ଏକ ପବିତ୍ର କ୍ରମାନୁସାରୀ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ, ଆଚାର୍ୟ ନିଜ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, “ଓଁ ହାଁ ହ୍ରୂଁ ହାଁ, ଆତ୍ମାକୁ ନମସ୍କାର” ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି। ପିତା-ମାତା ଏବଂ ଚେତନାର ଏକତ୍ୱକୁ ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସ ସହିତ ଧ୍ୟାନ କରାଯାଏ। ଏହାପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠତାକୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଶିବଙ୍କ ନିବାସକୁ ନେଇ ଯିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଗର୍ଭରେ ଏକାଠି ନିୟତି ଦିଆଯାଏ। ଏହାପରେ, ବାଗୀଶ୍ୱରୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ବାମ ହାତର ଉଦ୍ଭବ ମୁଦ୍ରା ସହିତ “ଓଁ ହାଁ ହାଁ ହାଁ, ଆତ୍ମାକୁ ନମସ୍କାର” ବୋଲି ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ। ଏହିପରି ଉପାସନା ହେଉଛି, ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାରରେ ତୃପ୍ତି ଦିଆଯାଏ। ଅନ୍ୟ ଗର୍ଭଗୁଡିକରେ ହୃଦୟରେ ଶରୀର ଶୁଧ୍ଧି କରାଯାଏ; ଏଠାରେ ପୁରୁଷ ଜନ୍ମ ପାଇଁ କୌଣସି ବିଧି ନାହିଁ, କାରଣ ନାରୀ ଶରୀର ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଇପାରେ। ଅଥବା, କେଶ ବିଭାଗ କିମ୍ବା ଦେବୀଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଅଙ୍ଗଗୁଡିକୁ ଶରୀର ପରି ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ; ମୁଣ୍ଡ ସହିତ ଜନ୍ମ ଦେବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟ ଶରୀରଧାରୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ଏଡାଇ। ଏହିପରି, ଶିବ-ଅକ୍ଷର ସହିତ ତାଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା, ରକ୍ଷା-ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଭୋଗ, ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ। ମୋହର ଆକୃତି, ତାହାର ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ଏବଂ ଲୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୃଦୟରେ ନଦୀଗୁଡିକର ଶୁଧ୍ଧି ଏବଂ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡିକର ବିବେକ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧି କରାଯାଏ। ଏହାପରେ, ମୋହ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଅପବିତ୍ରତା ଓ କର୍ମ ଆଦି ବନ୍ଧନ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଗର୍ଭାଧାନରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପାଞ୍ଚ ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ। ଏପରି ହୃଦୟରେ ଶୁଧ୍ଧି କରି, ଶତ ହୋମ କରାଯାଏ; ଅପବିତ୍ରତାର ଶକ୍ତିକୁ ଦମନ କରି ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଅସ୍ତ୍ର-ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା “ସ୍ୱାହା” ସହିତ ପାଞ୍ଚ ପଞ୍ଚ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ମୋହ ଶେଷ ହେବା ଉପରେ ସପ୍ତ ଥର ଅସ୍ତ୍ର-ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ। ପୂଜାପାଠ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଚୁରି ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧନ ଛେଦନ କରାଯାଏ: “ଓଁ ହୁଁ, ବନ୍ଧନର ଲୟ ଲତାକୁ, ହୁଁ ଫଟ୍”; ଦୁଇ ହାତ ଏବଂ ବାଣ-ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧନ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଏ। ମୁକ୍ତ କରି ଚକ୍ରାକାର ଚଳନ କରି, ଘୃତରେ ଭରି ହୋମ କରାଯାଏ; ଉପାଧି-ଅସ୍ତ୍ର-ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦଗ୍ଧ କରି, ମୁଖ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର-ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭସ୍ମ କରାଯାଏ। କଞ୍ଚ ଯଥା ଗଞ୍ଚ ବନ୍ଧନ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ପାଞ୍ଚ ଅର୍ପଣ କରିବା: “ଓଁ ହଃ, ଅସ୍ତ୍ରକୁ, ହୁଁ ଫଟ୍”; ଏହାପରେ ଅଷ୍ଟ ଅସ୍ତ୍ର-ହୋମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରାଯାଏ। ତାପରେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ପୂଜା ଓ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ; ତିନି ଅର୍ପଣ ସହିତ “ଓଁ ହାଁ, ଶବ୍ଦ ଓ ସ୍ପର୍ଶର ପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମ, ଗ୍ରହଣ କର, ସ୍ୱାହା” ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଧିକାର ଦିଆଯାଏ। ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ତୁମେ ସମସ୍ତ ପଶୁର ପାପକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରି ଦଗ୍ଧ କରୁଛ। ଏହାପରେ, ପୁନଃ କୌଣସି ବନ୍ଧନରେ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଘୋଷଣା କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରି, ସଜାଗ ଭାବରେ ଡାହା ନାଳି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଲୟ ମୁଦ୍ରା ସହିତ ନିଜ ଶ୍ୱାସକୁ ଦମନ କରି, ଅମୃତ ସମ ପବିତ୍ର ଜଳ ଥିବା ହୋମପାତ୍ରକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଜଳକୁ ନିଅ, ଉଦ୍ଭବ ନାମକ ପ୍ରଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ସୂତ୍ର ସହିତ ଏକତ୍ୱ କରିବା ଉଚିତ। ଅମୃତ ସମ ପବିତ୍ର ଜଳ ଥିବା ପାତ୍ରକୁ ପୂଜା କରିବା ପରେ, ଶିଷ୍ୟର ପୁଷ୍ଟି ପାଇଁ ଆଚାର୍ୟ ଏହି ଜଳକୁ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ରଖନ୍ତି। ଶିବ-ମନ୍ତ୍ର “ଵୌଷଦ୍” ସହିତ ମୁକ୍ତ କରି, ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଦିଅ; ଏହି କ୍ରିୟା ସଫଳ ହେଲା, ଲୟ ଏପରି ଶୁଧ୍ଧ ହେଲା। ତାପରେ, ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ଶବ୍ଦର ଆରମ୍ଭ ଠାରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲଘୁ ଓ ଦୀର୍ଘ ଶବ୍ଦ ସହିତ ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଧ୍ଧ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡିକର ଏକତ୍ୱ କରାଯାଏ। “ଓଁ ହାଁ ହ୍ରୂଁ ହାଁ”—ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ମନ, ତିନି ଗୁଣ, ଅହଂକାର ଓ ଚବିଶ ତମ ଅନ୍ୟ—ଏହିପରି। ଏହି ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡିକୁ ଆଧାରରେ ବିସ୍ଥାପିତ ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ସଂଖ୍ୟାରେ ପଚିଶଟି, “ଖ” ଠାରୁ “ୟ” ଅକ୍ଷର ସହିତ। ପଞ୍ଚାଶି ଓ ଛଉଷଠି ଏହି ଲୋକଗୁଡିକର ନାମରୁ ଜଣାଯାଏ; ଏହିପରି ରୁଦ୍ର ଗୁଡିକୁ ବୁଝିବା ଉଚିତ। ଅମରେଶ, ପ୍ରଭାବ, ନୈମିଷ, ପୁଷ୍କର; ପାଦି, ଦଣ୍ଡି, ଭାବଭୂତି, ଅଷ୍ଟମା। ନକୁଳୀଶ, ହରିଚନ୍ଦ୍ର, ଶ୍ରୀଶୈଳ, ଅନ୍ୱୀଶ, ଅସ୍ନାତିକେଶ, ମହାକାଳ, ମଧ୍ୟମ। କେଦାର, ଭଏରବ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଷ୍ଟକ ଏବଂ ତାପରେ ଗୟା, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଖଲାନା, ଓ ଅନ୍ୟ ନାମ। ବିମଳ, ଅଟ୍ଟହାସ, ମହେନ୍ଦ୍ର, ଭୀମ, ବସ୍ୱାପଦା, ରୁଦ୍ରକୋଟି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅସୂର୍ୟ। ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ଭଦ୍ରକର୍ଣ୍ଣ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣାକ୍ଷ, ସ୍ଥାଣୁ; ଅଜେଶ, ଅଲ୍ଲେଖ୍ୟ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ସୂଦ, ନାନ୍ତର। ସୁବାହୁ, ମଦମୟ ଆକୃତି, ବିଶାଳ, ଜଟିଳ; ରୌଦ୍ର, ପିଙ୍ଗଳାକ୍ଷ, କାଳଦଂଷ୍ଟ୍ରୀ। ଵିଦୁର, ଘୋର, ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ, ହୁତାଶନ; କାମରୂପୀ, କାଳ, କର୍ଣ୍ଣ, ଭୟଙ୍କର। ମତଙ୍ଗ, ପିଙ୍ଗଳ, ଧାତୃ ନାମରେ ହର; ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣ, ବିଧାନ, ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ, ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ସୀମା ଓ ଶବ୍ଦଗୁଡିକୁ ବିବରଣା କରାଯାଏ: ବ୍ୟାପିନ୍, ଓଁ; ଅରୂପ, ଓଁ; ପ୍ରମଥ, ଓଁ; ତେଜଃ, ଓଁ; ଜ୍ୟୋତିଃ, ଓଁ; ପୁରୁଷ, ଓଁ; ଅଗ୍ନେ, ଓଁ; ଅଧୂମ, ଓଁ; ଅଭସ୍ମ, ଓଁ; ଅନାଦି, ଓଁ; ନାନା, ଓଁ; ଧୂଧୂ, ଓଁ; ଭୂଃ, ଓଁ; ଭୁଵଃ, ଓଁ; ସ୍ୱଃ; ଅନିଧନ, ନିଧନୋଦ୍ଭବ, ଶିବ, ଶର୍ବ, ପରମାତ୍ମା, ମହେଶ୍ୱର, ମହାଦେଵ, ସଦ୍ଭାବେଶ୍ୱର, ମହାତେଜଃ, ଯୋଗାଧିପତି, ମୁଞ୍ଚ, ପ୍ରଥମ, ସର୍ବ, ସର୍ବେଶ୍ୱର—ଏହିପରି ୩୨ ଶବ୍ଦ। ବୀଜ ଅବସ୍ଥାରେ ତିନି ମନ୍ତ୍ର: ବାମଦେଵ, ଶିବ, ଶିଖା। ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ ସୁଷୁମ୍ନା ଦୁଇ ନାଡ଼ୀ, ଦୁଇ ବାୟୁ: ସମାନ ଓ ଉଦାନ; ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ହେଉଛି ଜିହ୍ବା ଓ ମୂଦ୍ର। ରସ ହେଉଛି ଭୋଗ୍ୟ, ଆକୃତି, ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ରସ ଗୁଣ; ଚକ୍ର ଗୋଳ, ପଦ୍ମ ଚିହ୍ନିତ ଓ ଧଳା।