ପ୍ରଭୁ କହିଲେ—ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ଏକ ମୂଳ ଦୀକ୍ଷା ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିଷୟରେ ଶିଖାଉଛି। ଏହି ଦୀକ୍ଷାରେ ସଂସ୍କାରୀ ଦାଗା ବାନ୍ଧିବା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟାଗୁଡିକୁ ଉଚିତ ନିୟମାନୁସାରେ କରିବା ଦରକାର। ଏହା ସହିତ, କାଳାଗ୍ନିଠାରୁ ଶିବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ମାଳାର ମଣି ଭଳି ଏକ ସୂତାରେ ଗଠିତ କରିବା ଦରକାର। ଏହା ପରେ, ଶିବତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ପୂର୍ବରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ନିୟମାନୁସାରେ ଗର୍ଭାଧାନ ଆଦି ନିୟମ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ସହ କରିବା ଦରକାର, ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ। ଏହା ପରେ, ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡିକର ସଂକଳ୍ପ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋମ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଶିଷ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହି ଦ୍ୱାରା ଶିବ ସହ ଏକତ୍ୱ ଏବଂ ଅବିଚଳ ଭାବ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋମ କରି, ପୁନି ଶିବପାତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦୀକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର। ପ୍ରଭୁ କହିଲେ—ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଶିଷ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଦୀକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି, ଆଠ ଟି କାଠର ମଞ୍ଚ ଉପରେ କ୍ରମଶଃ ନଅଟି ବସ୍ତୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଦରକାର। ଏହି ମଞ୍ଚଗୁଡ଼ିକୁ ଉପରେ ଖାରା ପାଣିର ସମୁଦ୍ର, ଦୁଧର ସମୁଦ୍ର, ଦହି, ଘିଅ, ଅଖୁ ରସ, ମଦିରା, ମଧୁ ଓ ଏଭଳି ଆଠଟି ସମୁଦ୍ର ରଖିବା ଉଚିତ। ଏହା ସହିତ, ଏଠାରେ ତାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଅନୁଯାୟୀ ଅଷ୍ଟ ବିଦ୍ୟାଧୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବିଧିମତ କ୍ରମରେ ବସାଇବା ଦରକାର; ପରେ ଏକ ଚୂଡ଼ାଧାରୀ ରୁଦ୍ର, ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବେ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ। ସପ୍ତମ ହେଉଛନ୍ତି ପରମ ଶିବ, ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତି, ଏକ ରୁଦ୍ରନେତ୍ର, ଏକ ଚକ୍ଷୁ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶିବ; ସପ୍ତମଙ୍କୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ନାମ ଦ୍ୱାରା ଅନନ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଅଷ୍ଟମ ହେଉଛନ୍ତି ରୁଦ୍ର। ମଧ୍ୟରେ ଶିବ, ସମୁଦ୍ର ଓ ଶିମ୍ବ ମନ୍ତ୍ରକୁ, ଦିଗ୍ବନ୍ଧୁ ପୂଜାମଣ୍ଡପ ମଧ୍ୟରେ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ସ୍ନାନମଣ୍ଡପରେ ବସାଇବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ଦୁଇ ହାତ ଲମ୍ବା ଓ ଆଠ ଆଙ୍ଗୁଠି ଉଁଚା ଏକ ବେଦୀ ତିଆରି କରି, ଏଠାରେ ଶ୍ରୀପର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟ ପତ୍ରର ଆସନ ଉପରେ ଅନନ୍ତ ଚିତ୍ତକୁ ବସାଇବା ଦରକାର। ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହଁ କରାଇ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ବସାଇ, ତାଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ମେଖଳା, ଚାଉଳ, ମାଟି, ଭସ୍ମ, ଦୂର୍ବା ଓ ଗୋବର ଗୋଲା ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ପରେ ପକ୍କା ଚାଉଳ, ଦହି ଓ ପବିତ୍ର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କରିବା, ପରେ କ୍ରମାନୁସାରେ ଦୁଧ ଓ ଚାଉଳ, ବିଦ୍ୟାଧୀଶ୍ୱରଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ କରିବା ଦରକାର। ଘଟରେ ପାଣି ଦ୍ୱାରା ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ସ୍ୱଧା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ସଫା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଇ ଶିବଙ୍କ ଡାହାଣ ପାଖରେ ବସାଇବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଆସନରେ ପୁନି ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡାସ, ଯୋଗପଟ୍ଟା, ମୁକୁଟ, ଛୁରୀ ଓ କମଣ୍ଡଳୁ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ଜପମାଳା, ପୁସ୍ତକ ଓ ଏଭଳି ଚିହ୍ନ ଦେଇ, ପାଳକୀ ଓ ଅନ୍ୟ ପଦଚିହ୍ନ ଦେଇ, ଦୀକ୍ଷା, ବ୍ୟାଖ୍ୟାନ, ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଆଦି କାର୍ଯ୍ୟ ଆଜିଠାରୁ ତୁମେ କରିବା ଉଚିତ ବୋଲି ଜଣାଇବା ଦରକାର। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯାଞ୍ଚ କରି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କ୍ରିୟା କରିବା ଦରକାର; ଆଦେଶ ଦେବା ଉଚିତ—‘ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କର’। ବିଘ୍ନ ଓ ଅଗ୍ନି ଅପସାରଣ ପାଇଁ ଏପରି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଦରକାର—‘ହେ ଗୁରୁ! ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦୀକ୍ଷା ପାଇଛି’। ‘ଯିଏ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେ ଏବେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଦୀକ୍ଷିତ; ମନ୍ତ୍ରମଣ୍ଡଳ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ପାଇଁ ସେ ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚ ହୋମ କରୁ।’ ଏହା ପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋମ ଦେଇ, ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ନିଜ ଡାହାଣ ପାଖରେ ବସାଇବା ଉଚିତ; ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଡାହାଣ ହାତରେ ଛୋଟ ଆଙ୍ଗୁଠିଠାରୁ କ୍ରମାନୁସାରେ ଆଉ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆଙ୍ଗୁଠି ରଖିବା ଦରକାର। ବନ୍ଧା ମଣିଷକୁ ଦର୍ଭା ଘାସର ଜଳିଥିବା ଟିପ୍ସ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପର୍ଶ କରିବା, ତାଙ୍କ ହାତରେ ଫୁଲ ଦେଇ ପ୍ରଣାମ କରାଇବା ଉଚିତ। ଘଟ, ଅଗ୍ନି, ଶିବ, ନିଜ ମନ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଉଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦରକାର; ଶିଷ୍ୟମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଯାଞ୍ଚ କରି ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ରାଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଦୀକ୍ଷା ନେଇପାରନ୍ତି; ‘ଆଁ ଶ୍ରାଁ ଶ୍ରୌଁ ପଶୁଁ ହୁଁ ଫଟ୍’—ଏହି ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦୀକ୍ଷା ହୁଏ। ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ଦୀକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଶିବ, ବିଷ୍ଣୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ଶଂଖ, ଢୋଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଧ୍ୱନି ସହିତ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଇବା ଉଚିତ। ଯିଏ ଦେବତା ଓ ଦେବଲୋକକୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ନିଜ ପରିବାରକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ; ଏକ ଲକ୍ଷ କୋଟି ବର୍ଷ ଧରି ଯେତେ ଅପରାଧ ହୋଇଥାଏ— ଘିଅ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ, ସେହି ପାପ ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୁଏ; ଘିଅ ଓ ଅନ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ, ମଣିଷ ଦେବତା ହୋଇଯାଏ। ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କରି, ନାନ୍ଦୀ ପ୍ରଭୃତି ନୈବେଦ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର; ସରଳ ଶ୍ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବଦା ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବା ଉଚିତ। ସେମାନେ ପୂର୍ବ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ୍ ଜ୍ଞାନ, ମନ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା, ବୁଦ୍ଧି, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି; ସୂକ୍ଷ୍ମ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇ ଶୁଭ-ଅଶୁଭ ଫଳ ଦୁଇ ପ୍ରକାରରେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ। ତିନି ଦ୍ୱାରା ଜୀବ ଓ ମୂଳତତ୍ତ୍ୱ ଉପସ୍ଥିତ; ଚାରି ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି; ପଞ୍ଚ ଆରମ୍ଭରେ ଭୂତ ଓ ତତ୍ତ୍ୱ, ଶେଷରେ ପାଠ ଓ ସମ୍ବନ୍ଧିତ କାର୍ଯ୍ୟ। ଏକ, ତିନି, ତିନି ଗୋଷ୍ଠୀ ଓ ଯୁଗଳ ଶେଷରେ, ମଧ୍ୟରେ ଅଶୁଭ, ମଧ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟମ, ତିନି ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଶୁଭ; ରାଜା ଏହା ଜାଣିବା ଉଚିତ। ସଂଖ୍ୟା ଗୋଷ୍ଠୀରେ, ଯମ, ବର୍ଷ, ତିଥି, ଧ୍ରୁବ ଦ୍ୱାରା ଆୟୁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ; ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଈଶ, ଦୁର୍ଗା, ଶ୍ରୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭୂର୍ଜପତ୍ରରେ ଲେଖିବା ଦରକାର। ଯଥାଯଥି ଜପ ଦ୍ୱାରା, ଗାଈ ମୁତ୍ର ଭଳି ସ୍ପଷ୍ଟ ରେଖା ଦ୍ୱାରା, ଏକରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ତିନି, ତିନି ଓ ଚାରି ଗୋଷ୍ଠୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।