ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ରକ୍ଷକ ସେଇ ଦୁଇଜଣ, କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ, ଗୋପାଳକ ଭାବେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଯଶୋଦା ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିବାବେଳେ, ରସ୍ସୀ ଦ୍ୱାରା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଉଠୁଣିକୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ। ପରେ, ଶିଶୁ କୃଷ୍ଣ ଦୁଇ ଜୁମ୍ପ ଅର୍ଜୁନ ବୃକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଯାଇ, ସେହି ବୃକ୍ଷଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ; ଏହିପରି, ତାଙ୍କ ମାଁଙ୍କ ଦୁଧ ଚାହିଁ ଶିଶୁ କୃଷ୍ଣ ଚକାକୁ ତାଙ୍କ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଉଲଟାଇଦେଲେ। ପୁତନା ନାମକ ଦୂଷ୍ଟ ଯେଉଁଥିରେ ଶିଶୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟେ ତାଙ୍କର ଅନ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା। ପରେ କୃଷ୍ଣ ବୃନ୍ଦାବନକୁ ଯାଇ, ଯମୁନା ଝିଲିରେ ବିଷଧର କାଳିୟାଙ୍କୁ ବଶୀଭୂତ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରଶଂସିତ କୃଷ୍ଣ, କାଳିୟାଙ୍କୁ ଜଳରୁ ହଟାଇ ଦେଲେ, ଏବଂ ତାଲବନକୁ ଦେନୁକା ନାମକ ଗଧା ଦାନବଙ୍କୁ ମାରି ସୁରକ୍ଷିତ କଲେ। ଏହା ପରେ, ଅରିଷ୍ଟ ନାମକ ବୃଷଭ ଦାନବ ଓ ଘୋଡ଼ା ଆକାରର କେଶୀଙ୍କୁ ସେ ମାରିଦେଲେ। ଏହିପରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୂଜା ତ୍ୟାଗ କରି, ଗୋପମାନେ ଯେଉଁ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, ତାହା କରାଇଦେଲେ। ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଣିଥିବା ବର୍ଷାକୁ ପାହାଡ଼ ଉଠାଇ ରୋକିଦେଲେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମହେନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ଏବଂ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଉପହାର ଦେଲେ। ପରେ କୃଷ୍ଣ ଖୁସି ହୋଇ, ପୁନର୍ବାର ଇନ୍ଦ୍ର ପୂଜା କରାଇଦେଲେ। କମ୍ସଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଅକୃର ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ରଥରେ ଚଢ଼ି ମଥୁରାକୁ ଯାଇଥିଲେ। ଏଠାରେ ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଇ ଚାହିଁ ଦେଖୁଥିଲେ ଏବଂ ଖେଳିଥିଲେ। ଏଠି, ଧୋବି ଯେଉଁଥିରେ ତାଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର ଦେବାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କଲେ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଜୟ କରି ବସ୍ତ୍ର ନେଇଲେ। ବଳରାମ ସହିତ କୃଷ୍ଣ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ମାଳାକାରଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ; ଏକ କୁଞ୍ଚିତା ମହିଳା ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗରାଗ କରିଥିଲେ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ସିଧା କରିଦେଲେ ଏବଂ ହାତୀକୁ ମାରିଦେଲେ। ତାପରେ, ଦ୍ୱାରରେ ମଦୋନ୍ମତ କୁବଲୟାପୀଡ଼ାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ, କୃଷ୍ଣ ରଙ୍ଗଶାଳାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏଠି କଂସ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଞ୍ଚରେ ବସିଥିଲେ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ତିନିଏ ଚାଣୂରଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ବଳରାମ ମୁଷ୍ଟିକ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଚାଣୂର ଓ ମୁଷ୍ଟିକ ତାଙ୍କ ହାତରେ ବଧ ହେଲେ, ଅନ୍ୟ ମଲ୍ଲମାନେ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ଏହି ଦୁଇ ମଲ୍ଲ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ। ଜରାସନ୍ଧ ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣି, ମଥୁରାକୁ ଅଘାତ କଲେ ଏବଂ କଂସଙ୍କ ପାଇଁ ଯଦୁମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଏହାପରେ, କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ମଥୁରା ଛାଡ଼ି ଗୋମନ୍ତକୁ ଗଲେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କୁ ପରାଜିତ କଲେ ଏବଂ ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜୟ କଲେ। ପରେ, ଦ୍ୱାରକା ନଗରୀ ସ୍ଥାପନା କରି, ଯଦୁମାନେ ସହ ରହିଲେ; ଭୌମ ଦାନବଙ୍କୁ ବଧ କରି, ତାଁଠାରୁ ଅନେକ କନ୍ୟାମାନେ ଆଣିଲେ। ଜନାର୍ଦନ କୃଷ୍ଣ, ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଯକ୍ଷ କୁଳର ଏହି କନ୍ୟାମାନେ, ଯାହାର ମୂଳ ରୁକ୍ମିଣୀ, ସୋଳ ହଜାର ଥିଲେ, ଏବଂ ଅଠିଏ ଅନ୍ୟ ଥିଲେ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ। ସତ୍ୟଭାମା ସହିତ, ନରକାସୁରଙ୍କୁ ବଶ କରି, ହରି ଗରୁଡ଼ା ଉପରେ ଚଢ଼ି ମଣିପର୍ବତକୁ ଗଲେ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଜୟ କରି, ସ୍ୱର୍ଗରୁ ମଣି ନେଇଲେ। ପରେ, ପାରିଜାତ ବୃକ୍ଷକୁ ଆଣି, ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ ଘରେ ରଖିଲେ; ସାନ୍ଦୀପନିଙ୍କ ଠାରୁ ଶସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ଶିଖି, ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ପୁନଃ ଦେଇଲେ। ପଞ୍ଚଜନ ଦାନବଙ୍କୁ ଜୟ କରି, ଯମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ସମ୍ମାନ ପାଇଲେ; କାଳୟବନକୁ ବଧ କରି, ମୁଚୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ। ବସୁଦେବ, ଦେବକୀ ଓ ଭକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ; ବଳଭଦ୍ର ଓ ରେବତୀ ଯଜ୍ଞ କରି, ପ୍ରସ୍ଥାନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କୁ ଶ୍ୟାମ୍ବ ନାମକ ପୁଅ ହେଲେ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପତ୍ନୀମାନେ ଅନ୍ୟ ପୁଅ ଜନ୍ମଦେଲେ; ରୁକ୍ମିଣୀଠାରୁ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ଷଷ୍ଠ ଦିନରେ ଶମ୍ବର ଦ୍ୱାରା ଚୋରାଯାଇଥିଲେ। ଶମ୍ବର ତାଙ୍କୁ ସମୁଦ୍ରରେ ଫେଙ୍କିଦେଲେ, ଏକ ମାଛ ଆକାରରେ ଧରାପଡ଼ିଲେ; ସେ ମାଛ ଧରି ଶମ୍ବରଙ୍କୁ ଦିଆଗଲା, ଏଠି ମାୟାବତୀ ଥିଲେ। ମାୟାବତୀ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀକୁ ମାଛ ଭିତରେ ଦେଖି, ସ୍ନେହରେ ପାଳନ କଲେ ଏବଂ କହିଲେ, "ମୁଁ ତୁମର ରତି, ତୁମେ ମୋ ସ୍ୱାମୀ।" "ତୁମେ କାମଦେବ, ଯିଏ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶରୀରହୀନ ହୋଇଥିଲେ, ମୁଁ ଶମ୍ବରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଏଯାଇଥିଲି, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ନୁହେଁ। ତୁମେ ମାୟାବି, ଶମ୍ବରଙ୍କୁ ବଧ କର।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଶମ୍ବରଙ୍କୁ ବଧ କଲେ ଏବଂ ମାୟାବତୀ ସହ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ; କୃଷ୍ଣ ଓ ରୁକ୍ମିଣୀ ଖୁସି ହେଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଠାରୁ ଅନିରୁଦ୍ଧ ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ଉଷାଙ୍କ ପତି ହେଲେ। ବାଣ, ବଳିଙ୍କ ପୁଅ, ଶୋଣିତପୁରରେ ଉଷା ନାମକ କନ୍ୟା ଥିଲେ। ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ବାଣ ଶିବଙ୍କ ପୁଅ ହେଲେ, ମୟୂରଧ୍ୱଜ ଧାରଣ କଲେ; ଶିବ ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ, "ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇବା।" ଉଷା ଦେଖିଲେ ଗୌରୀ ଶିବଙ୍କ ସହ ଖେଳୁଛନ୍ତି, ତାହା ଦେଖି ଉଷା ସ୍ୱାମୀ ଇଚ୍ଛା କଲେ; ଗୌରୀ କହିଲେ, "ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ରାତିରେ ସ୍୵ପ୍ନରେ ଦେଖିବେ।" ବୈଶାଖ ମାସର ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ଏକ ପୁରୁଷ ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ହେବେ। ଗୌରୀଙ୍କ କଥାରେ ଖୁସି ଉଷା ସ୍୵ପ୍ନରେ ଘରେ ସେଉଁଠି ଦେଖିଲେ। ଉଷାଙ୍କ ସ୍ୱପ୍ନ ସଫଳ ହେବା ପରେ, ତାଙ୍କ ସଖୀ ଚିତ୍ରଳେଖା ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରି ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ କୌଣସି ବାଧା ଛାଡ଼ି ଆଣିଦେଲେ। ଅନିରୁଦ୍ଧ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନାତି, ଦ୍ୱାରକାରୁ ଉଷା, ବାଣଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ କୁମ୍ଭାଣ୍ଡଙ୍କ କନ୍ୟା ସହ ଯାଇଥିଲେ। ବାଣଙ୍କ ପାଳା ଏହି ମିଳନ ଦେଖି, ସୂଚନା ଦେଲେ; ଏହିଠି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ନାରଦଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ବଳରାମ ସହ ଗରୁଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅଗ୍ନି ଓ ଜ୍ୱରକୁ ଜୟ କଲେ। ଏଠି ହରି ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧନୁଷ୍ୟ ମାର୍ଗରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ନନ୍ଦି, ବିନାୟକ, ସ୍କନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେଲେ। ଶଙ୍କର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜ୍ରମ୍ଭଣା ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅବଶ ହେଲେ, ବାଣଙ୍କ ହଜାର ହାତ କାଟାଯିବା ପରେ, ରୁଦ୍ର ସୁରକ୍ଷା ଚାହିଲେ ଏବଂ ଦିଆଗଲା।