ଏକ ପବିତ୍ର ଦିନରେ, ଶିବାଗମ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଅନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ଚାହିଁଥିବା ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥା ନେଇ ଅଧ୍ୟାପକଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଉଛି। ଯଦି ପ୍ରୟୋଜନୀୟ ସାମଗ୍ରୀ ମିଳିନାହିଁ, ତେବେ ଯବ ଓ ତିଳ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ, ଘରେ ଥିବା ପାତ୍ରପଣ୍ଡି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ; ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ର, ଏକ ଘଡ଼ା, ଏକ ଚମଚ, ଏକ ଢକଣା ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ଗୁରୁ ପୂଜା ପାଇଁ ଉଙ୍ଗୁଳି ଉପରେ ଅଙ୍ଗୁଠି, ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ, ଶରୀର ପାଇଁ ବସ୍ତ୍ର, ଗଳାରେ ହାର, କାନରେ କୁଣ୍ଡଳ, ହାତରେ କଙ୍ଗନ ଦିଆଯିବା ଦରକାର; ଏହା କରିବା ସମୟରେ ଧନ ବିଷୟରେ କୌଣସି ଚତୁର୍ୟ ଚାଳ ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯଦି ଏହି ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରାପ୍ତ ନହୁଁ, ତେବେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣକାରୀ, ପୁଜାରୀ, ଜ୍ୟୋତିଷୀ ଓ କୁଶଳ କାରିଗରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଉଥିବା ପୂଜା ସମାନ ମନାଯାଏ। ବଜ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ନୀଳ ନୀଳମଣି, ନୀଳ ରତ୍ନ, ମୁକୁତ, ଫୁଲ, ପଦ୍ମ, ଶଂଖ ଓ ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟମ ରତ୍ନ ବୈଦୂର୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ସହିତ ଖସ, ମାଧବୀ ଲତା, କ୍ରାନ୍ତା, ରକ୍ତ ଚନ୍ଦନ, ଅଗରୁ, ଶୁଭ୍ର ଚନ୍ଦନ, ସାରିକା, କଙ୍କୁଷ୍ଟା, ଶଙ୍ଖିନୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଔଷଧି ଦ୍ରବ୍ୟ ଦିଆଯିବା ଦରକାର। ଧାତୁ ମଧ୍ୟରେ ସୁନା, ତାମ୍ବା, ରକ୍ତ ଧାତୁ, ଚାନ୍ଦି, କଂସା, ଶୀଷ, ହରିତାଳ ଓ ମନ୍ଦାଳ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ଅଷ୍ଟ ଖନିଜ ଭିତରେ ରକ୍ତ ଗେରୁ, ସୁନା, ମକ୍ଷିକା, ପାରଦ, ଅଗ୍ନିବର୍ଣ୍ଣ ଗେରୁ, ଗନ୍ଧକ, ଅଭ୍ରକ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଚାଉଳ ଗଣନା କରାଯାଏ। ଏହି ଚାଉଳ ଭିତରେ ଗହୁଁ, ତିଳ, କଳା ଉଡ଼ଦା, ଶୁଭ୍ର ଉଡ଼ଦା, ଯବ, ନିବାରା, ଶ୍ୟାମକ ଓ ଅଷ୍ଟ ପ୍ରକାର ଚାଉଳ ଦିଆଯିବା ଦରକାର। ଏହିପରେ, ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ଅଧ୍ୟାପକ, ନିଜେ ସ୍ନାନ କରି ଦୁଇଟି ଦୈନିକ କ୍ରିୟା କରି, ପବିତ୍ର ମନ ଓ ମନ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ସହଚର, ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହ ଅଗ୍ନିଶାଳାକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ, ପୂର୍ବ ଭଳି ଶାନ୍ତି ଦ୍ୱାର ଆରମ୍ଭ କରି ଦ୍ୱାରମାନେକୁ କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ପୂଜା କରିବା ଓ ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ଉପରେ ପରିକ୍ରମା କରିବା ଦରକାର। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ନନ୍ଦି ଓ ମହାକାଳ, ଦକ୍ଷିଣରେ ଭୃଙ୍ଗି ଓ ବିନାୟକ, ପଶ୍ଚିମରେ ବୃଷଭ ଓ ସ୍କନ୍ଦ, ଉତ୍ତରରେ ଦେବୀ ଓ ଚଣ୍ଡା ଅଛନ୍ତି। ଏହି ଶାଖାର ତଳେ ଶାନ୍ତ ଓ ଶୀତଳ ଘଟ, ପର୍ଜନ୍ୟ, ଅଶୋକ, ଭୂତ, ସଞ୍ଜୀବନା ଓ ଅମୃତ ଅଛନ୍ତି। ସେଉଁଠି ଧନ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା ଦ୍ୱିତୀୟ ଦେବତାମାନେକୁ ନାମର ଚତୁର୍ଥୀ ବିଭକ୍ତି ଦେଇ, ଓମ୍ ଶବ୍ଦରେ ଶେଷ କରି, କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଜଗତର ରକ୍ଷକ, ଭୂମିର ଦ୍ୱାରପାଳ, ଦୁଇ ନଦୀ, ତିନି ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଯୁଗ, ବେଦ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଗଣେଶଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ଏଭଳି ଦେବତାମାନେ ଅଗ୍ନିଶାଳାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାରରେ ଅନ୍ତରାୟ ଦୂର କରିବା ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନର ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ବଜ୍ର, ଭାଲା, ଦଣ୍ଡ, ଖଡ଼, ପାଶ, ଧ୍ୱଜ, ଗଦା, ତ୍ରିଶୂଳ, ଚକ୍ର, ପଦ୍ମ, ପତାକାକୁ କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ‘ଓ ହ୍ରୁଁ ଫଟ୍ ନମଃ’, ‘ଓଁ ହ୍ରୁଁ ଫଟ୍, ଦ୍ୱାରର ଶକ୍ତିକୁ, ହ୍ରୁଁ ଫଟ୍ ନମଃ’ ଓ ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କୁମୁଦ, କୁମୁଦାକ୍ଷ, ପୁଣ୍ଡରୀକ, ବାମନ, ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣ, ସର୍ବନେତ୍ର, ସୁମୁଖ ଓ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଦରକାର। ଏଠାରେ ଧ୍ୱଜର ଅଷ୍ଟ ଦେବତା, ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଭୂତମାନେ ସହିତ, ‘ଓଁ କଉଁ, କୁମୁଦକୁ ନମସ୍କାର’ ଭଳି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ହେତୁକ, ତ୍ରିପୁର ନାଶକ, ଶକ୍ତି, ଯମଝ୍ୱକ, କାଳ, କରାଳିନା, ଏକାଂଘ୍ନି, ଭୀମ ଓ ଅଷ୍ଟକ ଦେବତାଙ୍କୁ କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ଏହିପରେ, ଦିଗ୍ରକ୍ଷକମାନେକୁ ପୂଜା କରିବା, ଅର୍ପଣ, ଫୁଲ ଓ ଧୂପ ଦେଇ, ସେମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଚାଦର ଉପରେ, କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ବାଁଶ ଖୁମ୍ଭ ଉପରେ, ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ପୂଞ୍ଚି ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ—ପୃଥିବୀ ଆଦି ସଦ୍ୟୋଜାତ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ଏହି ମଣ୍ଡପ ହେଉଛି ସଦାଶିବ ରାଜ୍ୟରେ ବିରାଜିତ, ଶଙ୍କରଙ୍କ ନିବାସ, ଧ୍ୱଜ ଓ ଶକ୍ତି ସହିତ ଏହାକୁ ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ବୁଝିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବ ଭଳି ଦିବ୍ୟ, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ର ଅନ୍ତରାୟ ଦୂର କରି, ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରମାନେ ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବସି, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ପୂର୍ବ ଭଳି ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱର ଶୁଧ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ। ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାଗ, ବିଶେଷ ଅର୍ଘ୍ୟ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଦ୍ରବ୍ୟର ଶୁଧ୍ଧି, ଏବଂ ଗୋମୟ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ସାଧାରଣ ଆସନରେ, ଶିବ ତତ୍ତ୍ୱ ପାଇଁ ତିନି ତତ୍ତ୍ୱକୁ କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ବସାଇବା ଉଚିତ। ମାଥା, କାନ୍ଧ ଓ ପାଦ ତଳରୁ ଶିବ ଜ୍ଞାନର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତତ୍ତ୍ୱ, ରୁଦ୍ର, ନାରାୟଣ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନିଜ ଚଳନରେ ବସାଇବା ଦରକାର। ‘ଓଁ ହଁ ହାଁ’ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଫର୍ମ ଓ ତାହାର ନାୟକଙ୍କୁ ପୂର୍ବ ଭଳି ବସାଇବା ଉଚିତ; ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଶିବଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ସହିତ, ଶିବ ହାତକୁ ମାଥାରେ ରଖିବା ଦରକାର। ବ୍ରହ୍ମରନ୍ଧ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆଲୋକ ଭିତରେ ଏବଂ ବାହାରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଅନ୍ଧକାରର ପର୍ଦ୍ଦା ଦୂର କରି, ଦିଗମାନେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଛନ୍ତି। ନିଜେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି ସହିତ ମାଳା, ବସ୍ତ୍ର, ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପକରଣ ରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ‘ମୁଁ ଶିବ’ ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରି, ଜ୍ଞାନର ଖଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଉଠିବା ଉଚିତ। ଚାରି କୋଣରେ କ୍ରିୟା କରି, ମଣ୍ଡପକୁ ପୂଜା କରି, କୁଶ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଏବଂ ପୁଣି ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଦରକାର। ଉତ୍ପାଦନ ଉପରେ ଆସନ କରି, ଏହି ସ୍ଥଳ ଓ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ପୂର୍ବ ଭଳି ପୂଜା କରିବା; ଶିବ ଘଡ଼ା ଓ ବୃଦ୍ଧି ଘଡ଼ାକୁ ଦୃଢ଼ ଆସନରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଜଗତର ରକ୍ଷକମାନେକୁ ତାଙ୍କର ଦିଗରେ ଘଡ଼ା ଉପରେ ଦେଖିବା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ବଜ୍ର ଧାରଣ କରି, ହଜାର ଆଖି ଥିବା ଦେଖିବା ଦରକାର।