ଏକ ସମୟର କଥା, ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଦିବ୍ୟ ଉପଦେଶ ଚାଲିଥିଲା । ସେଠାରେ, ଏକତ୍ୱର ମହାସୂତ୍ର ‘ଓଁ ହୋଁ କ୍ଷୀମିତି’ ଦ୍ୱାରା ଯୁଗଳତା ବ୍ୟଖ୍ୟା କରାଯାଇଥିଲା । ଏଠାରେ ରାଗ, ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ, ନିୟତି, ଏବଂ ତାଳିକା ସହିତ କାଳ, ମାୟା, ଏବଂ ଅବିଦ୍ୟା—ଏହି ସପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ବିବେଚିତ ହେଲା । ଏହି ଦେବୀୟ ଜ୍ଞାନରେ ‘ର’, ‘ଲ’, ‘ବ’, ‘ଶ’, ‘ଷ’, ଏବଂ ‘ସ’—ଏହି ଛଅ ଅକ୍ଷରର ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ଅଛି, ଏବଂ ପ୍ରଣବ ଆଦି କରି ୨୧ଟି ଶବ୍ଦ ଗଣନା କରାଯାଏ । ଏଠି ଏକ ମହାମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଉଛି: "ଓଁ, ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ଶିବ, ଈଶାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ, ତତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ମୁଖ, ଅଘୋରଙ୍କ ହୃଦୟ, ବାମଦେବଙ୍କ ଗୁପ୍ତ ଅଂଶ, ସଦ୍ୟୋଜାତଙ୍କ ରୂପ; ଗୁପ୍ତର ମଧ୍ୟରେ ଅତିଗୁପ୍ତ, ରକ୍ଷକ, ଅକ୍ଷୟ, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ଜ୍ୟୋତିରୂପ, ପରମେଶ୍ୱର, ତାତ୍ତ୍ୱିକ ରୂପରେ ନମସ୍କାର।" ଏଠିରୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କ ରୂପ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି । ପ୍ରଥମେ ବାମଦେବ, ତାପରେ ସର୍ବଭାବୋଦ୍ଭବ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି । ଏହି ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ବଜ୍ରସଦୃଶ ଦେହ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଅତି ଦ୍ୟୁତିମାନ୍, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ପ୍ରଶାନ୍ତ ନାମକ ଶିଶୁ ଓ ପରମ ଅକ୍ଷର ଭାବେ ପରିଚିତ । ଏଠିରେ ଶିବ, ସଶିବ, ବଭ୍ରୁ, ଅକ୍ଷୟ, ଶମ୍ଭୁ, ଦୁଇଜଣ ଅଦୃଷ୍ଟରୂପ, ଏବଂ ଏକଜଣ ରୂପବର୍ଧନ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛନ୍ତି । ତାପରେ ମନୋନ୍ମନା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଚିତ୍ରଙ୍ଗ, କଳ୍ୟାଣ—ଏମିତି ୨୫ ଦେବତାଙ୍କ ବିବରଣା ମିଳିଛି । ଏହି ମାନ୍ତ୍ରିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଘୋରାମରଉ ମନ୍ତ୍ର, ଦୁଇ ବୀଜ ଓ ଦୁଇ ନାଡ଼ୀ—ପୂଷା, ହସ୍ତିଜିହ୍ୱା, ବ୍ୟାନା ଏବଂ ପ୍ରଭଞ୍ଜନ ଉପସ୍ଥିତ । ଏଠିରେ ଏକ ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ରୂପ ହିଁ ପ୍ରଧାନ, ପାଦ ଓ ଚକ୍ଷୁ ତାହାର ଉଦାହରଣ; ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ—ଏହି ତିନି ଗୁଣ ମୂଳ ଭାବେ ଧରାଯାଏ । ଏଠି ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ଅବସ୍ଥା, ଯେଉଁଠି ରୁଦ୍ର ଦେବତା ଏବଂ କାରଣ ଭାବେ ବିବେଚିତ । ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟରେ ବିରାଜିତ ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ । ଏଠି ହୃଦୟ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତର୍ଗତ କରି, ସଂଯୋଜନ, ପ୍ରବେଶ, ଛେଦନ ଓ ଆକର୍ଷଣ କରିବା ଉଚିତ । ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ସଂଗ୍ରହ କରି, ପାତ୍ରରେ ସଂଚୟ କରିବା ଦ୍ୱାରା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ କାରଣ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରି, ଶିଶୁ ବିଷୟରେ ତାଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ । ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ଶିଶୁଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ପୂର୍ବ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ । ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ଆଗରୁ ଉଲ୍ଲେଖିତ ପ୍ରକାରେ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଏକତ୍ର କରି, ବାମ ହାତ ଦ୍ୱାରା ଗର୍ଭରେ ସଂଯୋଜନ କରିବା ଓ ଦ୍ୱାଦଶାନ୍ତ ପ୍ରଦେଶରୁ ଧରିବା ଉଚିତ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଦେହ ସିଦ୍ଧି, ଜନ୍ମାଧିକାର, ଭୋଗ, ଲୟ, ନାଡ଼ୀ ଶୁଦ୍ଧି, ଏବଂ ତତ୍ତ୍ୱ ନିର୍ଣୟ ସାଧିତ ହୁଏ । ସମସ୍ତ ଦୋଷ, କର୍ମ ବନ୍ଧନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାଶ ବିନାଶ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଏବଂ ଶତ ହୋମ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଶସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧନ ଖୋଲି, ମଳଶକ୍ତି ଗୁପ୍ତ କରି, ଛେଦନ, ଦଳନ ଏବଂ ଚକ୍ରାକାର କରିବା ଉଚିତ । ଏଠି ପଚ୍ଛେ, ଅକ୍ଷର ଅଭାବ, ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ, ରୁଦ୍ରାଣୀ ଆହ୍ୱାନ, ଆରାଧନା, ରୂପ ଓ ଗନ୍ଧ ଦାନ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ । ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ—"ଓଁ ହ୍ରୀଂ, ରୂପ ଓ ଗନ୍ଧ, ଦକ୍ଷିଣା—ହେ ରୁଦ୍ର, ଗ୍ରହଣ କର; ସ୍ୱାହା!"—ଏହିପରେ ଶାମ୍ଭବୀ ଆଜ୍ଞା ଘୋଷଣା କରି, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ କାରଣ ଭାବେ ବିମୋଚନ କରି, ଚେତନାକୁ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାପନ କରି, ପାଶରେ ରଖିବା ଉଚିତ । ବିନ୍ଦୁକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖି, ପିତାମାତାଙ୍କୁ ବିମୋଚନ କରିବା ଓ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ନିୟମାନୁସାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ । ଜ୍ଞାନ-କ୍ରିୟାରେ ଆଗରୁ ଉଲ୍ଲେଖିତ ମାନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରିବା ଦ୍ୱାରା ବୀଜମନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି ଜ୍ଞାନ ଶୁଦ୍ଧି କରାଯାଏ । ଏହି ପରେ, ଭଗବାନ କହିଲେ: "ଏବେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଳ ଦୀକ୍ଷା ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ ଶିଖାଯାଏ । ଏଠିରେ ସୂତ୍ର ବନ୍ଧନ ଓ ସଂସ୍କାର ନିୟମାନୁସାରେ କରିବା ଉଚିତ । କାଳାଗ୍ନିରୁ ଶିବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ମଣିମାଳା ପରି ସୂତ୍ରରେ ଏହାକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ ।" ଶିବତତ୍ତ୍ୱ ଆଦିକୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ଗର୍ଭାଧାନ ଆଦି କ୍ରିୟା କରିବା ସହିତ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ନିୟମିତ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ । ତାପରେ ତତ୍ତ୍ୱବ୍ରତ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋମ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଶିଷ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ପାଇଥାଏ । ଶିବ ସଂଯୋଗ ଓ ନିଶ୍ଚଳତା ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋମ କରି, ଶିବପାତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ । ଏହାପରେ, ଭଗବାନ ଆଉ କହିଲେ: "ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଶିଷ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଅଭିଷେକ କର । ଅଷ୍ଟ ଲକଡ଼ି ମଞ୍ଚରେ ନଅଟିକୁ କ୍ରମିକ ଭାବେ ବିନ୍ୟାସ କର ।" ଏଠି, ଅଳକାଳୀ ଜଳ, ଦୁଧ, ଦହି, ଘୃତ, ଅଖୁ ରସ, ମଧୁର ମଦ, ମଧୁ ଓ ଏହି ଅଷ୍ଟ ସମୁଦ୍ର ରଖିବା ଉଚିତ । ଏହି ମଞ୍ଚରେ ଅଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନେଶ୍ୱର, ଏକ ଚୂଡ଼ାଧାରୀ ରୁଦ୍ର, ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ, ଏବଂ ଏହିପରି ସପ୍ତମ ଶିବ, ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତି, ଏକ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଶିବ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ନାମ ଅନନ୍ତ, ଏବଂ ଅଷ୍ଟମ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ । ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଶିବ, ସମୁଦ୍ର ଓ ଶିଂବ-ମନ୍ତ୍ରକୁ ଯଥାଯଥ bath-mandapa ରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଦୁଇ ହସ୍ତ ଲମ୍ବା ଏବଂ ଅଠ ଆଙ୍ଗୁଠି ଉଚ୍ଚ ଏକ ବେଦି ତିଆରି କରି, ଶ୍ରୀପର୍ଣ୍ଣ ପତ୍ର ଓ ଏହାଦିରେ ଅନନ୍ତ ମନକୁ ରଖିବା ଉଚିତ । ଏଠି, ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ବସାଇ, କମରବନ୍ଧ, ଅନ୍ନ, ମାଟି, ଭସ୍ମ, ଦୁର୍ବା ଓ ଗୋବର ଗୋଳା ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ । ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅନ୍ନ, ଦହି ଓ ପବିତ୍ର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ, ତାପରେ କ୍ରମିକ ଭାବେ ଦୁଧ ଓ ଅନ୍ନ, ଏବଂ ଜ୍ଞାନେଶ୍ୱରଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରରେ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ । ଘଟରେ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ନାନା ଶୋଧନା ସହିତ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଓ ସ୍ୱଧା ସ୍ଥାପନ କରି, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଇ ଶିବଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣପାର୍ଶ୍ୱରେ ବସାଇବା ଉଚିତ ।