ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରୀୟୁତ ଇଶ୍ୱର ଗୁହଙ୍କୁ ଦେବତାମୟ ଶିକ୍ଷା ଦେଉଥିଲେ । ସେଠି ଶିକ୍ଷାର ଆରମ୍ଭରେ କହାଗଲା—ମାନବ ଜୀବନର ଅୟୁଷ୍ୟ ଯମ, ବର୍ଷ, ତିଥି ଓ ଧ୍ରୁବତାରା ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ । ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଈଶ, ଦୁର୍ଗା, ଶ୍ରୀ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ବିର୍ଚ୍ଚ ପତ୍ରରେ ଲିଖିବା ଉଚିତ୍ । ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ଦୃଢ଼ ହେବା ଦ୍ୱାରା, ଗାଈର ମୁତ୍ର ପ୍ରମାଣ ନୟା ଏକ ନିର୍ମଳ ରେଖା ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ; ଏହି ରେଖା ଏକରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ତିନି ଓ ଚାରି ରେଖା ଯାଏଁ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ମାରୁତ, ଆକାଶ ଓ ମାରୁତ୍ଜନ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଚଉଷଠି ପଦକ୍ରମ ହୁଏ । ପାଶା ଖେଳର ପତନ କିମ୍ବା ଛୁଆଁ ମଧ୍ୟମରେ, ବିଚିତ୍ର ଅଙ୍କର ଆରମ୍ଭରେ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଫଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ । ଏକ କିମ୍ବା ତିନି ଦଳରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଅଠ ଓ ତିନି ଦଳରେ ଶେଷ ହୁଏ; ଧ୍ୱଜାଦି ପାଇଁ ଯଦି କିଛି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଥାଏ ସେଠାରେ ଅଶୁଭ, ଅସମ ଦଳରେ ଶୁଭ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫଳ ଦିଆଯାଏ । ଏଠାରେ ଆ, ଇ, ପ, ଲ୍ଲ, ଵି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶବ୍ଦ, ଏବଂ ପୂର୍ବ ଷୋଳ ଶ୍ୱର ଦ୍ୱାରା ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଗଠିତ ହୁଏ । ଏହି ଶବ୍ଦ ଓ ଶ୍ୱର ମିଶାଇ, ତିନି ନଗର ମନ୍ତ୍ର ତିଆରି ହୁଏ । ହ୍ରୀଁ ବିଜ୍ ଓ ପ୍ରଣବ ଆରମ୍ଭର, ନମଃ ଶେଷ ଥିବା ମନ୍ତ୍ର ସମସ୍ତ ପୂଜାର ଲାଗି; ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦେଖିଲେ ପ୍ରଥମେ ବିଶ୍ୱ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଏ—ଏ ମନ୍ତ୍ରର ସଂଖ୍ୟା ବିଶ ହଜାର, ତାପରେ ଏକଶେଠି ଅଧିକ । ଏଠାରେ ଆଁ ଓ ହ୍ରୀଁ ମନ୍ତ୍ର ସରସ୍ୱତୀ ଓ ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କୁ, ଗୌରୀ ଓ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ, ଆଁ ଓ ଶ୍ରୀଁ ମନ୍ତ୍ର ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ । କ୍ଷଁ ଓ କଁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ, ଆଁ ଓ ହଁ ଶିବଙ୍କୁ, ଆଁ ଓ ଗଁ ଗଣେଶଙ୍କୁ, ଏବଂ ଆଁ ମନ୍ତ୍ର ହରିଙ୍କୁ ଉପଯୁକ୍ତ । ଏହି ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ୧୫୧ ଅକ୍ଷର ଓ ଷୋଳ ଶ୍ୱର ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ । ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଈଶ, ଦେବୀ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଅକ୍ଷର ଚଳନ କ୍ରମେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ୩୬୦ ଶଖାରେ ବିଭାଜିତ । ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନ ଶିକ୍ଷକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୀକ୍ଷିତ ହୋଇ, ଉଚ୍ଚାରଣ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଶିଷ୍ୟ ଦୀକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏବେ ଇଶ୍ୱର କହିଲେ—"ହେ ଗୁହ, ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ ଲଘୁ ଭାବେ ଏବଂ କ୍ରମସଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ବିଷୟରେ କହିବି: ଆସନ, ଶକ୍ତି, ଶିବ, ଲିଙ୍ଗ ଓ ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କର ଶିବାଣୁ ସହିତ ଏକତା । ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର, ତାହାର ରୂପ ମୁଁ କହିବି: ବ୍ରହ୍ମଶିଳା ସହିତ ଯେଉଁଠାରେ ଏକତା ହୁଏ, ସେଠିକୁ ବିଶେଷ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କୁହାଯାଏ । ନିୟମିତ ପଦ୍ଧତି ଅନୁଯାୟୀ ଆସନ ରୋପଣ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ସେଠିକୁ ଅଚଳ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କୁହନ୍ତି । ଲିଙ୍ଗ ଉତ୍ତୋଳନ ପୂର୍ବରୁ ଯାହା ଉତ୍ଥାନ କୁହାଯାଏ, ତାହା ପରେ ଜ୍ଞାନୀ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତି । ଏହି ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଦୁଇପ୍ରକାର, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ; ସମସ୍ତରେ ଶୁଭ ଚେତନାକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ । ମନ୍ଦିର ଭିତି, ଆଦି ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟରେ ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଥାଏ; ଏହିପରି ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପୃଥିବୀ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର । ଧଳା ମାଟି ଘୃତ ଗନ୍ଧିତ, ଲାଲ ମାଟି ଲାଲ ଗନ୍ଧିତ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ, ହଳଦିଆ, କଳା, ମଦ ଗନ୍ଧ ନଥିବା ମାଟି—ଏହି ମାଟି ପୂରୋହିତ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ । ପୂର୍ବ, ଉତ୍ତର ଓ ସର୍ବଦା ପୂର୍ବ ମାଟି ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଗଡ଼ି ଭିତରେ ଯଦି ମାଟି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ମାଟି ଅଧିକ ମିଳେ, ତେବେ ଏହା ସବୁଠାରୁ ଭଲ । ପୃଥିବୀ ଉତ୍ତମ କି ନିମ୍ନ, ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଧୋଇ ଦେଖିବା; ଅସୁଦ୍ଧ ଅଂଶ ଯଥା ହାଡ଼, କାଉ, ଆଦି ଥିଲେ, ଗୁରୁ ଏହାକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ଦରକାର । ନଗର, ଗ୍ରାମ, ଦୁର୍ଗ କିମ୍ବା ଘର, ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ଗୋ-ଚାଷ କିମ୍ବା ପୁଣିପୁଣି ଖନନ କରି ଭୂମି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏକ ମଣ୍ଡପରେ, ଦ୍ୱାର ପୂଜା ଓ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ବିଧି ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଆଘୋରାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହଜାର ହୋମ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଭୂମି ସମତଳ କରି, ଚୁନା ଲଗାଇ, ଦିଗ ଶୁଦ୍ଧ କରି, ସୁନା, ଦହି ଓ ଅଖଣ୍ଡ ଧାନ ଦ୍ୱାରା ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତ ରେଖା ଆଙ୍କନ କରିବା ଦରକାର । ମଧ୍ୟଭାଗ ଓ ଇଶାନ କୋଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଳଶ ରଖି, ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଅଧ୍ୱାର୍ୟୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଏହି ଜଳ ଦ୍ୱାରା କୁଏଁ ଉପକରଣ ଛିଟାଇବା ଉଚିତ୍ । ବାହାରେ ଭୂତଗଣଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି, ଦିଗ୍ବଳିକୁ ହୋମ, ଭୂମିକୁ ସ୍ନାନ ଓ ଛିଟାଇବା, ଉପକରଣ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର । ଅନ୍ୟ କଳଶ ଦୁଇ ଚିରା ଛାଡ଼ି ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କାନ୍ଧରେ ରଖାଯାଏ; ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧ୍ୱନି ସହିତ ଯାଏ । କଳଶ ପୂଜା ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ପାଇଁ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଆସିଲେ, ମଧୁ ଦ୍ୱାରା ଭିଜା ଶୁଦ୍ଧ କଦଳୀ କୁଈଁ ଦ୍ୱାରା ଖନନ କରିବା ଦରକାର । ଏହି ମାଟିକୁ ନୃତ୍ୟାଦି ସହିତ ଦକ୍ଷିଣପଶ୍ଚିମରେ ରଖିବା ଓ କଳଶର ଜଳ ଗଡ଼ିରେ ଢାଳି, ପୂର୍ବ ଶୀର୍ଷ ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନେଇଯିବା ଉଚିତ୍ । ତାପରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ଏହି ସ୍ଥଳର ପରିଦି ଚାଲି, ଉତ୍ତରପୂର୍ବ କୋଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୀମା ଚିହ୍ନ ଛିଟାଇବା ଦରକାର । ଏଠି ଆର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ନିୟମ ଅଛି; ଏପରେ ଭୂମି ଅଧିକାର ନିଏଯିବା ଉଚିତ୍ । ଯଦି ମାଟି କଠିନ କିମ୍ବା ଜଳିୟ, ଦୋଷ ଦୂର କରିବାକୁ ଖନନ କରିବା ଦରକାର; ବାହାର ଜିନିଷ ଥିଲେ, ଏକ କନ୍ୟା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ତାହା ବାହାର କରିବା ଉଚିତ୍ । ଯଦି ପୁରୁଷ ଚୁଲ କିମ୍ବା ଦାନ୍ତ ବିହୀନ, ଦୁଧ ନଥିବା, ତେବେ ଅଗ୍ନିଧ୍ୱଜ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ଅକ୍ଷର ପତନ ଦ୍ୱାରା ବାହାର ଜିନିଷ ଚିହ୍ନଟ ହୁଏ । ଅଙ୍ଗ ଅପୂର୍ଣ୍ଣତା, ପଶୁପକ୍ଷୀ ଆଗମନ ଓ ତାଙ୍କର ଚଳନ, ଚିତ୍କାର ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ ମାପ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ଦରକାର । ଅଷ୍ଟମାତୃକା ଗଣକୁ ମଞ୍ଚ କିମ୍ବା ଭୂମିରେ ଅଙ୍କନ କରିବା ଉଚିତ୍; ଏହି ଗଣ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବ ରୁ ଦିଗ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଣ ଦୋଷ ଅଛି ତାହା ଜଣାଯାଏ ।