ପୁଷ୍କର ମହାର୍ଷି ଭାର୍ଗବ ଓ ରାମଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଉଥିଲେ, ସେଠି ସେ କହିଲେ— ଏହି ସଂସାରରେ ପତିତ ଓ ଦରିଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପ୍ରଭେଦ ନାହିଁ; ଲୋକେ ପତିତଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ଦରିଦ୍ର ଲୋକେ ଦେବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି। ଏହିପରି, ଯେଉଁ ରାଜା ନିଜ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ସେ ଦୀର୍ଘକାଳ ନରକରେ ବାସ କରେ। ଯେଉଁ ରାଜା ନିଜ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେଠି ତାଙ୍କର ପାଳିସ ନରକ ସମାନ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ରାଜା ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେଉଁଠାରେ ସ୍ୱର୍ଗ ତାଙ୍କର ଘର ସମାନ ହୁଏ। ରାଜା ତାଙ୍କ ପ୍ରଜାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟର ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ, ଦୁହିଁରୁ ଏକ-ଛଅଂଶ ଅଂଶ ନେଇଥାନ୍ତି। ରାଜା ଯଦି ସଠିକ୍ ରିତିରେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଧର୍ମ ଲାଭ କରନ୍ତି; ଯଦି ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ପାପ ଲାଗେ। ସଉଭାଗ୍ୟଶାଳି ନାରୀ—ସେ ବେଶ୍ୟା, ରାଜା, ରାଜପ୍ରିୟ, ଓ ଚୋରଙ୍କ ଅଧୀନ ହୁଏ। ଯଦି କେହି ଧନର ଗୁପ୍ତ ଭଣ୍ଡାର ମିଳେ, ଦ୍ୱିଜାତି ଲୋକେ ଏହା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନେବା ଉଚିତ। ସେ ନିଜ କୁଳ ଅନୁଯାୟୀ ଚତୁର୍ଥାଂଶ, ଅଷ୍ଟମାଂଶ କିମ୍ବା ଷୋଡଶାଂଶ ଦେଇ, ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଧର୍ମପୂର୍ବକ ଦାନ କରିବା ଚାହିଁ। ଯେଉଁଠି ମିଥ୍ୟା କୁହାଯିବ, ସେଉଁଠି ଧନର ଅଷ୍ଟମାଂଶ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ। ଯଦି ଧନର ମାଲିକ ମିଳେନାହିଁ, ରାଜା ଏହାକୁ ତିନି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରଖିପାରିବେ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ମାଲିକ ଦାବି କଲେ, ସେ ପ୍ରମାଣ ସହିତ ନେବେ; ନଥିଲେ, ରାଜା ନେବେ। ମାଲିକ ଯଦି ରୂପ ଓ ସଂଖ୍ୟା ଦେଖାଇଦେଇପାରିବେ, ସେହି ଧନ ପ୍ରାପ୍ତିଯୋଗ୍ୟ। ଶିଶୁ, ଅନାଥ, ଓ ଅବିବାହିତ ପୁଅମାନଙ୍କର ଧନ, ସେମାନେ ବଡ଼ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ରାଜା ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଦୂର୍ବଳା ନାରୀ, ବିଧବା, କିମ୍ବା ଯେଉଁମାନେ ଅନାଥ, ସେମାନଙ୍କର ଧନ ଯଦି ଜୀବନ୍ତାବସ୍ଥାରେ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଦଖଳ କରନ୍ତି, ରାଜା ଚୋରି ଦଣ୍ଡ ଦେବେ। ଯଦି ଚୋର ଧନ ନେଇଯିବେ, ରାଜା ନିଜେ ତାହା ଫେରାଇବା ଦାୟିତ୍ୱ ନେବେ। ଚୋରି ହୋଇଥିବା ସମ୍ପତି ଯେଉଁଠି ରକ୍ଷା ଦାୟିତ୍ୱ ଥିଲା, ସେଠାରୁ ରାଜା ଫେରାଇପାରିବେ; କିନ୍ତୁ ମିଥ୍ୟା ଦାବି କରିଥିବାକୁ ଚୁତିଏଇ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ। ଘରେ ଚୋରି ହୋଇଥିବା ଜିନିଷ ରାଜା ଗ୍ରହଣ କରିବେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଦ୍ୱିଜାତି ଲୋକଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଧନରୁ ଏକ-ବିଶଂଶ ଅଂଶ ନେବେ। ବିଦେଶୀ ବ୍ୟବସାୟ ଉପରେ ଲାଗୁଥିବା ଶୁଳ୍କ ଜାଣି, ରାଜା ଏପରି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବେ ଯେ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କୁ ଲାଭ ମିଳୁ। ଲାଭରୁ ଏକ-ବିଶଂଶ ନେବେ, ଦଣ୍ଡ ଥିଲେ ଅଧିକ ନେବେ; କିନ୍ତୁ ନାରୀ ଓ ସନ୍ୟାସୀଙ୍କୁ କୌଣସି ଶୁଳ୍କ ଦେବାକୁ ହେବ ନାହିଁ। ଯଦି କ୍ଷେତ୍ରରେ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ଦୋଷରୁ କିଛି ହାରାଯିବ, ସେମାନେ ପୂରଣ କରିବେ; ଧାନରୁ ଏକ-ଷଷ୍ଠାଂଶ, ଡାଲିରୁ ଏକ-ଅଷ୍ଟମାଂଶ ନେବେ। ଅନୁସୂତି ଅନୁଯାୟୀ ଅରଣ୍ୟ ଫଳ, ଗୋ-ଧନ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣରୁ ଏକ-ପଞ୍ଚମାଂଶ କିମ୍ବା ଏକ-ଷଷ୍ଠାଂଶ ନେବେ। ସୁଗନ୍ଧ, ଔଷଧ, ରସ, ପାତ୍ର, ପାଥର, ଶାଖ, ଶାକ-ସବ୍ଜି, ଘାସ, ବାଁସ, ବାଂଶୀ, ଚର୍ମ, କାଠ ପାତ୍ର, ମଧୁ, ମାଂସ, ଓ ସୋରିଷରୁ ଏକ-ଷଷ୍ଠାଂଶ ନେବେ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ରାଜା କଦାପି କର ନେବେ ନାହିଁ, ଯଦି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜ୍ୟରେ ଅନ୍ନାଭାବରେ ଦୁଃଖ ପାଆନ୍ତି, ଏହି ରାଜ୍ୟ ରୋଗ, ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଓ ଅପଦ୍ରବ୍ୟରେ ନଶ୍ୱର ହୁଏ। ଏହି କଥା ଜାଣି, ରାଜା ତାଙ୍କର ଜୀବିକା ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ଉଚିତ। ରାଜା ତାଙ୍କୁ ସବୁଠି ନିଜ ପୁଅ ପରି ରକ୍ଷା କରିବେ; ଯେଉଁ ଲୋକ ରାଜାଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ରହି ନିତ୍ୟ ଧର୍ମାଚରଣ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କ ଆୟୁ, ଧନ ଓ ରାଜ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। କଳାକାରମାନେ ମାସକୁ ଏକ କାମ ରାଜା ପାଇଁ କରିବେ। ଏହିପରେ ପୁଷ୍କର କହିଲେ, "ମୁଁ ଏବେ ଅନ୍ତଃପୁର ଚିନ୍ତା ଓ ଚତୁର୍ବିଧ ପୁରୁଷାର୍ଥ ପ୍ରାପ୍ତିର କ୍ରମ କହିବି। ଏଥିରେ ନାରୀମାନେ ପ୍ରତିପରସ୍ପର ସେବା ଓ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ଦାୟିତ୍ୱ ରାଜାଙ୍କ ଅଟୁଟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ। ଧର୍ମ ହେଉଛି ମୂଳ, ଅର୍ଥ ହେଉଛି ତାଳ, ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ମହାଫଳ; ଏହି ତିନି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର ବୃକ୍ଷରେ, ରକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଫଳର ଅଂଶ ମିଳେ। ରାମ, ନାରୀମାନେ କାମନାଧୀନ, ତେଣୁ ରତ୍ନସଂଗ୍ରହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ। ରାଜା ଯଦି ରାଜ୍ୟର ଭୋଗ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ନାରୀଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ସେବା କରିବେ, କିନ୍ତୁ ଅତି ନୁହଁ। ଏଠି ଦୁଷ୍ଟ ନାରୀ କିପରି ଚରିତ୍ର ଦେଖାଏ, ତାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି—ସେ ଭୁଲ କାମ କରେ, ଏପରି କଥାକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ ନାହିଁ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସହ ଯୋଗ ରଖେ, ଅହଂକାର ଓ ଗର୍ବ ଦେଖାଏ। ଚୁମ୍ବନ ଦିଆଯିବା ପରେ ମୁହଁ ପୋଉଛିଦିଏ, ଦିଆଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟର ମୂଲ୍ୟ ବୁଝେ ନାହିଁ, ଆରମ୍ଭରେ ଓ ପରେ ଶୁଏ, ବିଳମ୍ବରେ ଉଠେ। ଛୁଅଁଲେ ଦେହ ହଲାଇଦିଏ, ଦେହ ଦୂରେ ନେଇଯାଏ; ପ୍ରେମ ଭରା କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟଦିଗକୁ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଏ। ଯେଉଁ ନାରୀ ଅନାସକ୍ତ, ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିବା ଚିହ୍ନ—ସେ ଶୃଙ୍ଗାର ସମୟ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶୃଙ୍ଗାର କରେ ନାହିଁ। କେବଳ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇଲେ ଖୁସି ହୁଏ, ଦେଖିଲେ ମୁହଁ ଦୂରେ ନେଇଯାଏ। ଅନ୍ୟଠାରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତେ ଦୂରେ ନେଇପାରେ ନାହିଁ। ଏଭଳି, ଭାର୍ଗବ, ସେ ନିଜ ଅଙ୍ଗ ଓ ଗୁପ୍ତ ଅଂଶ ଦେଖାଇଦିଏ, କିନ୍ତୁ ଧରିଥିବା ଅଂଶକୁ ଲୁଚାଇଦିଏ। ସେ ଦେଖିଲେ ଖେଳାଳି ଭାବରେ ଅଙ୍ଗ ଚଳାଏ, ଆଲିଙ୍ଗନ ଓ ଚୁମ୍ବନ କରେ; କଥା ହେଲେ ସତ୍ୟ କହିଦିଏ। ଛୁଅଁଲେ ଦେହରେ ରୋମାଞ୍ଚ ହୁଏ, ଘାମ ହୁଏ; ଏବଂ, ରାମ, ଛୋଟ ଉପହାର ଚାହିଁଥାଏ। ଏହିପରେ, ଅଳ୍ପ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହୁଏ; ନିଜ ନାମ ପ୍ରଶଂସା ଶୁଣିଲେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ପାଏ। ସେ ନିଜ ହାତର ଚିହ୍ନ ଦିଆଯାଇଥିବା ଫଳ ପଠାଏ, ଯାହା ସେ ପଠାଇଛି, ଭଲପାଇ ସେ ହୃଦୟରେ ରଖେ। ଆଲିଙ୍ଗନ ଦ୍ୱାରା ସେ ତାଙ୍କର ଦେହକୁ ଅମୃତ ସମାନ ଢାକିଦିଏ; ସେ ଶୁଏଲେ ନାରୀ ମଧ୍ୟ ଶୁଏ, ଏବଂ ପ୍ରଥମେ ଉଠିଥାଏ। ଏଭଳି ରାଜଧର୍ମ ଓ ନାରୀ ଚରିତ୍ରର ଉପଦେଶ ପୁଷ୍କର ମହାର୍ଷି ଭାର୍ଗବ ଓ ରାମଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।