ଏକ ଦିନ, ରାମଙ୍କୁ କିଛି ବିଶେଷ ଉପାୟ ବିଷୟରେ ଶିଖାଉଥିଲେ ପୁଷ୍କର। ଏଠି ଏକ ଦୃଶ୍ୟ ଆସେ, ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଭାବରେ ଉରୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ତାଙ୍କୁ ଘୁମୁଠୁ ଜାଗାଇ ଦେଉଛନ୍ତି। ସେ କପିଥ୍ଥ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦହି ମାଳା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହି କାମ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତିର ମଧୁର ଗନ୍ଧ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ଘୃତ, କ୍ଷୀର ଓ ଯବ ମିଶାଇବା ଉଦାହରଣ ଦିଆଯାଇଛି। ଶୁଦ୍ଧିକରଣ, ଆଚମନ, ବିରେଚନ, ଧ୍ୟାନ, ପାକ, ଜାଗରଣ, ଧୂପନ ଓ ଗନ୍ଧ ଦେବା—ଏହି ଆଠଟି କ୍ରିୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ବୋଲି କହାଯାଇଛି। ଏହି କାମଗୁଡ଼ିକୁ କପିଥ୍ଥ, ବିଲ୍ବ, ଆମ୍ବ ଓ କରବୀର ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା କରାଯାଏ। ଯେଉଁ ସମଗ୍ରୀକୁ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ କରାଯାଏ, ତାହାକୁ ଶୁଦ୍ଧ ମନାଯାଏ; ଯଦି ଏହି ସବୁ ନାହିଁ, ତେବେ କସ୍ତୂରୀ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ। ଧୂପ ପାଇଁ ସରଳ, ଦେବଦାରୁ, କପୂର, କୁନ୍ଦ, ବାଳ, କୁନ୍ଦୁରୁକ, ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ, ଶ୍ରୀନିବାସକ, ସର୍ଜ ଇତ୍ୟାଦି ୨୧ ପ୍ରକାର ଧୂପ ଦ୍ରବ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ। ଏହି ଧୂପ ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ନିଆଯାଇପାରିବ। ଏହି ସମସ୍ତ ଧୂପ ଦ୍ରବ୍ୟରୁ ଦୁଇ ଦୁଇ ଅଂଶ ନେଇ, ସମାନ ପରିମାଣର ସର୍ଜ ସହିତ ମିଶାଇବା ଉଚିତ। ଏହା ସହିତ ନଖ, ତିଳ ଖଲି, ମଧୁ ମିଶାଇ ଧୂପ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯିବ। ମାସି, ସୁରା ଓ କୁଷ୍ଠ ଇତ୍ୟାଦି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ନାନ ଦ୍ରବ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ। ଏହି ମଧ୍ୟରୁ ଯେକୌଣସି ତିନି ପ୍ରକାର ଦ୍ରବ୍ୟ ନେଇ, କସ୍ତୂରୀ ମିଶାଇ ସ୍ନାନ କରିଲେ ପ୍ରେମ ବଢ଼େ। ନୀଳ ଉତ୍ପଳ ଗନ୍ଧର ଜଳ, ଅର୍ଦ୍ଧ ଅଂଶ ଟାଗର, କସ୍ତୂରୀ, ତେଲ ଓ କୁମ୍କୁମ ମିଶାଇ ସ୍ନାନ କଲେ ଶରୀର ମଧୁର ଗନ୍ଧ ଦେଇଥାଏ। ଏହା ସହିତ ଅର୍ଦ୍ଧ ଅଂଶ ଟାଗର ମିଶାଇଲେ ମଲ୍ଲିକା ଫୁଲର ଗନ୍ଧ ଆସେ, ଓ ଭକୁଳ ଫୁଲ ଦେଇଲେ ଏହି ଗନ୍ଧ ଅଧିକ ମଧୁର ହୁଏ। ମଞ୍ଜିଷ୍ଠା, ଟାଗର, ଚୋଲା, ଦାଲଚିନି, ବ୍ୟାଘ୍ରନଖ, ନଖ ଓ ଗନ୍ଧପତ୍ର ଦେଇଲେ ତେଲ ଶୁଭ ଓ ଗନ୍ଧଦାୟକ ହୁଏ। ତିଳ ତେଲକୁ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପାଦନ କରି, ଅଧିକ ଫୁଲ ମିଶାଇଲେ ଏହି ତେଲ ଗନ୍ଧମୟ ହୁଏ। ମୁଁହ ଶୁଧି ପାଇଁ ଏଳା, ଲବଙ୍ଗ, କକ୍କୋଳ, ଜୟଫଳ, ପିପ୍ପଳୀ ଓ ଜାତୀ ପତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। କପୂର, କୁମ୍କୁମ, କସ୍ତୂରୀ, ମୃଗକସ୍ତୂରୀ, ହରେଣୁକ, କକ୍କୋଳ, ଏଳା, ଲବଙ୍ଗ, ଜାତୀ ଫଳ ମଧ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ। ତାଲପତ୍ର, ନଗରମୁସ୍ତା, ଗୋଳୋମୁଲ, କସ୍ତୂରୀ, ଲବଙ୍ଗ କାଂଟା, ଓ ଜାତୀ ପତ୍ର ଓ ଫଳ ମଧ୍ୟ ମୁଁହ ଶୁଧି ପାଇଁ ଦିଆଯାଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ଗନ୍ଧ ମୁଁହର ରୋଗ ନାଶ କରେ। ସୁପାରିକୁ ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଗଛର ପତ୍ର ଜଳରେ ଭଲଭାବେ ଧୋଇ, ମୁଁହ ଶୁଧି ଦ୍ରବ୍ୟ ସହିତ ମିଶାଇଲେ ଏହା ଗନ୍ଧ ଦିଏ। ତୀତ କଠ ତିନି ଦିନ ଗୋମୂତ୍ରରେ ଭିଜାଇ ସୁପାରି ପରି ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ ମୁଁହ ଗନ୍ଧମୟ ହୁଏ। ଦାଲଚିନି ଓ ପଥ୍ୟା ସମାନ ଅଂଶ, ତାଙ୍କ ଅର୍ଦ୍ଧ ଅଂଶ ଶଶିଭାଗ, ଓ ପାନପତ୍ର ସମାନ ମିଶାଇଲେ ମଧୁର ମୁଁହ ଶୁଧି ତିଆରି ହୁଏ। ଏପରି ରାଜା ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସଦା ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭରସା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ବିଶେଷକରି ସନ୍ତାନ ଓ ମାଆଙ୍କ ବିଷୟରେ। ପୁଷ୍କର କହିଲେ, "ହେ ରାମ, ରାଜାଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ଯେ, ରାଜକୁମାରଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା, ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ଧନୁର୍ବେଦ ଶିଖାଇବା। ବିଶ୍ୱସ୍ୟ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଠାରୁ କଳା ଶିଖାଇବା ଉଚିତ, ମିଥ୍ୟା କିମ୍ବା ଚାଟୁକାର ଲୋକଙ୍କୁ ଦୂରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ଦେହ ରକ୍ଷା ଉପଲକ୍ଷେ ନିୟମିତ ରକ୍ଷକ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। କ୍ରୋଧୀ, ଲୋଭୀ, ଅଭିମାନୀଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ନ ରଖିବା ଉଚିତ; ଯେ ଗୁଣବାନ୍ କିନ୍ତୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଠିନ୍, ସେଉଁଠି ସୁଖସାମଗ୍ରୀ ଦେଇ ବନ୍ଧି ରଖିବା ଉଚିତ। ନିୟମିତ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ, ଓ ରାଜାଙ୍କୁ ଶିକାର, ମଦ୍ୟପାନ, ଜୁଆ ଓ ରାଜ୍ୟ ନାଶକ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଦୂରେ ରହିବା ଉଚିତ। ଦିନେ ଶୁଅନ୍ତି, ଅନାବଶ୍ୟକ ଘୁରନ୍ତି, କଠୋର ଭାଷା କହନ୍ତି, ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, କଠିନ ଦଣ୍ଡ ଦିଅନ୍ତି, ଧନ ଦୁର୍ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି—ଏହି ସବୁ ଦୂରେ ରହିବା ଦରକାର। ଦୁର୍ଗ ଧ୍ୱଂସ, ସୁରକ୍ଷା ଅବହେଳା, ଧନ ଦୁର୍ବ୍ୟବହାର, ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅନୁପସ୍ଥିତି ରାଜ୍ୟ ନାଶ କରେ। ଅଯୁକ୍ତ ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟରେ ଦାନ, ଅଯୋଗ୍ୟକୁ ଦାନ, ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଦାନ—ଏହା ଅଧର୍ମ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ। ଅଭିଲାଷା, କ୍ରୋଧ, ମଦ, ଅଭିମାନ, ଲୋଭ, ଦମ୍ଭ ଛାଡ଼ି, ପ୍ରଥମେ ନିଜ ସେବକଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ତାପରେ ପ୍ରଜା ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କୁ ଜୟ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମେ ବାହ୍ୟ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ, ପରେ ଆନ୍ତରିକ ଶତ୍ରୁ, ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ବିପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ଜୟ କରିବା ଦରକାର; ବୃଦ୍ଧ, ବାନ୍ଧବ, କୃତ୍ରିମ ନାତି-ନିକଟଙ୍କୁ ପୂର୍ବବତ୍ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ। ପିତା, ପିତାମହଙ୍କ ବନ୍ଧୁ, ସାଥି, ସୀମାନ୍ତପାଳ, ଶତ୍ରୁ କିମ୍ବା କୃତ୍ରିମ ବନ୍ଧୁ—ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ବନ୍ଧୁ ମନାଯାନ୍ତି। ରାଜା, ମନ୍ତ୍ରୀ, ଦେଶ, ଦୁର୍ଗ, ଧନ, ସେନା, ମିତ୍ର—ଏହି ସାତଟି ରାଜ୍ୟର ଅଙ୍ଗ। ରାଜା ମୂଳ ଓ ସେଉଁଠି ସୁରକ୍ଷା ଦରକାର; ଏହିପରି ରାଜ୍ୟ ରାଜା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଯେ ରାଜ୍ୟ ଅଙ୍ଗର ଦ୍ରୋହ କରେ, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ କଠୋର କିମ୍ବା ସୁମୂଦ୍ର ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡିତ କରିବା ଦରକାର। ଏପରି ରାଜାଙ୍କୁ ଦୁଇ ଲୋକରେ ନିଜ ସେବକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପହାସ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ, ଏଠାରେ ଯେଉଁ ସେବକ ରାଜାଙ୍କୁ ଦୂର୍ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି। ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଜିତିବା ପାଇଁ ଦାନ କରିବା ଅଭ୍ୟାସ ଗଢ଼ିବା ଦରକାର; ମୃଦୁ ହାସ୍ୟ ସହିତ କଥା ହେବା ଓ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ କାମ କରିବା ଦରକାର। ଯେ ରାଜା କ୍ରିୟାରେ ଧୀର, ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ରାଗ, ଅଭିମାନ, ଦ୍ୱେଷ, ଦୁଷ୍ଟ କାମରେ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ବିଫଳ ହୁଏ। ଅପ୍ରିୟ କଥା କହିବାକୁ ପଡ଼ିଲେ ଧୀରତା ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ରାଜାଙ୍କ ଗୁପ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଗୁପ୍ତ ରଖିବା ଦରକାର, କାରଣ ଗୁପ୍ତ ଯୋଜନା ଥିଲେ ଦୁର୍ଗତି ଆସେନାହିଁ।