ଏକ ସମୟର କଥା, ଅଗ୍ନିପୁରାଣର ପବିତ୍ର ଶ୍ରୃଙ୍ଖଳାରେ ଅନେକ ଅଧ୍ୟାୟ ରହିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ, ବିଭିନ୍ନ ଉପବାସ, ଦାନ, ନରକର ବିବରଣୀ, ଭୂମି ଦାନ, ଏବଂ ଗାୟତ୍ରୀ ମେଳାନ ଦିଆଯାଇଛି। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଗୁଡିକର ବିବରଣୀ ପରେ, ଅଗ୍ନି ଏକ ଦିନ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ—"ପୁଷ୍କର ଯେପରିକି ଆରମ୍ଭରେ ରାମଙ୍କୁ ରାଜାଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିଷୟରେ ପ୍ରସ୍ନ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ମୁଁ ଏହି କଥା ତୁମକୁ କହିବି।" ପୁଷ୍କର କହିଲେ—"ମୁଁ ଏହିଠି ରାଜାଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିବରଣା କରିବି, କାରଣ ରାଜାଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ଏକ ରାଜା ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦୂର କରିବା, ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା, ଦଣ୍ଡ ଦେବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେବା ଉଚିତ।" "ସମସ୍ତ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏବଂ ଗୁଣ ଚିହ୍ନ ଥିବା ରାଣୀକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ନିୟମିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଧିରେ ଏକ ବର୍ଷ ପରିଚାଳନା ସହିତ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବା ଦରକାର।" "ମୃତ କିମ୍ବା ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ, ଏଥିରେ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ସମୟ ନାହିଁ। ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ପରିବାର ପୁରୋହିତଙ୍କ ସହିତ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ତିଳ ଓ ଆସୁର ଦାନା ଦ୍ୱାରା କରାଯିବା ଦରକାର।" "ରାଜାଙ୍କର ଜୟ ଘୋଷଣା କରିବା ପରେ, ଶୁଭ ସିଂହାସନରେ ବସି, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଘୋଷଣା କରିବା, ଦୁର୍ଗରେ ବନ୍ଦୀ ଥିବାମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିବା, ଏବଂ ରାଜ୍ୟର ରକ୍ଷକମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ଦରକାର।" "ପୁରୋହିତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ ପୂର୍ବରୁ ଇନ୍ଦ୍ର ବିଧି ଓ ଶାନ୍ତି ବିଧି କରିବା ଦରକାର। ଅଭିଷେକ ଦିନରେ ଉପବାସ ରଖି, ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଅଗ୍ନିକୁ ଅନ୍ନ ଦେବା ଦରକାର।" "ରାଜାକୁ ବୈଷ୍ଣବ, ଇନ୍ଦ୍ର, ସାବିତ୍ରୀ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ର, ଶୁଭ, ମଙ୍ଗଳକାମନା, ଆୟୁ ଦାୟୀ ଓ ଭୟ ଦୂର କରିବା ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦରକାର।" "ଅପରାଜିତା ପାତ୍ରକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଅଗ୍ନି ପାଖରେ ରଖି, ସୁଗନ୍ଧିତ ବସ୍ତୁ ଓ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।" "ଅଗ୍ନିର ଶিখା ଦକ୍ଷିଣାବୃତ ହେଉ, ତାପି ଲୁହା ଭଳି ଚମକୁ, ରଥ କିମ୍ବା ମେଘ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରୁ, ଧୂଆଁ ନ ହେଉ।" "ଏହି ଅଗ୍ନି ସିଧା ଜଳିବା, ସୁଗନ୍ଧିତ, ସ୍ୱସ୍ତିକ ଆକୃତିର, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ସ୍ଥିର ଶিখା, ବଡ଼ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଚିଙ୍ଗି ନ ହେଉ, ଶୁଭ ହେଉ।" "ବିଚ୍ଛି, ହରିଣ ଓ ପକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟରେ ଯାଇପାରିବେ ନାହିଁ; ଏପରେ ରାଜା ପାହାଡ଼ର ଚୂଡ଼ା ମାଟି ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡ ଶୁଧ କରିବେ।" "ପିଲାମାନ୍ଦିର ଶୀର୍ଷ ମାଟିରେ କାନ ଓ ମୁଁହ ଶୁଧ କରିବେ; ଇନ୍ଦ୍ରର ନିବାସ ମାଟିରେ କଣ୍ଠ ଶୁଧ କରିବେ; ରାଜସଭା ମାଟିରେ ହୃଦୟ ଶୁଧ କରିବେ।" "ହାତୀର ଦାନ୍ତ ମାଟିରେ ଡାହାଣ ହାତ ଶୁଧ କରିବେ; ବଳଦର ଶଙ୍ଖ ମାଟିରେ ବାମ ହାତ ଶୁଧ କରିବେ।" "ବେଶ୍ୟା ଘର ଦ୍ୱାର ମାଟିରେ ରାଜାଙ୍କର କମର ଶୁଧ କରିବେ; ବଳିଥିବା ଦିଘାର ମାଟିରେ ଉରୁ; ଗୋଖାଟର ମାଟିରେ ଗୁଡ଼ିକୁ।" "ଘୋଡ଼ା ଶାଳର ମାଟିରେ ଶିର୍ଷ; ରଥ ଚକ୍ର ମାଟିରେ ପାଦ ଶୁଧ କରିବେ; ଶୁଭ ସିଂହାସନରେ ବସି, ରାଜାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କରିବେ।" "ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମନ୍ତ୍ରୀକୁ ସୁନା ଘଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଘୃତ ଦେଇ ଅଭିଷେକ କରିବେ।" "ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ମନ୍ତ୍ରୀକୁ ଚାନ୍ଦି ଘଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଦୁଧ ଦେଇ; ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ବୈଶ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀକୁ ତାମ୍ବା ଘଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଦହି ଦେଇ; ଶୂଦ୍ର ମନ୍ତ୍ରୀକୁ ମାଟି ଘଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ପାଣି ଦେଇ ଅଭିଷେକ କରିବେ।" "ଏପରେ ବହୃଚ ପୁରୋହିତ ରାଜାଙ୍କ ଅଭିଷେକ କରିବେ।" "ମଧୁ ଦ୍ୱାରା ବିଧି କରିବେ, ଛାନ୍ଦୋଗ ପୁରୋହିତ କୁଶ ଜଳ ଦେଇ, ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଭାବରେ ପାତ୍ର ଆଣିବେ।" "ଅଗ୍ନିର ରକ୍ଷା ବିଧି କରି, ରାଜାଙ୍କ ଅଭିଷେକର ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ।" "ସୁନା ମାନ୍ୟ ଶତ ତ୍ରିରୁ ଅଭିଷେକ କରି, 'ୟା ଔଷଧି', 'ଔଷଧିଭ୍ୟଃ', 'ରଥେତ୍ୟୁକ୍ତ' ମନ୍ତ୍ର ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ବସ୍ତୁ ଦେବେ।" "ଫୁଲ, ଫୁଲ ଦେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପରି ବିଜ ଦେଇ।" "ମଣି, ଆଶା, ଚାନ୍ଦି ଓ ପବିତ୍ର କୁଶ ଜଳ ଦେଇ।" "ଯଜୁର୍ବେଦ, ଅଥର୍ବବେଦ ଲଗାଇ, ସୁଗନ୍ଧିତ ବସ୍ତୁ ଦେଇ; ମୁଣ୍ଡ ଓ କଣ୍ଠକୁ ହଳଦୀ ଲଗାଇ, ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ବାଟର ଜଳ ଦେଇ।" "ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ସଙ୍ଗୀତ ଶବ୍ଦରେ, ଚାମର ଓ ପଙ୍ଖା ଦେଇ, ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ ଏକ ଔଷଧି ଭରା ପାତ୍ର ଆଣିବେ।" "ପୁରୋହିତ ବାଘ ଚର୍ମ ଦେଇ ଶଯ୍ୟାରେ ବସି, ମଧୁ ମିଶ୍ରଣ ଦେଇ, ପାଗ ହେବା ପାଇଁ ବିଧି କରିବେ।" "ତାପରେ ରାଜାଙ୍କର ମୁକୁଟ ପାଞ୍ଚ କିମ୍ବା ଛଅ ଭାଗରେ ବାନ୍ଧିବା ଦରକାର; ଏପରେ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ବସ୍ତୁ ଓ ବଳଦ କିମ୍ବା ବୃଷଦଂଶ ଚର୍ମ ଦେଇ ରାଜା ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେବେ।" ଏପରି ଶୁଭ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ବିଧି, ଅଗ୍ନିପୁରାଣର ଅଧ୍ୟାୟ ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ଯାହା ରାଜାଙ୍କୁ ଶୁଭ, ଶକ୍ତି, ଏବଂ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାଏ।