ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷାଗୃହରେ ପୋଡିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ତେବେ ସେହି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଘରରୁ ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କ ମାଆ ସହିତ ଏଠୁ ଆଉ ଛଅଜଣ ଜୀବନ୍ତ ରହିଲେ। ପରେ ସେମାନେ ଏକଚକ୍ରା ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରେ ତପସ୍ୱୀ ରୂପେ ରହିଥିଲେ ଏବଂ ଦାନବ ଭକାକୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ। ତାପରେ ପାଞ୍ଚାଳ ଦେଶକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ସ୍ଵୟଂବରରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କଲେ; ପାଣ୍ଡବମାନେ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ପରୀକ୍ଷାରେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଜିତିଲେ। ଏହା ପରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଜାଣିଲେ ଯେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅର୍ଧ ରାଜ୍ୟ ପାଇଲେ; ଅର୍ଜୁନ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କଠାରୁ ଦିବ୍ୟ ଧନୁ ଗାଣ୍ଡୀବ ଓ ଉତ୍ତମ ରଥ ପାଇଲେ। ଅର୍ଜୁନ ଯୁଦ୍ଧରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ରଥୀ କଲେ, ଅସୀମ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ; ଡ୍ରୋଣାଙ୍କଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଅସ୍ତ୍ର ପାଇଲେ, ସମସ୍ତେ ଅସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ହେଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ଅର୍ଜୁନ ଖଣ୍ଡବ ଅରଣ୍ୟରେ ଅଗ୍ନିକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ; ପାଣ୍ଡବମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବର୍ଷାକୁ ତୀର ବର୍ଷା କରି ରୋକିଲେ। ସେମାନେ ଦିଗ୍ଗଜୟ କଲେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ରାଜ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କଲେ; ବହୁ ସୋନା ସହିତ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ଏହି ଦେଖି ସୁୟୋଧନ ଇର୍ଷ୍ୟା କଲେ। ତାଙ୍କ ଭାଇ ଓ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଶକୁନିଙ୍କ ପାଖରେ ଚାଉସା ଖେଳରେ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ୍ ହେଲେ। ସେମାନେ ସଭାରେ ରାଜ୍ୟ ହାରିଗଲେ, ଧୂର୍ତ୍ତ ଉପାୟରେ ଉପହାସ ହେଲେ; ତଥାପି ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଏଅଠାଠି ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇଥିଲେ, ସେହିପରି ଚାଲିଗଲା। ଏକ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ତାଳେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ସେବା ଅବ୍ୟାହତ ରହିଲା। ତାପରେ ଧୌମ୍ୟ ଓ ଦ୍ରୌପଦୀ ସହିତ ଛଅଜଣ ଭିତରେ ବିରାଟଙ୍କ ସଭାକୁ ଗଲେ; କଙ୍କ ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଜଣା ରହିଲେ, ଭୀମ ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ ରସିଆ ହେଲେ। ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ବୃହନ୍ନଳା ଏବଂ ତାଙ୍କ ଜନା ସାଇରିନ୍ଧ୍ରୀ ରୂପରେ ଜଣାଗଲା; ଯମପୁତ୍ର ଓ ଭୀମସେନ ଅନ୍ୟ ନାମରେ ଥିଲେ, ଭୀମ କିଚକକୁ ରାତିରେ ହତ୍ୟା କଲେ। ଅର୍ଜୁନ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଓ କୁରୁମାନେ ଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଗୋମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଜିନିଷ ଉଠାଇଦେବା ପରେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ସୁଭଦ୍ରା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭଉଣୀ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ପୁଅ ଦେଲେ; ଏହି ଅଭିମନ୍ୟୁକୁ ବିରାଟ ତାଙ୍କ କନ୍ୟା ଉତ୍ତରାକୁ ବିବାହ କରିଦେଲେ। ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ସାତ ଦିଭିଜନ ହେଲା; କୃଷ୍ଣ ଦୂତ ଭାବେ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଦ୍ଧ ରାଜ୍ୟ କିମ୍ବା ଅତି କମ ଚଞ୍ଚି ଗ୍ରାମ ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ଦୁର୍ୟୋଧନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ମୁଁ ଏକ ହୁଇଁ ଭୂମି ଦେବିନାହିଁ; ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।” କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ବିଶ୍ୱରୂପ ଦେଖାଇ, ବିଦୁରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଇ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କହିଲେ: “ସୁୟୋଧନ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର।” ପରେ କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବ ଦଳ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଗଲା; ଭୀଷ୍ମ, ଡ୍ରୋଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଖୁସି ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧ କଲେନାହିଁ, କାହିଁକି ତାଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷକ ଭାବେ ଗଣାଗଲା। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପାର୍ଥଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଥିବାମାନେ ପ୍ରତି ଶୋକ କରିବା ଦରକାର ନୁହେଁ; ଦେହ ନଶ୍ୱର, କିନ୍ତୁ ଆତ୍ମା ଅନଶ୍ୱର।” ଏହି ଆତ୍ମା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ; ଜାଣ, “ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ।” ଯୋଗୀ ସଫଳତା ଓ ଅସଫଳତାରେ ଏକ ସ୍ଥିତିରେ ରହେ; ରାଜଧର୍ମ ପାଳନ କର। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କ ରଥରୁ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଶଙ୍ଖ ବାଜାଇ; ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଦଳରେ ଭୀଷ୍ମ ଶେନାପତି ହେଲେ। ପାଣ୍ଡବମାନେ ମଧ୍ୟ ଶିଖଣ୍ଡୀ ନେତୃତ୍ୱରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଦୁହିଁ ପକ୍ଷରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ, ଭୀଷ୍ମ ସହିତ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ। ପାଣ୍ଡବମାନେ ଶିଖଣ୍ଡୀ ନେତୃତ୍ୱରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଉପରେ ଆଘାତ କଲେ; କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବ ଦଳର ଯୁଦ୍ଧ ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ପରି ହେଲା। ଏହା ଦେବମାନେର ଦୃଶ୍ୟ ହେଲା, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦ ଭର୍ଦ୍ଧିତ କଲେ; ଭୀଷ୍ମ ଦଶ ଦିନ ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାଣ୍ଡବ ଦଳକୁ ଧ୍ୱଂସ କଲେ। ଦଶମ ଦିନ ଅର୍ଜୁନ ଭୀଷ୍ମ ଉପରେ ତୀର ବର୍ଷା କଲେ; ଦ୍ରୁପଦ ଜନ୍ମ ଶିଖଣ୍ଡୀ ମେଘ ପରି ଅସ୍ତ୍ର ବର୍ଷା କଲେ। ଭୀଷ୍ମ ନିଜେ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟ ଚୟନ କରିଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧର ପଥ ଦେଖାଇଲେ, ହାତୀ, ଘୋଡା, ରଥ ଓ ପଦାଟୀକୁ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଆଘାତ ହେଲା। ଭାସୁମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ଭୀଷ୍ମ ତୀର ଶଯ୍ୟାରେ ଭାସୁମାନେ ଲୋକ ପାଇଁ ଶୋଇଲେ, ଉତ୍ତରାୟଣ ଦେଖିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ ଓ ଷ୍ଟୁତି କଲେ। ଦୁର୍ୟୋଧନ ଶୋକିତ ହେଲାପରେ ଡ୍ରୋଣା ଶେନାପତି ହେଲେ; ପାଣ୍ଡବ ଦଳ ଆନନ୍ଦ ହେଲା, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ନେତୃତ୍ୱ ନେଲେ। ଦୁହିଁ ପକ୍ଷରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଯମ ଲୋକ ଭର୍ଦ୍ଧିତ ହେଲା; ବିରାଟ, ଦ୍ରୁପଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଡ୍ରୋଣାଙ୍କ ମହାସମୁଦ୍ରରେ ବିଲିନ ହେଲେ। ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ବିଶାଳ ଦଳ, ହାତୀ, ଘୋଡା, ରଥ ଓ ପଦାଟୀ ସହିତ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ନେତୃତ୍ୱ କଲେ; ଡ୍ରୋଣା କାଳ ପରି ଦେଖାଗଲେ। ଏବେ ଅଶ୍ୱଥାମା ମୃତ୍ୟୁ ତଥା ଡ୍ରୋଣା ଅସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କଲେ; ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ତୀରରେ ଆଘାତ କରି ଡ୍ରୋଣା ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ। ପଞ୍ଚମ ଦିନ କର୍ଣ୍ଣ, ଅଜୟ, ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରି, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଶୋକିତ ହେଲାପରେ ଶେନାପତି ହେଲେ। ଅର୍ଜୁନ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଅସ୍ତ୍ରର ଯୁଦ୍ଧ ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ପରି ହେଲା। କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧରେ, କର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ଜୁନକୁ ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ ଅର୍ଜୁନ କର୍ଣ୍ଣକୁ ହତ୍ୟା କଲେ। ଶଲ୍ୟା ଅର୍ଦ୍ଧ ଦିନ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତୀରରେ ହତ୍ୟା ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଦଳ ନଶ୍ଟ ହେଲା, ସେ ଭୀମସେନ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି ଦୁର୍ୟୋଧନ ସହିତ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ। ଭୀମସେନ ବହୁ ଲୋକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ହତ୍ୟା କରି, ଗଦାରେ ଆଘାତ କରି, ଦୁର୍ୟୋଧନକୁ ଭୂମିରେ ଫେଲିଦେଲେ। ଅଷ୍ଟାଦଶ ଦିନ ଶେଷ ଭାଇମାନେ ଉପରେ ଗଦାରେ ଆଘାତ କଲେ; ରାତିରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଶୋଇଥିବା ଦଳକୁ ନଶ୍ଟ କଲେ।