ଏକ ପବିତ୍ର ଅନୁଷ୍ଠାନରେ, ବନ୍ଧିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦର୍ଭା ଘାସର ପୋଡ଼ା ଶିଖା ଦ୍ୱାରା ଛୁଇଁବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କ ହାତରେ ଫୁଲ ରଖି, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରାଯିବା ଦରକାର। ପ୍ରଥମେ ଘଡ଼ା, ଅଗ୍ନି, ଶିବ, ଏବଂ ନିଜ ସ୍ୱୟଂ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟର ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ। ଶିଷ୍ୟମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭଲଭାବେ ପରୀକ୍ଷା କରି ଗ୍ରହଣ କରାଯିବେ। ରାଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଦୀକ୍ଷା ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ହୋଇଥାଏ। ଏଠି ଏକ ବିଶେଷ ମନ୍ତ୍ର—‘ଆଁ ଶ୍ରାଁ ଶ୍ରୌଁ ପଶୁଁ ହୁଁ ଫଟ୍’—ଏହା ଅସ୍ତ୍ରର ରାଜା ଦ୍ୱାରା ଦୀକ୍ଷା ଦିଆଯାଏ। ତଦୁପରି, ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ଦୀକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଶିବ, ବିଷ୍ଣୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିବେ। ଶଂଖ, ଢୋଲ ଓ ଅନ୍ୟ ସଙ୍ଗୀତ ଧ୍ୱନି ସହିତ, ଗାଈର ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଯିବ। ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତା ଓ ଦେବତାଙ୍କର ଲୋକକୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ପୂଜାକାରୀ ନିଜ ଗୋତ୍ରକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥାଏ। ଏହିପରି କରିଲେ, ଲକ୍ଷ-କୋଟି ବର୍ଷର ପାପ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ, ସେହି ପାପ ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୁଏ। ଘୃତ ଓ ଅନ୍ୟ ପଦାର୍ଥରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଯିବାରେ, ବ୍ୟକ୍ତି ଦେବତା ସଦୃଶ ହୁଏ। ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କରି, ନାନ୍ଦୀ ଆଦି ନୈବେଦ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସହଜ ଶ୍ଳୋକ ପାଠ କରି ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବା ଦରକାର। ଦେବତାମାନେ ପୂର୍ବ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ୍ ଜ୍ଞାନ, ମନ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା, ବୁଦ୍ଧି, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି। ସୂକ୍ଷ୍ମ ପ୍ରଶ୍ନ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ, ଶୁଭ-ଅଶୁଭ ଫଳ ଦୁଇପ୍ରକାର ଉପାୟରେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ। ତିନି ସହିତ ଜୀବାତ୍ମା ଓ ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ ଜଣାପଡ଼େ, ଚାରି ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଦିଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ବିକାଶ ପାଏ। ପାଞ୍ଚ ଆରମ୍ଭରେ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ମୂଳଭୂତ ଉପାଦାନ ଜଣାଯାଏ, ଶେଷ ହେଉଛି ଜପ ଓ ସମ୍ବନ୍ଧିତ କାର୍ଯ୍ୟ। ଏକ, ତିନି, ତିନି ଦଳର ଶେଷରେ, ଏବଂ ଦୁଇର ଶେଷରେ, ମଧ୍ୟରେ ଅଶୁଭ ଥାଏ, ମଧ୍ୟସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟମ ଫଳ ମିଳେ, ତିନି ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଶୁଭ ହୁଏ। ସଂଖ୍ୟାମୂଳକ ଗୋଷ୍ଠୀରେ, ଆୟୁଷ୍ୟ ଯମ, ବର୍ଷ, ତିଥି, ଧ୍ରୁବ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଈଶ, ଦୁର୍ଗା, ଶ୍ରୀ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ମନ୍ତ୍ର ବିରଚନା କରି, ତାଳପତ୍ର ଉପରେ ଲେଖିବା ଉଚିତ। ଏହି ଜପର ଦୃଢତା ଦ୍ୱାରା, ଗାଈର ପିଶି ମାନା ରୂପ ଏକ ସଫା ରେଖା ଦେଖାଯାଏ, ଏକରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତିନି, ତିନି ଓ ଚାରି ଦଳର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ। ମାରୁତ୍, ଆକାଶ, ମାରୁତ୍ଜନିତ ଏବଂ ଚଉଷଠି ପଦକ୍ରମରେ ଏହିପରି ଚାଲିଥାଏ। ଛକା ଖେଳର ପତନ କିମ୍ବା ସ୍ପର୍ଶରେ, ବିଶେଷ ଶୁଭ-ଅଶୁଭ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ। ଏକ କିମ୍ବା ତିନି ଦଳର ଆରମ୍ଭରୁ, ଏବଂ ଶେଷରେ ଆଠ ଓ ତିନି ଦଳରେ ମଧ୍ୟ, ପତାକା ଆଦି ପାଇଁ ଯଦି କମ୍ ଥାଏ ତେବେ ଅଶୁଭ, ଅସମ ହେଲେ ଶୁଭ ଓ ଅନ୍ୟ ଫଳ ମିଳେ। ଆ, ଇ, ପ, ଲ୍ଲ, ଵି ଓ ଅନ୍ୟ ଅକ୍ଷର ଓ ଷୋଳ ଅଚ୍ଛାର ସହିତ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ତିନି ନଗର ପାଇଁ ତିଆରି ହୁଏ। ମୂଳ ଅକ୍ଷର ହ୍ରୀଁ ଓ ପ୍ରଣବାରୁ ଆରମ୍ଭ, ନମସ୍ ଦ୍ୱାରା ଶେଷ ହେଉଥିବା ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବିଶେଷ ପୂଜା ହୁଏ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ୨୦,୦୦୦ ଅଟେ, ପରେ ଏଉଁଶି ଏକ ଶତ ଓ ଷଷ୍ଠି ଅଧିକ। ଆଁ ଓ ହ୍ରୀଁ ମନ୍ତ୍ର ସରସ୍ୱତୀ ଓ ଚଣ୍ଡିକା ପାଇଁ, ଗୌରୀ ଓ ଦୁର୍ଗା ପାଇଁ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଶ୍ରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଆଁ ଓ ଶ୍ରୀଁ ମନ୍ତ୍ର ଅଛି। ଏହିପରି, କ୍ଷଁ ଓ କଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ, ଆଁ ଓ ହଁ ଶିବ ପାଇଁ, ଆଁ ଓ ଗଂ ଗଣେଶ ପାଇଁ, ଆଁ ମନ୍ତ୍ର ହରି ପାଇଁ ଅଛି। ୧୫୧ ମୂଳ ଅକ୍ଷର ଓ ଷୋଳ ଅଚ୍ଛାର ସହିତ, ଏହି ଅକ୍ଷର ଓ ଅଚ୍ଛାର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ତିଆରି ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଈଶ, ଦେବୀ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ, ଅକ୍ଷର ଚଳନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦିଙ୍କ ସହିତ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚକ୍ର ପାଇଁ ୩୬୦ ମନ୍ତ୍ର ଅଛି। ଗୁରୁ ଦୀକ୍ଷିତ ହେଇ, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଜପ, ଧ୍ୟାନ କରି, ଶିଷ୍ୟମାନେ ଦୀକ୍ଷା ଦେଇପାରିବେ। ଏବେ ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ହେ ଗୁହ, ମୁଁ ଏବେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ କ୍ରମିକ ଭାବରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପ୍ରକ୍ରିୟା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ସିଂହାସନ, ଶକ୍ତି, ଶିବ, ଲିଙ୍ଗ ଓ ଏହାର ଶିବାଣୁ ସହିତ ଏକତା, ଏହି ସବୁ ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରାଯିବ। ପ୍ରତିଷ୍ଠାର ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଅଛି। ବ୍ରହ୍ମଶିଳା ସହିତ ଏକତା ହେଉଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କୁହାଯାଏ। ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସିଂହାସନ ରଖିବାକୁ ସ୍ଥାପନ କୁହାଯାଏ; ଯେଉଁଠି ସିଂହାସନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ସହିତ ଅଲଗା ନୁହେଁ, ଏହାକୁ ଧ୍ରୁବ ସ୍ଥାପନ କୁହାଯାଏ। ଯେଉଁଠି ଲିଙ୍ଗ ବିସ୍ଥାପିତ କରି ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ, ଏହାକୁ ଉତ୍ଥାନ କୁହାଯାଏ। ଏଠି, ଲିଙ୍ଗ ଉତ୍ଥାନ କରି, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦୀକ୍ଷା କରାଯାଏ। ଏହି ସ୍ଥାପନ ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ। ସମସ୍ତରେ, ପରମ ମଙ୍ଗଳମୟ ଚେତନାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ। ମୂଳ, ଆଦି ଇତ୍ୟାଦି ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଥାଏ। ଯଦି କେହି ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ସେଉଁଠି ମାଟିର ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ଦରକାର। ଧଳା ମାଟି, ଘୃତ ଗନ୍ଧିତ; ଲାଲ ମାଟି, ଲାଲ ଗନ୍ଧ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ; ହଳଦିଆ, କଳା ଓ ମଦର ଗନ୍ଧ ନଥିବା ମାଟି—ଏହି ଅନୁସାରେ ପୂଜାରୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମାଟି ବ୍ୟବହାର କରିବେ। ପୂର୍ବ, ଉତ୍ତର ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ପୂର୍ବ ମାଟି ବିଶେଷ ପ୍ରଶଂସିତ। ଗଡ଼ାରେ ଯଦି ପ୍ରଚୁର କାଠ ମିଳେ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥାଏ, ତେବେ ଏହା ଉତ୍ତମ। ମାଟିକୁ ଉତ୍ତମ ଠାରୁ ନିମ୍ନ ଅବସ୍ଥା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଣାଯିବା ଚାହିଁଦି, କିମ୍ବା ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଧୋଇଯିବା ଉଚିତ। ଯଦି ହାଡ଼, କଉଳ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ଦୂଷିତ, ତେବେ ଆଚାର୍ୟ ଏହାକୁ ପରିଶୁଧ୍ଧ କରିବେ। ନଗର, ଗ୍ରାମ, କିଲ୍ଲା, ଘର କିମ୍ବା ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ, ଏହି ମାଟିକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବରେ ଖୋଦିବା କିମ୍ବା ଜୋତାଯିବା ଦରକାର। ମଣ୍ଡପରେ, ଦ୍ୱାର ପୂଜା ଓ ମନ୍ତ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅଘୋରାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହଜାର ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।