ଏକ ସମୟର କଥା, ରାଜ୍ୟ ଶାସନର ଉଚ୍ଚ ନୀତି ଓ ଆଚରଣ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଉଥିଲେ ପୁଷ୍କର। ସେ କହିଲେ— “ଅପରାଧୀ ବା ନିଷ୍ଠୁର ହେଉନାହୁଁ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଅନ୍ଧ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଉପରେ ନିରୀକ୍ଷଣ ରଖିବା ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଦରକାର। ବିଦେଶୀ ଲୋକମାନେ ଯେତେବେଳେ ରାଜ୍ୟକୁ ଆସନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତଚର ଦ୍ୱାରା ଯାଞ୍ଚ କରି ସମ୍ମାନ ଦିଅ; କାରଣ ଶତ୍ରୁ, ଅଗ୍ନି, ବିଷ, ସାପ ଓ ତଳୱାର ସବୁ ବଡ଼ ଆପଦା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରନ୍ତି। ଏହିପରି ଭାବରେ, ଅନ୍ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଦାସମାନେ କିଏ ତାହା ଚିହ୍ନି ରଖ; ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଗୁପ୍ତଚରମାନେ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଭଳି। ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଅପରିଚିତ, ଚତୁର ବଣିକ, ବର୍ଷେକ ଚିକିତ୍ସା କରୁଥିବା ଚିକିତ୍ସକମାନେ, ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିବା ଦରକାର। ଯେଉଁମାନେ ତପସ୍ୱୀ ବେଶ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା ବୁଝନ୍ତି— ରାଜା କେବେ ବି ଏକମାତ୍ର ଲୋକ ଉପରେ ଆସ୍ଥା ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ବରଂ ଯେଉଁମାନେ ଅଧିକ କଥା କହନ୍ତି ତାଙ୍କୁ ଆସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ୍। ସେବାକମାନେ କାହା ଉପରେ ଆସକ୍ତି କିମ୍ବା ଦ୍ୱେଷ ରଖନ୍ତି, ଲୋକମାନଙ୍କ ଗୁଣ ଓ ଦୋଷ ଚିହ୍ନିବା ଦ୍ୱାରା ଭଲ ଓ ଖରାପ ଲୋକଙ୍କୁ ଠିକ୍ ଅବସ୍ଥାନ ଦେବା ଦରକାର। ଜନମାନସର ପ୍ରେମ ଜିତିବା ପାଇଁ ଏମିତି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ଯାହା ରୁଚିକର, ଘୃଣା ଦେଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଦରକାର। ଲୋକମାନେ ଯେତେବେଳେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ରାଜାଙ୍କୁ ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ। ପୁଷ୍କର କହିଲେ— ଏକ ସେବକ ଗୁରୁ ପ୍ରତି ଶିଷ୍ୟ ଯେପରି ଭକ୍ତି ଦେଖାଏ, ସେପରି ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍। ରାଜାଙ୍କ କଥାକୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ସଦା ରୁଚିକର ଓ ପ୍ରସନ୍ନ କଥା କହିବା ଦରକାର। ଯଦି ଅସୁବିଧାଜନକ କିନ୍ତୁ ଉପକୃତିକର କଥା ରହିଥାଏ, ତାହା ଗୁପ୍ତରେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିବା ଉଚିତ୍। ଆଦେଶ ନ ମିଳିଲେ, ସେ କେବେବି ରାଜାଙ୍କ ଧନ ନିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ କିମ୍ବା ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଅବହେଳା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ସେବକ ରାଜାଙ୍କ ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଅସଭ୍ୟ ଭାଷା କିମ୍ବା ଇଙ୍ଗিত ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଅନ୍ତଃପୁର ଅଧୀକ୍ଷକ ବିପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ସହ ମିଶିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସେବକଙ୍କ ଦୃଢ଼ ସମ୍ପର୍କ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ରାଜାଙ୍କ ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର। ସେ ନିଜର କୌଶଳ ଦେଖାଇ ରାଜାଙ୍କ ନଜରରେ ଅଲଗା ହେବା ଉଚିତ୍। ରାଜା ଯେଉଁ ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ ଦେଇଛନ୍ତି, ତାହା ଜଗତକୁ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାମ ପାଇଁ ଆଦେଶ ମିଳିଲେ, ‘କଣ କରିବି?’ ବୋଲି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଅନୁମତି ବିନା ଦ୍ୱାର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କିମ୍ବା ଅନୁଚିତ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଛଳ, ଲୋଭ, ନିନ୍ଦା, ନାସ୍ତିକତା, ଓ ନିମ୍ନତା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଦରକାର। ରାଜାଙ୍କ ସେବାରେ ଥିବା ଲୋକ ଅଲାସ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଦରକାର, ଶିକ୍ଷା, ଜ୍ଞାନ ଓ ଦକ୍ଷତାରେ ଏକତା ଆଣିବା ଉଚିତ୍। ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ପ୍ରତି ନିଜ ସନ୍ତାନ ସମାନ ମାନ୍ୟତା ଦେବା ଦରକାର। ରାଜାଙ୍କ ଉପଦେଷ୍ଟାମାନେ ଉପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ୱାସ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ରାଜାଙ୍କ ମନକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପ୍ରୟାସ କରିବା ଦରକାର। ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟମାନେ ଦୂରେ ରଖିବା ଓ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ଜୀବିକା ନେବା ଉଚିତ୍। ପ୍ରଶ୍ନ ନ ହେଲେ କିଛି କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଆପଦକାଳରେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବେ। ରାଜା ଖୁସି ହେଲେ, ନିଜ କଥା ଜମାଇ ରଖିବା ଦରକାର; ଗୁପ୍ତରେ ସନ୍ଦେହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ରାଜା ତାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ କରି ଆସନ ଦେଲେ, ସେ ଧୈର୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ, ଅସୁବିଧା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଖୁସି ହୁଏ। ଛୋଟ ଉପହାର ମଧ୍ୟ ଗୃହଣ କରି, ପରେ ସେଥିରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରେ। ଏହିପରି ଆଚରଣ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟପାତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହୁଏ, ଅନ୍ୟ ଚାକିରିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍। ପୁଷ୍କର ପୁନି କହିଲେ— ଏବେ ମୁଁ ଦୁର୍ଗ ଅର୍ଜନ ବିଷୟରେ କହିବି। ରାଜା ଏମିତି ଏକ ଦୁର୍ଗ ଅଞ୍ଚଳରେ ରହିବା ଉଚିତ୍, ଯେଉଁଠାରେ ବେଶିଭାଗ ଭୈଷ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର ଅଛନ୍ତି, ବାହାର ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅପ୍ରବେଶ୍ୟ ଓ ଅସୁବିଧାଜନକ। ସେଠାରେ କିଛି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବହୁତ କର୍ମଚାରୀ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଶ୍ରମିକ, ଏବଂ ପ୍ରଚୁର ପାଣି ମିଳେ। ସେଠାରେ ଶତ୍ରୁ ଚଢ଼ାଉ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ଓ ଚୋର ନଥାଏ। ଛଅ ପ୍ରକାର ଦୁର୍ଗ ମଧ୍ୟରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଧନୁଷ୍, ମାଟି, ମଣିଷ, ଗଛ, ପାଣି କିମ୍ବା ପାହାଡ଼ର ଦୁର୍ଗ ତିଆରି କରି ରହିବା ଉଚିତ୍। ଏମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପାହାଡ଼ ଦୁର୍ଗ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଜୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁର୍ଗକୁ ଭଙ୍ଗ କରିପାରେ। ସେଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁର୍ଗ ହେଉଛି ଯେଉଁଠାରେ ଗ୍ରାମ, ବଜାର, ଦେବାଳୟ ଓ ଅନ୍ୟ ସୁବିଧା ରହିଛି, ଯନ୍ତ୍ର-ଅସ୍ତ୍ର ଓ ପାଣି ଉପଲବ୍ଧ। ରାଜାଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ବିଷ ରୋଧକ ପଞ୍ଚଉପାୟ ହେଉଛି ଶିରୀଷ, ମୂତ୍ରପିଷ୍ଟ, ବିପାର୍ଦ୍ଦନ; ଶତାବରୀ, ଛିନ୍ନରୁହା, ବିଷଘ୍ନୀ, ତଣ୍ଡୁଳୀୟକ, କୋଷାତକୀ, କଳହାରୀ, ବ୍ରାହ୍ମୀ, ଚିତ୍ରପଟୋଲିକା; ମଣ୍ଡୂକପର୍ଣ୍ଣୀ, ବରାହୀ, ଧାତ୍ରୀ, ଆନନ୍ଦ, ଉନ୍ମାଦିନୀ, ସୋମରାଜି, ବିଷଘ୍ନା ଓ ରତ୍ନ। ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଦୁର୍ଗରେ ରହି, ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍; ଜନମାନସକୁ ରକ୍ଷା କରିବା, ଦୁଷ୍ଟମାନେକୁ ଦମନ କରିବା ଓ ଦାନ ଦେଇବା ଦରକାର। ଦେବତାଙ୍କର ଦ୍ରବ୍ୟ ନେଲେ ନରକରେ ବାସ ମିଳେ, ରାଜା ଦେବାଳୟ ତିଆରି କରିବା ଓ ଦେବପୂଜାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିବା ଉଚିତ୍। ଦେବାଳୟ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରତିମା ସ୍ଥାପନ କରିବା ଦରକାର— ମାଟି, କାଠ, ଇଟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିମା ତିଆରି କଲେ ମହାପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ଇଟ ଓ ପାଥରର ପ୍ରତିମା ପୁଣ୍ୟଦାୟକ, ପାଥର, ସୁନା, ରତ୍ନର ପ୍ରତିମା ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ। ଦେବାଳୟ ତିଆରି କରିଲେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ।