ଏକ ପବିତ୍ର ଅନୁଷ୍ଠାନର ଆରମ୍ଭରେ, ଶିଳାକୁ ଚନ୍ଦନରେ ଅଭିଷେକ କରି, ବସ୍ତ୍ରରେ ମୁଡି ଦିଆଯାଏ। ଏହା ପରେ ଏହି ଶିଳାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଆସନ ଦିଆଯାଏ ଏବଂ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରାଯାଏ। ପ୍ରାଣକୁ ଶିଳାର ହୃଦୟରେ ବିସ୍ଥାପିତ କରି, କୁଶା ଘାସର ଶୟନରେ ରଖି, ଶିଳାକୁ ଉପାସନା କରାଯାଏ। ତାପରେ ବିବେକର ସହିତ, ପୃଥିବୀରୁ ଉଚ୍ଚତମ ତତ୍ତ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡିକୁ ଉଚିତ କ୍ରମରେ ବ୍ୟବସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ। ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ, ଯାହା ତିନି ଭାଗକୁ ବ୍ୟାପି କରିଛି, ଦୂତୀୟ ଭାବରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ହୁଏ—ବୁଦ୍ଧିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଚିନ୍ତା ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱର ମଧ୍ୟରେ। ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ପୃଥିବୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଶିବଜ୍ଞାନର ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଥିବା ଉପସ୍ଥିତି ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ; ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ତାଙ୍କର ଦେବତାମାନେ ହୃଦୟରେ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ଫୁଲର ମାଳା ଓ ଅନ୍ୟ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ସ୍ଥାନରେ, ଯଥାଯଥି କ୍ରମରେ—‘ଓଁ ହୁଁ, ଶିବ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ ହୁଁ, ଶିବ ତତ୍ତ୍ୱର ରୁଦ୍ର ଦେବକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ ହାଁ, ଜ୍ଞାନ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ ହାଁ, ଜ୍ଞାନ ତତ୍ତ୍ୱର ବିଷ୍ଣୁକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ ହାଁ, ଆତ୍ମା ତତ୍ତ୍ୱକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ ହାଁ, ଆତ୍ମା ତତ୍ତ୍ୱର ବ୍ରହ୍ମାକୁ ନମସ୍କାର।’ ପୃଥିବୀ, ଅଗ୍ନି, ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଜଳ, ବାୟୁ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ପରେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ତତ୍ତ୍ୱ ପାଇଁ ଶିଳାରେ ଅଠ ରୂପ ବ୍ୟବସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ; ସମସ୍ତେ ପଶୁପତି, ଉଗ୍ର ରୁଦ୍ର, ଭବା, ଏବଂ ଇଶ୍ୱର ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି। ମହାଦେବ, ଭୀମ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ରୂପଗୁଡିକୁ ଯଥାକ୍ରମରେ—‘ଓଁ, ପୃଥିବୀର ରୂପକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ପୃଥିବୀର ଦେବତାକୁ ନମସ୍କାର।’ ଏହି ମନ୍ତ୍ରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଲୋକପାଳମାନେ ନିଜ ଶବ୍ଦରେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହା ପରେ, ଏହି ଶିଳାଗୁଡିକୁ ସ୍ଥାପିତ କରି, ପାତ୍ରଗୁଡିକୁ ଏହି ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ନିଜ ଶବ୍ଦରେ ପୂଜିତ କରିବା ଉଚିତ; ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ବୀଜ ମନ୍ତ୍ର ଯଥାକ୍ରମରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯିବ। ‘ଲୁଁ, ରୁଁ, ଶୁଁ, ପୁଁ, ଭୁଁ, ୟୁଁ, ମୁଁ, ହୁଁ, କ୍ଷୁ’—ଏହି ନଉ ଶିଳା ଆରୋପଣ; ଶିଳା ପଞ୍ଚଭାଗ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି। ପୃଥିବୀ ଆରମ୍ଭ କରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ତତ୍ତ୍ୱ ପାଇଁ ପଞ୍ଚ ରୂପ ବ୍ୟବସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ଇଶ୍ୱର, ଏବଂ ସଦାଶିବ—ଏହି ପଞ୍ଚ ଦେବତାମାନେ ଯଥାପୂର୍ବ ସ୍ଥାନରେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ‘ଓଁ, ପୃଥିବୀର ରୂପକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ପୃଥିବୀର ରୂପର ବ୍ରହ୍ମାକୁ ନମସ୍କାର।’ ଏହି ମନ୍ତ୍ରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ପାଞ୍ଚ ପାତ୍ରକୁ ନିଜ ନାମରେ ପୂଜିତ କରି, କ୍ରମରେ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଶିଳାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଏହାକୁ ସିଲ୍ କରିବା ଉଚିତ। ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କୁଶା ଘାସ ଓ ତିଳ ଦିଆଯାଏ, ପରେ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରେ ଶକ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରି, ପୂଜା ଓ ଅଘ୍ର୍ୟ ଦିଆଯାଏ। ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ତାଙ୍କର ଦେବତାର ରୂପଗୁଡିକୁ ଘୃତ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପୂଜିତ କରିବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଭାଗର ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ, ମୂଳ ଓ ଅଙ୍ଗଗୁଡିକୁ ବ୍ରହ୍ମା ମନ୍ତ୍ରରେ ବ୍ୟବସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ। ଏକ ଶତ କିମ୍ବା ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଶିଳା ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଶିଳାଗୁଡିକୁ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଜଳରେ ଶିଞ୍ଚନ କରାଯାଏ; ପରେ କୁଶା ଘାସର ସ୍ପର୍ଶ କରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ତତ୍ତ୍ୱକୁ କ୍ରମରେ ପୂଜିତ କରାଯାଏ। ଉପସ୍ଥିତି ଓ ସଂଯୋଗ ସ୍ଥାପନ କରି, ପୁନଃ ଶୁଦ୍ଧି ଓ ସଂସ୍କାର କରାଯାଏ; ଏଭଳି ତିନି ଭାଗ ମଧ୍ୟରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପୁନଃପୁନି କରିବା ଉଚିତ। ‘ଓଁ ଆଁ ଈଁ, ଆତ୍ମା ଓ ଜ୍ଞାନ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ନମସ୍କାର।’ ଦର୍ଭା ଘାସର ମୂଳ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାର ତିନି ଅଙ୍ଗକୁ କ୍ରମରେ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ତତ୍ତ୍ୱ ଉପରେ ଛୋଟ ଓ ବଡ଼ ଧ୍ୟାନ କରାଯାଏ। ‘ଓଁ ହାଁ ଉଁ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଶିବ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ନମସ୍କାର।’ ଘୃତ ଓ ମଧୁ ଦ୍ୱାରା ରତ୍ନ ଶୋଭିତ ତାମ୍ବା ପାତ୍ର ପୂରଣ କରାଯାଏ। ଲୋକପାଳ ଦେବତାମାନେ ପାଞ୍ଚ ଗୋ ଉତ୍ପାଦ ଓ ଅଘ୍ର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶିଞ୍ଚିତ ହୁଅନ୍ତି। ନିଜ ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜା କରି, ସମ୍ମୁଖରେ ହୋମ କରାଯାଏ; ଏହା ପରେ ସମସ୍ତ ଶିଳାର ଦେବତାମାନେ—ଜ୍ଞାନର ରୂପ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗରେ, ଶିଳା ଶୋଭିତ, ନିସ୍ପାପ ନିର୍ମଳ—ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ତ୍ରୁଟି କିମ୍ବା ଅତିରିକ୍ତ ଦୋଷ ଦୂର ହୁଏ ଏବଂ ସ୍ଥଳ ଓ ଭୂମିର ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ। ପରେ, ମନ୍ଦିରର ମାପ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରି, ମୂଳ ମଣ୍ଡପ ଓ ମୁଖଦ୍ୱାର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ଚଉଷଠି ଗୋଦାମ ଘର ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ବେଦିକୁ ସମତଳ ଭାବେ ରଖିବା ଉଚିତ। କୋଣରେ କମ୍ବ ତିଆରି କରି, ଅଠ ଟାଣି ଦୂରକୋଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ; ଏଠାରେ ଦୁଇପା ଓ ଛଅପା ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିୟମାନୁସାରେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି।