ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ଦେବତା ଅଗ୍ନି ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ—ପୂର୍ବରୁ ପୁଷ୍କର ରାମଙ୍କୁ ଯେପରି ରାଜାଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିଷୟରେ ପଚାରିଥିଲେ, ଆଉ ସେହି କଥା ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କହିବି। ପୁଷ୍କର କହିଲେ, “ରାଜାଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ମୁଁ ଉପଦେଶ ଦେଉଛି, କାରଣ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଏହି କର୍ତ୍ତବ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ରାଜା ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ପ୍ରଜାଙ୍କ ରକ୍ଷକ ଓ ଦଣ୍ଡ ଦେବାରେ ପ୍ରବୀଣ ହେବା ଉଚିତ।" "ସେଠିପାଇଁ, ରାଜା ଜ୍ଞାନୀ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ ଓ ଗୁଣବତୀ ରାଣୀକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଓ ଉଚିତ ସମୟରେ, ବୈଦିକ କ୍ରମରେ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଭାର ଗ୍ରହଣ କରି ଅଭିଷେକ କରିବା ଦରକାର। ମୃତ ବା ଜୀବିତ ଯେ କିଏ ହେଉ, ସେଠି ନିୟମିତ ସମୟ ନାହିଁ—ତିଳ ଓ ସୋରିସ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରିବା ଓ ପୂର୍ବଜ ପୁରୋହିତଙ୍କ ସାଥିରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।" "ରାଜାଙ୍କ ଜୟଘୋଷଣା ପରେ, ଶୁଭାସନରେ ବସି, ସେ ରାଜ୍ୟର ନିରାପତ୍ତା ଘୋଷଣା କରିବା, କୋଠରୀରେ ବନ୍ଦି ଥିବାମାନେ ଓ ରାଜ୍ୟ ରକ୍ଷକମାନେଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ଦରକାର।" "ପୁରୋହିତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ ପୂର୍ବରୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଯଜ୍ଞ ଓ ଶାନ୍ତି କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ। ଅଭିଷେକ ଦିନ ଉପବାସ ରହି, ଯଜ୍ଞ ବେଦୀରେ ଅଗ୍ନିକୁ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ହବି ଦେବା ଦରକାର। ଏହା ସହିତ, ବୈଷ୍ଣବ, ଇନ୍ଦ୍ର, ସାବିତ୍ରୀ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର, ଶୁଭ, ମଙ୍ଗଳ, ଆୟୁ ଓ ଭୟ ନାଶକ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରିତ ହେବା ଚାହିଁ।" "ଅପରାଜିତା ନାମକ ପାତ୍ରକୁ ଅଗ୍ନିର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରଖି, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲରେ ଭରି, ସେହି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ରକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତୀ, ତାପିତ ସୁନା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ରଥ ବା ମେଘ ଧ୍ୱନି ପରି ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା, ଧୂଆଁ ଶୂନ୍ୟ ଓ ନିର୍ମଳ ହେବା ଦରକାର। ଏହା ସିଧା, ଶୁଭ, ସ୍ୱସ୍ତିକା ଆକୃତି, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଦୃଢ଼ ଶିଖା, ବଡ଼ ଓ ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ଚିଙ୍ଗାର ଶୂନ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ହେବା ଉଚିତ।" "ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନ ସମୟରେ, ବିଲାଇ, ହରିଣ ଓ ପକ୍ଷୀ ମଝିରେ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପରେ, ପର୍ବତ ଶିଖରର ମାଟି ଦ୍ୱାରା ରାଜା ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଶୁଧି କରିବେ; ପିଲାମାଟିର ଶିଖରର ମାଟି ଦ୍ୱାରା କାନ ଓ ମୁଁହ, ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକର ମାଟିରେ ଗଳା, ରାଜମଞ୍ଚର ମାଟି ଦ୍ୱାରା ହୃଦୟ ପବିତ୍ର କରିବେ।" "ହାତୀ ଦାନ୍ତର ମାଟି ଦ୍ୱାରା ଡାହାଣ କଣ୍ଡ, ବୃଷଭଙ୍କ ଶିଙ୍ଗର ମାଟି ଦ୍ୱାରା ବାମ କଣ୍ଡ ପବିତ୍ର କରିବେ। ବେଶ୍ୟା ଘରର ମୁହଁର ମାଟି ଦ୍ୱାରା କମର, ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳର ମାଟିରେ ଉରୁ, ଗୋଶାଳାର ମାଟିରେ ଗୁଡ଼ିକୁ ପବିତ୍ର କରିବେ।" "ଘୋଡ଼ା ଅସ୍ତବଳର ମାଟିରେ ଗୋଡ଼ ଗୁଡିକୁ, ରଥଚକ୍ରର ମାଟିରେ ପାଦ ପବିତ୍ର କରିବେ। ଶୁଭାସନରେ ବସି, ରାଜାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷିକ୍ତ ହେବେ।" "ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କୁମ୍ଭରେ ଘୃତ ଭରି ଅଭିଷେକ କରିବେ; ଦକ୍ଷିଣରେ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଚାନ୍ଦି କୁମ୍ଭରେ ଦୁଧ, ପଶ୍ଚିମରେ ବୈଶ୍ୟଙ୍କୁ ତାମ୍ବା କୁମ୍ଭରେ ଦହି, ଶୂଦ୍ର ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ମାଟି କୁମ୍ଭରେ ପାଣି ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କରିବେ।" "ତା’ପରେ, ବହୃଚ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜାଙ୍କ ଅଭିଷେକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ। ମଧୁ ଦ୍ୱାରା ଏକ କ୍ରିୟା, ଛାନ୍ଦୋଗ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ କୁଶ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବେ। ପୂର୍ବ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଭାବେ ପାତ୍ର ଆଣି, ଅଗ୍ନିର ରକ୍ଷା କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ଅଭିଷେକ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ।" "ସେହିପରି, ସଂଖ୍ୟାରେ ଶତ ଛିଦ୍ର ଥିବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭାଣ୍ଡରେ ମନ୍ତ୍ର ‘ଯା ଔଷଧୀଃ’, ‘ଔଷଧୀଭ୍ୟଃ’, ‘ରଥେତ୍ୟୁକ୍ତ’ ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କରିବେ। ଫୁଲ, ବୀଜ, ମଣି, ଆଶା, ଚାନ୍ଦି, ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ପବିତ୍ର କୁଶ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରାଯିବ।" "ଯଜୁର୍ବେଦ, ଅଥର୍ବବେଦ ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଛୁଇଁ, ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳାକୁ ପିତାମ୍ବର ଓ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କରିବେ।" "ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ସଙ୍ଗୀତ ଧ୍ୱନି, ଚାମରା ଓ ବିଶଳକୁଳ ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ଔଷଧୀ ଦ୍ରବ୍ୟ ଭରା ଘଟ ରାଜାଙ୍କ ଆଗରେ ନେଇଯିବେ।" "ପୁରୋହିତ ବାଘ ଚର୍ମ ଛାଡ଼ିଥିବା ଶଯ୍ୟାରେ ବସି, ମଧୁ ମିଶ୍ରିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ, ମୌର୍ଧଜି ଯଥା ତୁର୍ବନ ବାନ୍ଧିବେ। ରାଜାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ପଞ୍ଚ ବା ଛଅ ପଟିରେ ମୁକୁଟ ବାନ୍ଧିବେ; ପରେ, ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତଙ୍କ ସହିତ ବୃଷ ଚର୍ମ ବା ବୃଷଦଂଶ ଚର୍ମ ବ୍ୟବହାର କରିବେ।" "ସିଂହ, ବାଘ ବା ଦ୍ୱୀପ ଜନ୍ତୁର ଚର୍ମରେ ଆସନ ଛାଡ଼ି ରଖିବେ; ଦ୍ୱାରପାଳ ମନ୍ତ୍ରୀ, ପରାମର୍ଶଦାତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବେ।" "ପୁରୋହିତମାନେ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗାଈ, ଛାଗ, ଘର ଇତ୍ୟାଦି ଦାନ ଦେଇ, ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କୁ ଭୂମି ଓ ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କରି ସମ୍ମାନିତ କରିବେ।" "ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପଛରେ ବସି, ବୃଷ ଓ ବଛା ଥିବା ଗାଈକୁ ଛୁଇଁ, ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବେ।" "ଏବେ ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀ ଚଢ଼ି, ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ସେ ଚଢ଼ିବେ; ସେନା ସହିତ ରାଜପଥରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବେ।" ପୁଷ୍କର କହିଲେ, “ଏଭଳି ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଇ, ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ ସହ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ବିଜୟ କରିବେ। ରାଜା ନିଜେ ଅଧିକାରୀ ନିଯୁକ୍ତ କରିବେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବା କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯେ କିଏ ହେଉ।" "ସେ ଉତ୍ତମ ବଂଶର, ରାଜନୀତି ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରବୀଣ, ଉପସ୍ଥାପକ ନୀତିରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେବା ଚାହିଁ। ଦୂତ ମିଷ୍ଟି ଭାଷୀ, ଅଭାବ ଶୂନ୍ୟ, ବଳବାନ ଓ ଦୃଢ଼ ହେବେ।" "ସେ ବେତେଲ ଧରିଥିବା, ଜଣେ ନାରୀ ନୁହେଁ, ଭକ୍ତିଶୀଳ ଓ କଷ୍ଟ ସହିବାରେ ରୁଚିଶୀଳ ହେବେ। ଚୁକ୍ତି ଓ ଯୁଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ରୀ ଛଅ ନୀତିରେ ପ୍ରବୀଣ ହେବା ଦରକାର।" "ତଳୱାର ଧାରୀ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାରେ ପ୍ରବୀଣ, ସାରଥି ସେନାରେ ନିପୁଣ; ରସୋଇ ଅଧିକାରୀ ଉପକାରୀ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବଡ଼ ରସୋଇରେ ଦକ୍ଷ।" "ସଭ୍ୟମାନେ ନ୍ୟାୟ ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରବୀଣ, ଲେଖକ ଅକ୍ଷରରେ ଦକ୍ଷ; ଯେଉଁମାନେ ଉପସ୍ଥାପନ ସମୟ ଜାଣନ୍ତି ସେମାନେ ଉପକାରୀ, ଦ୍ୱାରପାଳ ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ।