସାତ୍ୟକି ଓ କୃଷ୍ଣ—ସତରେ ସାତ ଜଣ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଭୀମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଶୋକିତ ନାରୀମାନେଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ, ବୀରମାନଙ୍କ ପିଣ୍ଡ ଓ ଜଳ ଦାନ କଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଧର୍ମ, ଶାନ୍ତି, ମୋକ୍ଷ ଓ ଦାନ ଶିକ୍ଷା ଶୁଣି, ରାଜଧର୍ମ ଜାଣିଲେ। ଶତ୍ରୁ ଜୟୀ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଦାନ କଲେ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯାଦବମୂଳ ନାଶ ଶୁଣିଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ରାଜ୍ୟେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ, ତେବେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଗାନ୍ଧାରୀ, ପୃଥା ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଆଶ୍ରମରୁ ଵନକୁ ଗଲେ। ବିଦୁର ଅଗ୍ନିରେ ଦହି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ; ବିଷ୍ଣୁ ଭୂମିର ଭାର ହ୍ରାସ କଲେ, ଦାନବମାନେ ସହିତ। ଧର୍ମ ପାଇଁ ଓ ଅଧର୍ମ ନାଶ ପାଇଁ, ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶାପ ନିମିତ୍ତରେ, କ୍ଳବ ଦ୍ୱାରା ଯାଦବକୁ ନାଶ କଲେ। ଯାଦବମାନେର ଭାରବାହକ ଵଜ୍ରକୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଲେ; ଦେବମାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ହରି ପ୍ରଭାସରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକରେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ; ବଳଭଦ୍ର ଅନନ୍ତ ରୂପୀ ନେତ୍ର ଓ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ହରି ଅବିନାଶୀ ଦେବ, ଧ୍ୟାନୀମାନେ ଯାହାକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେଇ; ତାଙ୍କ ବିନା ଦ୍ୱାରକା ନଗର ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ବିଲୀନ ହେଲା। ପାର୍ଥ ଯାଦବମାନେଙ୍କ ପିଣ୍ଡ ଓ ଧନ ଦାନ କଲେ; କୁଟିଳା ନାରୀଙ୍କ ଶାପରୁ ବିଷ୍ଣୁପତ୍ନୀମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲେ। ଏହି ଶାପ ଦ୍ୱାରା, କ୍ଳବଧାରୀ ଗୋପମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କଲେ; ଅର୍ଜୁନ ରକ୍ଷା କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ବ୍ୟାସଙ୍କ ସାନ୍ତ୍ୱନାରେ, ସେ ଅନୁଭବ କଲେ—"ମୋ ଶକ୍ତି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଥିଲା।" ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସବୁ ଘଟଣା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କହିଲେ। ତାଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ, ଅସ୍ତ୍ର, ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଭାଇ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। କୃଷ୍ଣ ବିନା ସବୁ ହାରାଇଗଲା, ଏହି ସବୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଦାନ ଦିଆଗଲା। ଏହା ଶୁଣି, ଧର୍ମରାଜା ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କୁ ସିଂହାସନ ଦେଲେ। ପ୍ରଜ୍ଞାନୀ ଦ୍ରୌପଦୀ ଓ ଭାଇମାନେ ସହିତ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ସଂସାର ଅନିତ୍ୟ ଜାଣି, ହରିଙ୍କ ଶତନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ମହାପଥରେ ଦ୍ରୌପଦୀ, ସହଦେବ, ନକୁଳ, ଫଳ୍ଗୁନ, ଭୀମ ପଡ଼ିଗଲେ; ରାଜା ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ସେ ଭାଇମାନେ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ବସୁଦେବଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଏହିପରେ ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ମୁଁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା କହିବି, ଯାହା ପାଠ କିମ୍ବା ଶ୍ରବଣ କଲେ ଫଳଦାୟକ। ପୂର୍ବେ ଦେବ-ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧରେ, ଦେବମାନେ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ହାରିଥିଲେ।