ଏକ ପବିତ୍ର ଅନୁଷ୍ଠାନରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପରିଶୁଧ୍ଧ କରିବା ପରେ, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପରିଶୁଧ୍ଧ କରିବା ପାଇଁ ପୂର୍ବବତ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଥିରେ ହୋମର ଗଣନା ଓ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ ଶାମିଲ ଅଟେ। କୁଶା ଗ୍ରାସର ଟିପ୍ ଓ ଲିଙ୍ଗର ଟିପ୍ ସଂଯୋଗ କରି ଛୁଇଁବା ରୀତି ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ଏଠିରେ ବିଭିନ୍ନ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ବାହ୍ୟ ଆକୃତି ଓ ଅଗ୍ନି ଆକୃତିକୁ ନମସ୍କାର କରିବା ସହିତ, ଯଜମାନ ଆଦି ଆକୃତି ଦ୍ୱାରା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ନିୟମ ଦିଆଯାଏ। ପଞ୍ଚମୂର୍ତ୍ତି ଆକୃତିରେ ମଧ୍ୟ, ହୃଦୟ ଆଦି ସଂଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ। ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର, ନିଜର ମୂଳ ଶବ୍ଦ କିମ୍ବା ତିଣି ରୂପ ସାର ଦ୍ୱାରା, ଉକ୍ତ ଶିଳା ଉପରେ ଶିବଲିଙ୍ଗ ସଂଯୋଗ ସଠିକ୍ ଭାବେ ହେବା ଦରକାର। ପରିଶୁଧ୍ଧି ପାଇଁ ହୋମ ଏକ ଶତ ବା ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ କରିବା ଉଚିତ; ଅପୂର୍ଣ୍ଣତା କିମ୍ବା ଅଧିକତା ଦୃଷ୍ଟିରେ, ଶିବ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏକ ଶତ ଅଷ୍ଟ ହୋମ କରିବା ଦରକାର। ଅନୁଷ୍ଠିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶିବଙ୍କ କାନକୁ ଦେବା ଉଚିତ, "ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ, ଏହି ଉପାଦାନ ସହିତ, ମୋର ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ କରିଛି, ହେ ପ୍ରଭୁ" ବୋଲି କହିବା ଦରକାର। "ଓଁ, ଶ୍ରୀ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ହେ ରୁଦ୍ର, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଏହା ପୂର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଯଥା ନିୟମ, ତୁମ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଯାଉ" ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ। "ଓଁ ହ୍ରୀଂ, ହେ ଶାଙ୍କରୀ, ଏହାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କର—ସ୍ୱାହା", ଏହିପରି ପିଣ୍ଡିକାରେ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ଲିଙ୍ଗ ଉପରେ, କ୍ରିୟା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଆସନ ରୂପ ରଖିବା ଉଚିତ। ଏହି ଶକ୍ତିକୁ, ଯାହା ଆଧାର ରୂପ, ବ୍ରହ୍ମଶିଳା ଉପରେ ରଖି, ସାତ ରାତି, ପାଞ୍ଚ ରାତି କିମ୍ବା ତିନି ରାତି ଯାଉଁଠି ଆବଧ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। କିମ୍ବା ଏକ ରାତି କିମ୍ବା ତୁରନ୍ତ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ, ଅଭିଷେକ ବିନା ଉପାସନା ଫଳ ଦେଇ ନାହିଁ। ପ୍ରତିଦିନ ନିଜର ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏକ ଶତ ହୋମ ଦେବା ଉଚିତ, ଶିବଙ୍କ ଘଡ଼ା ଓ ଅନ୍ୟ ପାତ୍ର ପୂଜା କରିବା, ଦିଗ୍ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବା ଦରକାର। ଗୁରୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସହିତ ରାତିରେ ସଠିକ୍ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ରହିବା ଉଚିତ; ଏହାକୁ 'ଅଦିବାସ' କୁହାଯାଏ—ଗଛ ତଳେ ରହିବା ପରି, ଯେପରି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏହାପରେ, ଗୟା ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରାର ଏକ ବିଶେଷ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିବରଣା ଦିଆଯାଏ; ଶ୍ରାଦ୍ଧ ନିୟମ ଉପଦେଶ ହୋଇଛି। ଅଗ୍ନି ଏହିପରି କହିଛନ୍ତି—ସମସ୍ତ କାଳ ଚକ୍ର ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଷ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଅମାବାସ୍ୟାର ଚୌଦଶୀ ଶେଷରେ କାକ ଚିହ୍ନ ପ୍ରକାଶ ପାଏ; ପର୍ବ ଦିନରେ ଚତୁଷ୍ପଦ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ। ଯୁଦ୍ଧର ଜୟ ଓ ଶୁଭତା ପାଇଁ, ଯଜ୍ଞ ମାନ୍ଦାର ସାର ଦିଆଯାଏ: ଅ, ଇ, ଉ, ଏ, ଓ ଅକ୍ଷରଗୁଡିକ ନନ୍ଦା ଆଦି ତିଥିରେ ଅନୁସୂଚିତ। ଚୌଦଶୀ ଶେଷରେ କାକ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, ପର୍ବ ଦିନରେ ଚତୁଷ୍ପଦ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ। ହନୁମତଙ୍କ ଚିତ୍ର ଦେଖିଲେ ଶତ୍ରୁ ନାଶ ହୁଏ। ବିଭିନ୍ନ ଶକ୍ତି, ଦୁର୍ଗ ଚକ୍ର, ସେବା ଚିତ୍ର ଓ ତିନି ଲୋକ ଜୟ ଜ୍ଞାନ ଦିଆଯାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ମାୟା ବିଧିକୁ ଦମନ କରେ। ମାରି ବିଧି ଓ ଶତ୍ରୁ ଦୁର୍ଗତି ଜ୍ଞାନ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଏ। ଛଅ ବିଧି ବିବରଣା ଦିଆଯାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଲାଗୁ ହୁଏ। ବଶୀକରଣ ଓ ଦଳନ ବିଧି ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିବରଣା ଦିଆଯାଏ, ଏହି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡିକୁ ଅଠ ଅକ୍ଷର ଦ୍ୱୟରେ ଲେଖିବା ଉଚିତ। ବସୁ ଏଠି ଏଟି, ଦିଗ୍ଦେବତା ଦଶ, ରସ ଷଠି, ବେଦ ଚାରି, ଗ୍ରହ ନଉ, ଋତୁ ଷଠି, ମେଷ ଦ୍ୱାଦଶ, ଚନ୍ଦ୍ର—ଏହି ବିଭିନ୍ନ ସଂଖ୍ୟା ଓ ଦେବତା ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଏ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାପ୍ତି ଦେଇଥିବା ମନ୍ତ୍ର, ଔଷଧ ଓ ଚିତ୍ର ବିବରଣା ଦିଆଯାଏ। ଛଅ ବିଧି ଅନୁସାରେ ବିଭିନ୍ନ ମନ୍ତ୍ର ଶିଖାଯାଏ। ତିନି ଭାଗ ବିବରଣା, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମହେଶ୍ୱରୀ ଦେବୀମାନଙ୍କ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଏ। ତ୍ୱରିତା ଦେବୀର ପୂଜା ଓ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ବିଧି ବିବରଣା ଦିଆଯାଏ। ଅଗ୍ନି କହିଛନ୍ତି—ମନ୍ବନ୍ତର ବିବରଣା ଦେଉଛି; ପ୍ରଥମ ମନୁ ଥିଲେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁୱ। ପୁଷ୍କର କହିଛନ୍ତି—ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଜନ୍ମ ପରେ ପରିଶୁଧ୍ଧି ବିବରଣା ଦିଆଯାଏ। ଅଭିଷିକ୍ତ କିମ୍ବା ଅନଭିଷିକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁରେ ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରନ୍ତି। ମନୁ, ବିଷ୍ଣୁ, ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ, ହାରିତ, ଅତ୍ରି, ଯମ, ଅଙ୍ଗିରସ, ବଶିଷ୍ଠ, ଦକ୍ଷ, ସଂବର୍ତ, ଶାତାତପ, ପରାଶର, ଆପସ୍ତମ୍ବ, ଉଶନା, ବ୍ୟାସ, କାତ୍ୟାୟନ, ବୃହସ୍ପତି, ଗୋତମ, ଶଙ୍ଖ, ଲିଖିତ—ଏହି ଋଷିମାନେ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ କହିଛନ୍ତି। ପୁଷ୍କର କହିଛନ୍ତି—ଉପଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିବରଣା ଦେଉଛି। ଅଗ୍ନି କହିଛନ୍ତି—ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଆତ୍ମାକୁ ହୃଦୟରେ ଦୀପ୍ତି ପରି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠି ଏକ ଶତ ଷଠି ଅଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଅଟେ—ବର୍ଗ ଓ ସମ୍ବନ୍ଧିତ କାର୍ଯ୍ୟ ବିବରଣା। ଏଠି ଏକ ଶତ ଅଠଷଠି ଅଧ୍ୟାୟ ଅଟେ—ମହାପାପ ବିବରଣା ଦିଆଯାଏ। ଏହିପରି ଅଗ୍ନିପୁରାଣର ଏକ ଅନୁଷ୍ଠାନ, ନିୟମ, ଉପଦେଶ, ଦେବତା, ମନ୍ତ୍ର, ଧର୍ମ ଓ ମୋକ୍ଷର ଉପାୟ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଦେଶ ଆମକୁ ଦିଏ।