ଏକ ସଂସ୍କାରିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଉପଚାର-ସାମଗ୍ରୀ ଆବଶ୍ୟକ, ତାହା ସଜାଇବା ନିମନ୍ତେ ପ୍ରାଚୀନ ଆଗମ ପୁରାଣରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ଏଠି, ଏକ ଦେବ-ୟଜ୍ଞ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବଂ ଶୁଭ ଉପଚାର ବିଷୟରେ କଥା ହେଉଛି। ପ୍ରଥମେ, ଏକ ତାଲ ମାଳା, ଏକ ବରାହ, ଏକ ଗୋଶାଳା ଓ ଏକ ଚତୁର୍ମୁଖ ରାସ୍ତାରୁ ଦ୍ୱାଦଶ ମାଟି ନେଉଅ, ଯାହାର ଅଷ୍ଟ ଭାଗ ଭଗବାନ ବୈକୁଣ୍ଠ ଓ ପିନାକୀନଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ପଛରେ, ବଟ, ଉଦୁମ୍ବର, ଅଶ୍ୱଥ, ଆମ୍ବ ଓ ଜାମୁ ଗଛର ଛାଲିରୁ ପଞ୍ଚ କଷାୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ନେବାକୁ ହେବ, ଏବଂ ଏହି ଋତୁର ଅଷ୍ଟ ପ୍ରକାର ଫଳ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ। ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ ପାଇଁ ତୀର୍ଥ ଜଳ, ଔଷଧି ଗଛର ଜଳ, ରତ୍ନ ଓ ଗୋର ଶଙ୍ଖରୁ ନିଆଯାଇଥିବା ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବେ ଚୟନ କରିବାର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି। ସ୍ନାନ ନିମନ୍ତେ ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଦ୍ରବ୍ୟ, ଗୋମୟର ପଞ୍ଚାମୃତ ଏବଂ ଚାଲା ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧିକରଣ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି। ଏହାସହିତ, ହଜାର ଛିଦ୍ର ଥିବା ଘଡ଼ା, ମଣ୍ଡଳ ପାଇଁ ରୋଚନା, ଏବଂ ଶତ ଔଷଧି ମୂଳ—ଯଥା ବିଜୟା, ଲକ୍ଷ୍ମଣା, ବଳା, ଗୁଡ଼ୁଚୀ, ଅତିବଳା, ପାଠା, ସହଦେବା, ଶତାବରୀ, ଋଦ୍ଧି, ସୁବର୍ଚ୍ଛା ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ତିଳ ଓ ଦର୍ଭା ଘାସର ଢେର ଓ ଭସ୍ମ ସ୍ନାନ, ଯବ, ଗହମ, ବେଲ ଗଛର ଚୁରୁଣି ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ହେବ। ଅଙ୍ଗରାଗ ପାଇଁ କପୂର, ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଘଡ଼ାର ପାର୍ଶ୍ୱ, ବିଶ୍ରାମ ପାଇଁ ବିଛାନା, ଦୁଇଟି ତକିଆ, ଏକ ଗଦିଏବଂ ଏକ ବସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ଧନାନୁସାରେ ବିଛାନା ଏବଂ ଘିଅ ଓ ମଧ ମିଶ୍ରିତ ପାତ୍ର, ସୁନାର ଛଡ଼ି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଦରକାର। ଏହି ସହ, ପୋଷକ ଶିବ ଘଡ଼ା, ଦିଗ୍ପାଳମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଘଡ଼ା, ନିଦ୍ରା ଓ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଘଡ଼ା, କୁଣ୍ଡ ସଂଖ୍ୟାନୁସାରେ ଘଡ଼ା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବାକୁ ହେବ। ଦ୍ୱାରପାଳ, ଧର୍ମ, ଶାନ୍ତି, ବାସ୍ତୁ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଗଣେଶ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଘଡ଼ା ରଖିବା ଉଚିତ। ଧାନର ଢେରରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଭାଣ୍ଡ, ଚିରୁଣ୍ଡି ଓ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସୁନା ଭରିଥିବା, ସୁଗନ୍ଧିଜଳ ଦ୍ୱାରା ଛିଟାଯାଇଥିବା ଭାଣ୍ଡ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ହେବ। ଫଳଭରା ଭାଣ୍ଡ, ପତ୍ର ଓ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ସହିତ ଭାଣ୍ଡ, ଉପରେ ବସ୍ତ୍ର ଢାକି ରଖିବା ଏବଂ ଧଳା ସୋରିସ ଆଣିବା ଉଚିତ। ଛିଟା ପାଇଁ ଭଜା ଚାଉଳ, ଜ୍ଞାନ-ଖଡ଼ଗ, ଆଘ୍ରାନ୍ତ ପାତ୍ର, ତାମ୍ରଙ୍କର ଚମଚ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଦରକାର। ପାଦାଭିଷେକ ପାଇଁ ଘିଅ ଓ ମଧ ମିଶ୍ରିତ ପାତ୍ର, ତିନି ଶତ ଦର୍ଭା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଚଟାଇ, ଚତୁର୍ଭୁଜ ଓ ଚତୁର୍କୋଣୀୟ ପଳାଶ ପତ୍ର ଚଟାଇ, ତିଳ ଏବଂ ହୋମ ପାତ୍ର, ଅର୍ଧପାତ୍ର ଓ ଶୁଧ୍ଧିକରକ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବାକୁ ହେବ। ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଅଟ୍ଠାଇଶ ପ୍ରକାର ଉପକରଣ ଆବଶ୍ୟକ—ଧୂପ ପାଇଁ ଘଡ଼ା, ଚମଚ, ଝାଞ୍ଜ, ଆସନ, ବାହା, ଶୁଖିଲା ଜଳାଣି। ଫୁଲ, ପତ୍ର, ଗୁଗୁଳୁ ଧୂପ, ଘିଅ ଦୀପ, ଅଖଣ୍ଡ ଚାଉଳ, ତିନି ଧାଗାର ଜନ୍ତ୍ର, ଗୋଘିଅ, ଯବ, ତିଳ ଆଣିବା ଦରକାର। ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ କୁଶ ଘାସ, ତିନି ମିଠା ଦ୍ରବ୍ୟ, ଦଶ ଗଛ ଜଳାଣି, ବାହୁପରିମାପ ଚମଚ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗ୍ରହ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ହସ୍ତ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ଅର୍କ, ପଳାଶ, ଖଦିର, ଆମ୍ବ, ପିପ୍ପଳ, ଉଦୁମ୍ବର, ଶମୀ, ଦୁର୍ବା, କୁଶ ଗଛର ୧୦୮ ଟି ଜଳାଣି ଆଣିବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳିଛି। ଏହି ଗଛ ନ ମିଳିଲେ, ଯବ, ତିଳ, ଘରେ ଥିବା ପାତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବେ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଇ ବସ୍ତ୍ର, ଘଡ଼ା, ଚମଚ, ଢାକଣୀ ଆଣିବା ଦରକାର। ଗୁରୁପୂଜା ପାଇଁ ଅଙ୍ଗୁଠି, ମୁକୁଟ, ବସ୍ତ୍ର, ହାର, କଣ୍ଠା, ବାହୁଡ଼ି, କଣ୍ ଦାନ୍ତ, ଚୂଡ଼ା, ଅଳଙ୍କାର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ, ଧନ ଉପରେ କୌଣସି ଚତୁରାଇ ନ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି କିଛି ଅଭାବ ଥାଏ, ତେବେ ପାଠକ, ପୁରୋହିତ, ଜ୍ୟୋତିଷୀ, କଳାକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ତାହା ସମାନ ମନ୍ୟ ହୁଏ। ବଜ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ନୀଳମଣି, ନୀଳ ରତ୍ନ, ମୁକ୍ତା, ଫୁଲ, ପଦ୍ମ, ଶଂଖ, ଏବଂ ଏଠିର ଅଷ୍ଟମ ମଣି ବୈଦୂର୍ୟ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ଖସ, ମାଧବୀଲତା, କ୍ରାନ୍ତା, ରକ୍ତଚନ୍ଦନ, ଅଗରୁ, ଶୁଭ୍ର ଚନ୍ଦନ, ସାରିକା, କଂକୁଷ୍ଟ, ଶଂଖିନୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଔଷଧି ଗଛ ଚୟନ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି। ସୁନା, ତାମ୍ବା, ରକ୍ତଧାତୁ, ଚାନ୍ଦି, କଂସା, ସିସା, ହରିତଳ, ମନ୍ଦୁର ଏହି ଧାତୁଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳେ। ରକ୍ତାଙ୍ଗ, ସୁନା, ମକ୍ଷିକା, ପାରଦ, ଅଗ୍ନିବର୍ଣ୍ଣ, ଗନ୍ଧକ, ଅଭ୍ରକ ଏହି ଅଷ୍ଟ ଖନିଜ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉ, ଏହି ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଚାଉଳ ମଧ୍ୟ ଆଣିବା ଉଚିତ। ଗହମ, ତିଳ, କଳା ଉଡ଼ଦ, ମୁଗ ଡାଲି, ଯବ, ନିବାରା ଚାଉଳ, ଶ୍ୟାମକ ଏହି ଅଷ୍ଟ ପ୍ରକାର ଧାନ୍ୟ ତାଲିକା ଭିତରେ ଅଛି। ଏଠାରୁ ଆଗକୁ, ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ଗୁରୁ ନିଜେ ସ୍ନାନ କରି, ଦ୍ୱିତୀୟ ଦୈନିକ କ୍ରିୟା କରି, ପବିତ୍ର ଓଁକାରର ଅର୍ଥରେ ମନ ଦେଇ, ସାଥୀ, ମୂର୍ତ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଅଗ୍ନିଶାଳାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବେ। ସେଠାରେ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି, ଶାନ୍ତି ଆଦି ଦ୍ୱାର ଏକାଏକା ପୂଜା କରି, ଦ୍ୱାରପାଳମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବେ। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ନନ୍ଦି ଓ ମହାକାଳ, ଦକ୍ଷିଣରେ ଭୃଙ୍ଗି ଓ ବିନାୟକ, ପଶ୍ଚିମରେ ବୃଷଭ ଓ ସ୍କନ୍ଦ, ଉତ୍ତରରେ ଦେବୀ ଓ ଚଣ୍ଡା ଅଛନ୍ତି। ସେହି ଶାଖାର ମୂଳରେ ଶାନ୍ତ ଓ ଶୀତଳ ଘଟ, ପର୍ଜନ୍ୟ, ଅଶୋକ, ଭୂତ, ସଞ୍ଜୀବନୀ, ଅମୃତ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଦାତା ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଚତୁର୍ଥ ଶେଷ କରି, ଓଁ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଦିଗ୍ପାଳ, ଭୂପାଳ, ଦୁଇ ନଦୀ, ତିନି ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଯୁଗ, ବେଦ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଗଣେଶଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବେ। ଏହିପରି ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞଶାଳାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାରରେ ବିଘ୍ନ ଦୂର କରିବା ଓ କ୍ରିୟାର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ବିରାଜମାନ।