ଏକ ପବିତ୍ର ଦିନରେ, ଆଚାର୍ୟ ଏକ ଦୀର୍ଘ ଦୁଇ ହସ୍ତ ଓ ଏଠ ଆଙ୍ଗୁଳ ଉଚ୍ଚ ଏକ ବେଦି ତିଆରି କଲେ। ଏହି ବେଦିରେ, ଶ୍ରୀପର୍ଣ୍ଣ ପତ୍ର ଓ ଏହାଦି ଉପରେ, ସେ ଅନନ୍ତ ଚିତ୍ତକୁ ବିସ୍ଥାପିତ କଲେ। ତା’ପରେ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ପୂର୍ବଦିଗ ଦେଖି ବସାଇ, ତାଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ମେଖଳା, ଚାଉଳ, ମାଟି, ଭସ୍ମ, ଦୂର୍ବା ଓ ଗୋମୟର ବିନ୍ଦୁ ଦ୍ୱାରା ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ପୂଜା କଲେ। ଏହା ପରେ ସେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଚାଉଳ, ଦହି ଓ ପବିତ୍ର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କଲେ; ପରେ ଦୁଧ ଓ ଚାଉଳ, ଏବଂ ଜ୍ଞାନଦେବତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଅନୁକ୍ରମେ କ୍ରିୟା କଲେ। ଘଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ସ୍ୱଧା ସ୍ଥାପନ କଲେ; ସଫା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଇ, ଶିବଙ୍କ ଡାହାଣ ପାଖେ ବସାଇଲେ। ପূର୍ବ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଆସନରେ ପୁନି, ମୁଣ୍ଡାସ, ଯୋଗପଟ୍ଟା, ମୁକୁଟ, ଛୁରୀ ଓ କମଣ୍ଡଳୁ ସହିତ ପୂଜା କଲେ। ମାଳା, ପୁସ୍ତକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଚିହ୍ନ, ତଥା ଦୋଳି ଓ ପଦବୀ ଦ୍ୱାରା, ଦୀକ୍ଷା, ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠାର କୃତ୍ୟ ଏବଂ ଦାୟିତ୍ୱ ଏଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ଜଣାଇଲେ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରୀକ୍ଷା କରି ନିୟମାନୁସାରେ କ୍ରିୟା କରି, ଆଦେଶ ଦେଲେ: "ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ମହାଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କର।" ବାଧା ଓ ଅଗ୍ନିର ଅପମାର୍ଜନ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ: "ହେ ଗୁରୁସ୍ୱରୂପ, ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦୀକ୍ଷିତ ହୋଇଛି।" "ଯିଏ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେ ଏବେ ମୋର ଦ୍ୱାରା ଦୀକ୍ଷିତ, ହେ ଶିବ; ମନ୍ତ୍ରମଣ୍ଡଳର ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ, ପଞ୍ଚପଞ୍ଚ ହୋମ କର।" ଏହା ପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋମ କରି, ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ନିଜ ଡାହାଣ ପାଖେ ବସାଇ, ତାଙ୍କ ଡାହାଣ ହାତରେ ଛୋଟ ଆଙ୍ଗୁଳିଠୁ କ୍ରମେ ଅଂଗୁଳି ରଖିଲେ। ବନ୍ଧିତ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଜଳା ଦର୍ଭା ମୁଣ୍ଡରେ ଛୁଇଁ, ତାଙ୍କ ହାତରେ ଫୁଲ ଦେଇ ନମସ୍କାର କରାଇଲେ। ଘଡ଼ା, ଅଗ୍ନି, ଶିବ, ଓ ନିଜରେ କ୍ରମିକ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ; ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭଲଭାବେ ଯାଞ୍ଚିତ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ରାଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମାନବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଦୀକ୍ଷା ନେଇପାରନ୍ତି; 'ଆଁ ଶ୍ରାଁ ଶ୍ରୌଁ ପଶୁଁ ହୁଁ ଫଟ୍'—ଏହି ଶସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦୀକ୍ଷା ହୁଏ। ତା’ପରେ ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: "ଦୀକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଶିବ, ବିଷ୍ଣୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବେ; ଶଂଖ, ଢୋଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧ୍ୱନି ସହିତ, ଗୋମୟର ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରିବେ।" ଯିଏ ଦେବତା ଓ ଦେବଲୋକର ପୂଜା କରେ, ସେ ନିଜ ପରିବାରକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ; ଲକ୍ଷକୋଟି ବର୍ଷର ପାପ ମଧ୍ୟ ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଯାଏ; ଘୃତ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କଲେ ଦେବତୁଳ୍ୟ ହୋଇଯାଏ। ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କରି, ନାନ୍ଦୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ଦେଇ, ସରଳ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କୁ ସଦା ପ୍ରଶଂସା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦେବତା ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁର ଜ୍ଞାନ, ମନ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା, ବୁଦ୍ଧି, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି; ତାଳିକା ଓ ଗଣନା ଦ୍ୱାରା ଶୁଭାଶୁଭ ଫଳ ନିର୍ଣ୍ୟୟ ହୁଏ। ତିନି, ଚାରି, ପାଞ୍ଚ ଗଣନା ଦ୍ୱାରା ଜୀବ, ମୂଳତତ୍ତ୍ୱ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି, ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ମନ୍ତ୍ରପାଠ ଓ କ୍ରିୟା ହୁଏ। ଏକ, ତିନି, ତିନି ଗୁଣା ଓ ଯୁଗଳର ଶେଷରେ ଶୁଭାଶୁଭ ନିର୍ଣ୍ୟୟ ହୁଏ; ତିନି ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଶୁଭ, ମଧ୍ୟସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟମ ଫଳ ମିଳେ। ସଂଖ୍ୟା ଗୁଚ୍ଛରେ ଯମ, ବର୍ଷ, ତିଥି, ଧ୍ରୁବ ଦ୍ୱାରା ଆୟୁ ନିର୍ଣ୍ୟୟ ହୁଏ; ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଈଶ, ଦୁର୍ଗା, ଶ୍ରୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ବିରଚ୍ଚ ପତ୍ରରେ ଲିଖିବା ଉଚିତ। ଉଚ୍ଚାରଣର ଦୃଢତା, ଗୋମୂତ୍ର ସମ ରେଖାରେ, ଏକରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତିନି, ଚାରି ଗୁଣା ଯାଏଁ ଚାଲିଥାଏ। ମାରୁତ, ଆକାଶ ଓ ମାରୁତଜ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଚଷ୍ଟା ସିଂଠିଆଯାଏ; ପାଶା ପତନ କିମ୍ବା ସ୍ପର୍ଶରେ ଅପରିମାଣ ଶୁଭାଶୁଭ ନିର୍ଣ୍ୟୟ ହୁଏ। ଏକ, ତିନି ଗୁଚ୍ଛରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଅଷ୍ଟ ଓ ତିନି ଶେଷରେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ୟୟ ହୁଏ; ପତାକା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଚିହ୍ନ ପାଇଁ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଶୁଭ, ବିସମ ଶୁଭ ଦେଉଛି। 'ଆ', 'ଇ', 'ପ', 'ଲ୍ଲ', 'ବି' ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, ଏବଂ ଷୋଳ ମୂଳ ସ୍ୱର ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିପୁରାମନ୍ତ୍ର ତିଆରି ହୁଏ। 'ହ୍ରୀଁ', ପ୍ରଣବ ଆରମ୍ଭ ଓ 'ନମଃ' ଶେଷ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦେବପୂଜା କରିବେ; ଏମିତି ଦୁଇ ହଜାର ଏବଂ ଏକଶେଷଟି ମନ୍ତ୍ର ଅଛି। 'ଆଁ' ଓ 'ହ୍ରୀଁ' ମନ୍ତ୍ର ସରସ୍ୱତୀ, ଚଣ୍ଡିକା, ଗୌରୀ, ଦୁର୍ଗା ଓ ଶ୍ରୀଙ୍କୁ; 'କ୍ଷୌଁ', 'କୌଁ' ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ; 'ଆଁ', 'ହୌଁ' ଶିବଙ୍କୁ; 'ଆଁ', 'ଗଂ' ଗଣେଶଙ୍କୁ; 'ଆଁ' ହରିଙ୍କୁ; ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବେ। ୧୫୧ ମୂଳ ଅକ୍ଷର ଓ ଷୋଳ ସ୍ୱର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ତିଆରି ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଈଶ, ଦେବୀ, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତିନିଶେଠି ମନ୍ତ୍ର ଅଛି; ଦୀକ୍ଷିତ ଆଚାର୍ୟ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଦୀକ୍ଷା କରିବେ। ତା’ପରେ ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: "ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି ଅବସ୍ଥାପନ ପ୍ରକ୍ରିୟା: ଆସନ, ଶକ୍ତି, ଶିବ, ଲିଙ୍ଗ ଓ ଶିବାଣୁ ସମ୍ବନ୍ଧ।" ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଅଛି; ବ୍ରହ୍ମଶିଳା ସହିତ ଯୋଗ ଥିଲେ ଏହାକୁ ବିଶେଷ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କୁହାଯାଏ। ନିୟମାନୁସାରେ ଆସନ ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ 'ସ୍ଥିର ପ୍ରତିଷ୍ଠା' କୁହାଯାଏ। ଲିଙ୍ଗ ଉତ୍ତାପନ ପୂର୍ବକ ଯାହା ସ୍ଥାପିତ, ତାହା ଉତ୍ତାପନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା। ଏହି ପ୍ରତିଷ୍ଠା ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରକାରର; ସବୁଠି ଶୁଭ ଚେତନାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବେ। ମୂଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟ ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର; ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ଇଚ୍ଛା କଲେ ପୃଥିବୀ ଯାଞ୍ଚ କରିବେ। ଧଳା, ଘୃତସୁଗନ୍ଧିତ; ଲାଲ, ଲାଲ ସୁଗନ୍ଧିତ; ହଳଦିଆ, କଳା, ମଦବିହୀନ ମାଟି ପ୍ରାୟୋଗ କ୍ରମେ ପୂରୋହିତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ପୂର୍ବ, ଉତ୍ତର ଓ ସବୁଠି, ପୂର୍ବ ମାଟି ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଗଡ଼ିରେ ଯଦି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ମାଟି ଅଧିକ ମିଳେ ତେବେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ପୃଥିବୀକୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଠାରୁ ଅଧମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜାଣିବା; ଅସୁଧ୍ଧ ଥିଲେ ଅସ୍ଥି, କାର୍ବନ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧ କରିବେ।